18. ඵුස්සබුද්ධවංසවණ්ණනා
තස්ස තිස්සස්ස භගවතො අපරභාගෙ අනුක්කමෙන පරිහායිත්වා පුන වඩ්ඪිත්වා අපරිමිතායුකා හුත්වා අනුපුබ්බෙන හායිත්වා නවුතිවස්සසහස්සායුකෙසු ජාතෙසු තස්මිංයෙව කප්පෙ ඵුස්සො නාම සත්ථා ලොකෙ උප්පජ්ජි. සොපි භගවා පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චවිත්වා කාසිකනගරෙ ජයසෙනරඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා සිරිමාය නාම දෙවියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා දසන්නං මාසානං අච්චයෙන සිරිමුය්යානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. සො නවවස්සසහස්සානි අගාරං අජ්ඣාවසි. තස්ස කිර ගරුළපක්ඛ-හංස-සුවණ්ණභාරාති තයො පාසාදා අහෙසුං. කිසාගොතමිප්පමුඛානි තිංස ඉත්ථිසහස්සානි පච්චුපට්ඨිතානි අහෙසුං.
සො චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා කිසාගොතමියා අනුපමෙ නාම පුත්තෙ උප්පන්නෙ අලඞ්කතගජවරක්ඛන්ධගතො මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තං පබ්බජිතං ජනකොටි අනුපබ්බජි. සො තෙහි පරිවුතො ඡ මාසෙ පධානචරියං චරිත්වා තතො ගණං පහාය සත්තාහං එකචරියං අනුබ්රූහයමානො වසිත්වා විසාඛපුණ්ණමාය අඤ්ඤතරෙ නගරෙ අඤ්ඤතරස්ස සෙට්ඨිනො ධීතාය සිරිවඩ්ඪාය නාම දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා සිංසපාවනෙ දිවාවිහාරං වීතිනාමෙත්වා සායන්හසමයෙ සිරිවඩ්ඪෙන නාම උපාසකෙන දින්නා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා ආමලකබොධිං උපසඞ්කමිත්වා සමාරං මාරබලං විධමිත්වා සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං පත්වා – “අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා”ති උදානං උදානෙත්වා සත්තසත්තාහං බොධිසමීපෙයෙව වීතිනාමෙත්වා අත්තනා සද්ධිං පබ්බජිතානං භික්ඛූනං කොටීනං ධම්මපටිවෙධසමත්ථතං දිස්වා ආකාසෙන ගන්ත්වා සඞ්කස්සනගරෙ ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ඔතරිත්වා තෙසං මජ්ඣෙ ධම්මචක්කං පවත්තෙසි. තදා කොටිසතසහස්සානං පඨමො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හි, අහු සත්ථා අනුත්තරො;
අනූපමො අසමසමො, ඵුස්සො ලොකග්ගනායකො.
අනූපමො අසමසමො, ඵුස්සො ලොකග්ගනායකො.
“සොපි සබ්බං තමං හන්ත්වා, විජටෙත්වා මහාජටං;
සදෙවකං තප්පයන්තො, අභිවස්සි අමතම්බුනා.
සදෙවකං තප්පයන්තො, අභිවස්සි අමතම්බුනා.
“ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, ඵුස්සෙ නක්ඛත්තමඞ්ගලෙ;
කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
තත්ථ තත්ථෙව මණ්ඩකප්පම්හීති යස්මිං කප්පෙ ද්වෙ බුද්ධා උප්පජ්ජන්ති, සො “මණ්ඩකප්පො”ති හෙට්ඨා වුත්තො. විජටෙත්වාති පටිවිස්සජ්ජෙත්වා. මහාජටන්ති එත්ථ ජටාති තණ්හායෙතං අධිවචනං. සා හි රූපාදීසු ආරම්මණෙසු හෙට්ඨුපරියවසෙන පුනප්පුනං උප්පජ්ජනතො සංසිබ්බනතො සුත්තගුම්බජාලපූවසඞ්ඛාතා ජටා වියාති ජටාති වුත්තං, තං මහාජටං. සදෙවකන්ති සදෙවකං ලොකං. අභිවස්සීති පාවස්සි. අමතම්බුනාති අමතසඞ්ඛාතෙන ධම්මකථාසලිලෙන තප්පයන්තො පාවස්සීති අත්ථො.
යදා පන බාරාණසීනගරෙ සිරිවඩ්ඪො නාම රාජා මහන්තං භොගක්ඛන්ධං පහාය තාපසපබ්බජ්ජං පබ්බජි. තෙන සහ පබ්බජිතානං තාපසානං නවුතිසතසහස්සානි අහෙසුං. තෙසං භගවා ධම්මං දෙසෙසි. තදා නවුතියා සතසහස්සානං දුතියාභිසමයො අහොසි. යදා පන අත්තනො පුත්තස්ස අනුපමකුමාරස්ස ධම්මං දෙසෙසි, තදා අසීතියා සතසහස්සානං තතියො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –