17. තිස්සබුද්ධවංසවණ්ණනා
තස්ස පන සිද්ධත්ථස්ස භගවතො අපරභාගෙ එකො කප්පො බුද්ධසුඤ්ඤො අහොසි. ඉතො ද්වානවුතිකප්පමත්ථකෙ තිස්සො, ඵුස්සොති එකස්මිං කප්පෙ ද්වෙ බුද්ධා නිබ්බත්තිංසු. තත්ථ තිස්සො නාම මහාපුරිසො පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චවිත්වා ඛෙමකනගරෙ ජනසන්ධස්ස නාම රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා පදුමදලසදිසනයනාය පදුමානාමාය දෙවියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා දසන්නං මාසානං අච්චයෙන අනොමුය්යානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. සත්තවස්සසහස්සානි අගාරං අජ්ඣාවසි. තස්ස ගුහාසෙල-නාරිසය-නිසභනාමකා තයො පාසාදා අහෙසුං. සුභද්දාදෙවිප්පමුඛානි තෙත්තිංස ඉත්ථිසහස්සානි අහෙසුං.
සො චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා සුභද්දාදෙවියා පුත්තෙ ආනන්දකුමාරෙ උප්පන්නෙ සොනුත්තරං නාම අනුත්තරං තුරඞ්ගවරමාරුය්හ මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තං මනුස්සානං කොටි අනුපබ්බජි. සො තෙහි පරිවුතො අට්ඨ මාසෙ පධානචරියං චරිත්වා විසාඛපුණ්ණමාය වීරනිගමෙ වීරසෙට්ඨිස්ස ධීතාය දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සලලවනෙ දිවාවිහාරං වීතිනාමෙත්වා සායන්හසමයෙ විජිතසඞ්ගාමකෙන නාම යවපාලෙන උපනීතා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා අසනබොධිං උපසඞ්කමිත්වා චත්තාලීසහත්ථවිත්ථතං තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා තත්ථ පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා සමාරං මාරබලං විධමිත්වා අධිගතසබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණො – “අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා”ති උදානං උදානෙත්වා සත්තසත්තාහං බොධිසමීපෙයෙව වීතිනාමෙත්වා යසවතී නගරෙ බ්රහ්මදෙවං උදයඤ්ච ද්වෙ රාජපුත්තෙ සපරිවාරෙ උපනිස්සයසම්පන්නෙ ආකාසෙන ගන්ත්වා යසවතීමිගදායෙ ඔතරිත්වා උය්යානපාලෙන රාජපුත්තෙ පක්කොසාපෙත්වා තෙසං සපරිවාරානං අවිසාරිනා බ්යාපිනා මධුරෙන බ්රහ්මස්සරෙන දසසහස්සිලොකධාතුං විඤ්ඤාපෙන්තොව ධම්මචක්කං පවත්තෙසි, තදා කොටිසතානං පඨමො ධම්මාභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“සිද්ධත්ථස්ස අපරෙන, අසමො අප්පටිපුග්ගලො;
අනන්තතෙජො අමිතයසො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො.
අනන්තතෙජො අමිතයසො, තිස්සො ලොකග්ගනායකො.
“තමන්ධකාරං විධමිත්වා, ඔභාසෙත්වා සදෙවකං;
අනුකම්පකො මහාවීරො, ලොකෙ උප්පජ්ජි චක්ඛුමා.
අනුකම්පකො මහාවීරො, ලොකෙ උප්පජ්ජි චක්ඛුමා.
“තස්සාපි අතුලා ඉද්ධි, අතුලං සීලං සමාධි ච;
සබ්බත්ථ පාරමිං ගන්ත්වා, ධම්මචක්කං පවත්තයි.
සබ්බත්ථ පාරමිං ගන්ත්වා, ධම්මචක්කං පවත්තයි.
“සො බුද්ධො දසසහස්සිම්හි, විඤ්ඤාපෙසි ගිරං සුචිං;
කොටිසතානි අභිසමිංසු, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ”ති.
කොටිසතානි අභිසමිංසු, පඨමෙ ධම්මදෙසනෙ”ති.
තත්ථ සබ්බත්ථාති සබ්බෙසු ධම්මෙසු පාරං ගන්ත්වා. දසසහස්සිම්හීති දසසහස්සියං අථාපරෙන සමයෙන තිස්සෙන සත්ථාරා සද්ධිං පබ්බජිතානං භික්ඛූනං කොටි මහාපුරිසස්ස ගණවාසං පහාය බොධිමූලමුපගමනසමයෙ අඤ්ඤත්ර ගතා. සා තිස්සෙන සම්මාසම්බුද්ධෙන ධම්මචක්කං පවත්තිත”න්ති සුත්වා යසවතීමිගදායං ආගන්ත්වා දසබලමභිවාදෙත්වා තං පරිවාරෙත්වා නිසීදි. තෙසං භගවා ධම්මං දෙසෙසි, තදා නවුතියා කොටීනං දුතියාභිසමයො අහොසි. පුන මහාමඞ්ගලසමාගමෙ මඞ්ගලපරියොසානෙ සට්ඨියා කොටීනං තතියො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“දුතියො නවුතිකොටීනං, තතියො සට්ඨිකොටියො;
බන්ධනාතො පමොචෙසි, සත්තෙ නරමරූ තදා”ති.
බන්ධනාතො පමොචෙසි, සත්තෙ නරමරූ තදා”ති.
තත්ථ දුතියො නවුතිකොටීනන්ති දුතියො අභිසමයො අහොසි නවුතිකොටිපාණීනන්ති අත්ථො. බන්ධනාතොති බන්ධනතො, දසහි සංයොජනෙහි පරිමොචෙසීති අත්ථො. ඉදානි පරිමොචිතෙ සත්තෙ සරූපතො දස්සෙන්තො “නරමරූ”ති ආහ. නරමරූති නරාමරෙ.
යසවතීනගරෙ කිර අන්තොවස්සං පබ්බජිතානං අරහන්තානං සතසහස්සෙහි පරිවුතො පවාරෙසි, සො පඨමො සන්නිපාතො අහොසි. උභතො සුජාතස්ස සුජාතස්ස නාම රඤ්ඤො නාරිවාහනකුමාරො නාරිවාහනනගරං අනුප්පත්තෙ භගවති ලොකනාථෙ සපරිවාරො පච්චුග්ගන්ත්වා දසබලං සභික්ඛුසඞ්ඝං නිමන්තෙත්වා සත්තාහං අසදිසදානං දත්වා අත්තනො රජ්ජං පුත්තස්ස නිය්යාතෙත්වා සපරිවාරො සබ්බලොකාධිපතිස්ස තිස්සසම්මාසම්බුද්ධස්ස සන්තිකෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බජි. තස්ස කිර සා පබ්බජ්ජා සබ්බදිසාසු පාකටා අහොසි. තස්මා තතො තතො ආගන්ත්වා නාරිවාහනකුමාරං මහාජනො අනුපබ්බජි. තදා තථාගතො නවුතියා භික්ඛුසතසහස්සස්ස මජ්ඣගතො පාතිමොක්ඛං උද්දිසි , සො දුතියො සන්නිපාතො අහොසි. පුන ඛෙමවතීනගරෙ ඤාතිසමාගමෙ බුද්ධවංසධම්මකථං සුත්වා අසීතිසතසහස්සානි තස්ස සන්තිකෙ පබ්බජිත්වා අරහත්තං පාපුණිංසු, තෙහි පරිවුතො සුගතො පාතිමොක්ඛං උද්දිසි, සො තතියො සන්නිපාතො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“සන්නිපාතා තයො ආසුං, තිස්සෙ ලොකග්ගනායකෙ;
ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.
ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.