16. සිද්ධත්ථබුද්ධවංසවණ්ණනා
ධම්මදස්සිම්හි භගවති පරිනිබ්බුතෙ අන්තරහිතෙ චස්ස සාසනෙ තස්මිං කප්පෙ අතීතෙ කප්පසහස්සෙ ච සත්තසු කප්පසතෙසු ච ඡසු කප්පෙසු ච අතික්කන්තෙසු ඉතො චතුනවුතිකප්පමත්ථකෙ එකස්මිං කප්පෙ එකොව ලොකත්ථචරො අධිගතපරමත්ථො සිද්ධත්ථො නාම සත්ථා ලොකෙ පාතුරහොසි. තෙන වුත්තං –
“ධම්මදස්සිස්ස අපරෙන, සිද්ධත්ථො ලොකනායකො;
නිහනිත්වා තමං සබ්බං, සූරියො අබ්භුග්ගතො යථා”ති.
නිහනිත්වා තමං සබ්බං, සූරියො අබ්භුග්ගතො යථා”ති.
සිද්ධත්ථො බොධිසත්තොපි පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතභවනෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චවිත්වා වෙභාරනගරෙ උදෙනස්ස නාම රඤ්ඤො අග්ගමහෙසියා සුඵස්සාය නාම දෙවියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා දසන්නං මාසානං අච්චයෙන වීරියුය්යානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. ජාතෙ පන මහාපුරිසෙ සබ්බෙසං ආරද්ධකම්මන්තා ච ඉච්ඡිතා ච අත්ථා සිද්ධිමගමංසු. තස්මා පනස්ස ඤාතකා “සිද්ධත්ථො”ති නාමමකංසු. සො දසවස්සසහස්සානි අගාරමජ්ඣෙ වසි. තස්ස කොකා-සුප්පල-පදුමනාමකා තයො පාසාදා අහෙසුං. සොමනස්සාදෙවිප්පමුඛානි අට්ඨචත්තාලීස ඉත්ථිසහස්සානි පච්චුපට්ඨිතානි අහෙසුං.
සො චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා සොමනස්සාදෙවියා පුත්තෙ අනුපමකුමාරෙ උප්පන්නෙ ආසාළ්හිපුණ්ණමියං සුවණ්ණසිවිකාය නික්ඛමිත්වා වීරියුය්යානං ගන්ත්වා පබ්බජි. තං කොටිසතසහස්සමනුස්සා අනුපබ්බජිංසු. මහාපුරිසො කිර තෙහි සද්ධිං දස මාසෙ පධානචරියං චරිත්වා විසාඛපුණ්ණමායං අසදිසබ්රාහ්මණගාමෙ සුනෙත්තාය නාම බ්රාහ්මණකඤ්ඤාය දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා බදරවනෙ දිවාවිහාරං වීතිනාමෙත්වා සායන්හසමයෙ වරුණෙන නාම යවපාලෙන දින්නා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා කණිකාරබොධිං උපගන්ත්වා චත්තාලීසහත්ථවිත්ථතං තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා සබ්බඤ්ඤුතං පාපුණිත්වා – “අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා”ති උදානං උදානෙත්වා සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා අත්තනා සහ පබ්බජිතානං භික්ඛූනං කොටිසතසහස්සානං චතුසච්චපටිවෙධසමත්ථතං දිස්වා අනිලපථෙන ගන්ත්වා ගයාමිගදායෙ ඔතරිත්වා තෙසං ධම්මචක්කං පවත්තෙසි, තදා කොටිසතසහස්සානං පඨමො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
“සොපි පත්වාන සම්බොධිං, සන්තාරෙන්තො සදෙවකං;
අභිවස්සි ධම්මමෙඝෙන, නිබ්බාපෙන්තො සදෙවකං.
අභිවස්සි ධම්මමෙඝෙන, නිබ්බාපෙන්තො සදෙවකං.
“තස්සාපි අතුලතෙජස්ස, අහෙසුං අභිසමයා තයො;
කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
කොටිසතසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහූ”ති.
තත්ථ සදෙවකන්ති සදෙවකං ලොකං. ධම්මමෙඝෙනාති ධම්මකථාමෙඝවස්සෙන. පුන භීමරථනගරෙ භීමරථෙන නාම රඤ්ඤා නිමන්තිතො නගරමජ්ඣෙ කතෙ සන්ථාගාරෙ නිසින්නො කරවීකරුතමඤ්ජුනා සවනසුඛෙන පරමමධුරෙන පණ්ඩිතජනහදයඞ්ගමෙන අමතාභිසෙකසදිසෙන බ්රහ්මස්සරෙන දස දිසා පරිපූරෙන්තො ධම්මාමතදුන්දුභිමාහනි, තදා නවුතිකොටීනං දුතියො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –