තිකතිකපට්ඨානෙපි කුසලං සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච කුසලො සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති පඤ්හුද්ධාරවසෙනෙව සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා. එත්ථ ච කුසලත්තිකං වෙදනාත්තිකාදීහි, වෙදනාත්තිකාදයො ච කුසලත්තිකෙනාති එවං තිකෙසුයෙව තිකා පක්ඛිත්තා. යෙන යෙන ච පදෙන සද්ධිං යං යං පදං යොජනං න ගච්ඡති, තං තං හාපෙත්වා ලබ්භමානවසෙනෙව සබ්බපච්චයෙසු වාරා ච ගණනනයා ච දස්සිතා, තස්මා තෙ සාධුකං පාළිං උපපරික්ඛිත්වා වෙදිතබ්බා. යථා ච කුසලත්තිකං වෙදනාත්තිකාදීහි, වෙදනාත්තිකාදයො ච තෙන සද්ධිං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බා; තථා එකෙකං තිකං සෙසෙහි. සෙසා ච තෙහි සද්ධිං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බාති.

දුකදුකපට්ඨානෙපි හෙතුසහෙතුකං ධම්මං පටිච්ච හෙතුසහෙතුකො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති පඤ්හුද්ධාරවසෙනෙව සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා. තත්ථ හෙතුදුකං සහෙතුකදුකාදීහි, සහෙතුකදුකාදීනි ච තෙන සද්ධිං යොජිතානි. එකෙකං පන දුකං සෙසෙහි, සෙසා ච තෙහි සද්ධිං පටිපාටියා යොජෙතබ්බා. ඉදඤ්හි දුකදුකපට්ඨානං නාම ‘දුකෙසුයෙව දුකෙ පක්ඛිපිත්වා’ දෙසිතං. තෙනෙත්ථ සබ්බදුකෙහි සද්ධිං සබ්බදුකානං යොජනා වෙදිතබ්බා. පාළි පන සඞ්ඛිත්තා. යෙන යෙන ච පදෙන සද්ධිං යං යං පදං යොජනං න ගච්ඡති, තං තං හාපෙත්වාව දෙසනා කතාති.

එත්තාවතා –

ඉදානි කුසලාදීනං පදානං පටික්ඛෙපවසෙන ධම්මානං පච්චනීයතාය ලද්ධනාමං පච්චනීයපට්ඨානං දස්සෙතුං නකුසලං ධම්මං පටිච්ච නකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාතිආදි ආරද්ධං. තත්ථ නකුසලං ධම්මං පටිච්චාති කුසලස්ස පච්චයභාවං වාරෙති. නකුසලො ධම්මො උප්පජ්ජතීති කුසලස්ස උප්පත්තිං වාරෙති, තස්මා “අකුසලාබ්යාකතං එකං ඛන්ධං පටිච්ච අකුසලාබ්යාකතා තයො ඛන්ධා චිත්තසමුට්ඨානඤ්ච රූප”න්ති එවමාදිනා නයෙනෙත්ථ පඤ්හං විස්සජ්ජිතබ්බං. තස්මිං තස්මිං පච්චයෙ ලද්ධගණනා පන පාළියං වුත්තායෙව. යෙපි වාරා සදිසවිස්සජ්ජනා, තෙපි තත්ථෙව දස්සිතා. තස්මා සබ්බමෙත්ථ හෙට්ඨා වුත්තනයානුසාරෙන පාළිං උපපරික්ඛිත්වා වෙදිතබ්බං. යථා චෙත්ථ, එවං දුකපට්ඨානෙ, දුකතිකපට්ඨානෙ, තිකදුකපට්ඨානෙ තිකතිකපට්ඨානෙ, දුකදුකපට්ඨානෙ ච.

එත්තාවතා –