2. දුකපට්ඨානවණ්ණනා
දුකපට්ඨානෙපි සබ්බදුකෙසු පඤ්හාවිස්සජ්ජනානි චෙව ගණනා ච පාළියං ආගතනයෙනෙව වෙදිතබ්බා. අපිචෙත්ථ සහෙතුකහෙතුසම්පයුත්තදුකානං විස්සජ්ජනං හෙතුදුකවිස්සජ්ජනසදිසං; තථා හෙතූචෙවසහෙතුකහෙතූචෙවහෙතුසම්පයුත්තදුකානං, තථා සප්පච්චයසඞ්ඛතදුකානං. ඉදං දුකං යථා සප්පච්චයදුකං, එවං කාතබ්බන්ති ඉදං යස්මා සප්පච්චයො විය අප්පච්චයෙන සඞ්ඛතොපි, අසඞ්ඛතෙන සද්ධිං යොජනං න ලබ්භති, තස්මා වුත්තං. සාරම්මණචිත්තසම්පයුත්තසංසට්ඨදුකාපි සදිසවිස්සජ්ජනායෙව; තථා ආසවඔඝයොගගොච්ඡකා. එතෙ හි තයො අඤ්ඤමඤ්ඤං සදිසවිස්සජ්ජනායෙව. අපිච ලොකියසාසවසංයොජනියගන්ථනියනීවරණියපරාමට්ඨසඞ්කිලෙසිකදුකා ආසවවිප්පයුත්තසාසවසංයොජනවිප්පයුත්තසංයොජනියගන්ථවිප්පයුත්තගන්ථනියනීවරණවිප්පයුත්තනීවරණියපරාමාසවිප්පයුත්තපරාමට්ඨකිලෙසවිප්පයුත්තසඞ්කිලෙසිකපරියාපන්නසඋත්තරදුකාත ඉමෙපි දුකා සමානා.
කිලෙසදුකං සංයොජනදුකසදිසං. සඞ්කිලිට්ඨකිලෙසසම්පයුත්තනීවරණසම්පයුත්තදස්සනෙනපහාතබ්බසරණදුකාපි සමානා. තථාකිලෙසා චෙව සඞ්කිලිට්ඨනීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තකිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තදුකා. ඉමිනා නයෙන සබ්බෙසං අත්ථතො සදිසානං දුකානං විස්සජ්ජනානි සදිසානෙව හොන්තීති වෙදිතබ්බානි. සබ්බස්මිම්පි පන පට්ඨානෙ කෙනචිවිඤ්ඤෙය්යදුකං න ලබ්භති. ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා ච, සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා ච, ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා ච, නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා ච, කිලෙසා චෙව සඞ්කිලිට්ඨා චාති එවරූපෙසු දුකෙසු විපාකපච්චයො චෙව නානාක්ඛණිකකම්මපච්චයො ච න ලබ්භති. නහෙතුසහෙතුකනහෙතුඅහෙතුකෙසු හෙතුපච්චයො නත්ථි. හෙතූ චෙව හෙතුසම්පයුත්තා ච, ආසවා චෙව ආසවසම්පයුත්තා ච, ගන්ථා චෙව ගන්ථසම්පයුත්තා චාති ඉමෙසු දුකෙසු නහෙතුනඣානනමග්ගා න ලබ්භන්ති. සංයොජනා චෙව සංයොජනසම්පයුත්තා ච, නීවරණා චෙව නීවරණසම්පයුත්තා ච, කිලෙසා චෙව කිලෙසසම්පයුත්තා ච, කිලෙසා චෙව සඞ්කිලිට්ඨා චාති ඉමෙසු පන විචිකිච්ඡුද්ධච්චසහගතස්ස මොහස්ස වසෙන නහෙතුපච්චයො ලබ්භති; නඣානනමග්ගපච්චයා න ලබ්භන්තීති එවං සබ්බදුකෙසු ලබ්භමානාලබ්භමානං උපපරික්ඛිත්වා පාළිවසෙනෙව වාරගණනා වෙදිතබ්බාති.
දුකපට්ඨානවණ්ණනා.
3. දුකතිකපට්ඨානවණ්ණනා
දුකතිකපට්ඨානෙ හෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති එවං පඤ්හාමත්තුද්ධාරවසෙනෙව සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා. “කුසලං අලොභං පටිච්ච අදොසො අමොහො”තිආදිනා පන නයෙන විත්ථාරො වත්තබ්බො සියා, සො හෙට්ඨා දස්සිතනයෙන සක්කා අවුත්තොපි ජානිතුන්ති එකපදෙපි එකපච්චයො වා න වුත්තො. යා පනෙසා සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා, සා එවං කතාති වෙදිතබ්බා. හෙතුදුකෙන හි සද්ධිං කුසලපදං යොජෙත්වා පටිච්චවාරෙ අනුලොමස්ස චෙව පච්චනීයස්ස ච වසෙන සබ්බෙ ලබ්භමානකපච්චයා දස්සිතා, අනුලොමපච්චනීයපච්චනීයානුලොමනයා චෙව සහජාතවාරාදයො ච න දස්සිතා, කෙවලං “පටිච්චවාරසදිසංයෙව විත්ථාරෙතබ්බ”න්ති වුත්තං. පඤ්හාවාරෙ පඤ්හම්පි අවිස්සජ්ජෙත්වා කෙවලං පඤ්හුද්ධාරමත්තං කත්වා අනුලොමපච්චනීයවසෙනෙව ලබ්භමානපච්චයා දස්සිතා. යථා ච කුසලපදං, එවං අකුසලඅබ්යාකතපදානිපි හෙතුදුකෙන සද්ධිං යොජෙත්වා හෙතුකුසලදුකතිකං නිද්දිසිතබ්බන්ති වුත්තං.