3. දුකතිකපට්ඨානවණ්ණනා
දුකතිකපට්ඨානෙ හෙතුං කුසලං ධම්මං පටිච්ච හෙතු කුසලො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති එවං පඤ්හාමත්තුද්ධාරවසෙනෙව සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා. “කුසලං අලොභං පටිච්ච අදොසො අමොහො”තිආදිනා පන නයෙන විත්ථාරො වත්තබ්බො සියා, සො හෙට්ඨා දස්සිතනයෙන සක්කා අවුත්තොපි ජානිතුන්ති එකපදෙපි එකපච්චයො වා න වුත්තො. යා පනෙසා සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා, සා එවං කතාති වෙදිතබ්බා. හෙතුදුකෙන හි සද්ධිං කුසලපදං යොජෙත්වා පටිච්චවාරෙ අනුලොමස්ස චෙව පච්චනීයස්ස ච වසෙන සබ්බෙ ලබ්භමානකපච්චයා දස්සිතා, අනුලොමපච්චනීයපච්චනීයානුලොමනයා චෙව සහජාතවාරාදයො ච න දස්සිතා, කෙවලං “පටිච්චවාරසදිසංයෙව විත්ථාරෙතබ්බ”න්ති වුත්තං. පඤ්හාවාරෙ පඤ්හම්පි අවිස්සජ්ජෙත්වා කෙවලං පඤ්හුද්ධාරමත්තං කත්වා අනුලොමපච්චනීයවසෙනෙව ලබ්භමානපච්චයා දස්සිතා. යථා ච කුසලපදං, එවං අකුසලඅබ්යාකතපදානිපි හෙතුදුකෙන සද්ධිං යොජෙත්වා හෙතුකුසලදුකතිකං නිද්දිසිතබ්බන්ති වුත්තං.
තතො පරං හෙතුං සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං ධම්මන්තිආදිනා නයෙන හෙතුවෙදනාදුකතිකාදීනි එකවීසති දුකතිකානි දස්සිතානි. යස්මා පන හෙතු නාම සනිදස්සනසප්පටිඝො අනිදස්සනසප්පටිඝො වා නත්ථි, තස්මා හෙතුපදෙන සද්ධිං සනිදස්සනසප්පටිඝඅනිදස්සනසප්පටිඝපදානි න යොජිතානි. එවං හෙතුදුකෙන සද්ධිං ලබ්භමානකවසෙන ද්වාවීසති තිකෙ යොජෙත්වා පුන තෙ සහෙතුකදුකාදීහි සරණදුකපරියොසානෙහි සබ්බදුකෙහි සද්ධිං යොජිතා. තත්ථ යං යං පදං යෙන යෙන පදෙන සද්ධිං යොජනං න ගච්ඡති, තං තං පාළියංයෙව න ලබ්භතීති වුත්තං. එවමෙත්ථ එකෙන දුකෙන සද්ධිං බාවීසති තිකෙ යොජෙත්වා පුන අපරෙන බාවීසති, අපරෙන බාවීසතීති පටිපාටියා දුකසතෙ ලබ්භමානදුකපදෙහි සද්ධිං ද්වාවීසති තිකා යොජිතාති ද්වාවීසති තිකෙ ගහෙත්වා දුකසතෙ පක්ඛිපිත්වා දුකතිකපට්ඨානං නාම දෙසිතං. තත්ථ යෙසු යෙසු ඨානෙසු නයං දස්සෙත්වා පාළියා සඞ්ඛෙපො කතො, තෙසු තෙසු ඨානෙසු දස්සිතනයානුරූපෙන තස්සා විත්ථාරො වෙදිතබ්බොති.
දුකතිකපට්ඨානවණ්ණනා.
4. තිකදුකපට්ඨානවණ්ණනා
තිකදුකපට්ඨානෙපි කුසලං හෙතුං ධම්මං පටිච්ච කුසලො හෙතු ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති පඤ්හාමත්තුද්ධාරවසෙනෙව දෙසනා කතා. තත්ථ යථා හෙට්ඨා හෙතුදුකෙන සද්ධිං කුසලපදං යොජෙත්වා සබ්බපච්චයවසෙන සබ්බවාරෙසු සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා, එවමිධ කුසලත්තිකෙන සද්ධිං හෙතුපදං යොජෙත්වා සබ්බපච්චයවසෙන සබ්බවාරෙසු සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා. යථා ච හෙතුපදං, එවං නහෙතුපදම්පි කුසලත්තිකෙන සද්ධිං යොජෙත්වා කුසලත්තිකහෙතුදුකං නිට්ඨාපිතං. තතො පරං සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං හෙතුං ධම්මන්තිආදිනා නයෙන වෙදනාත්තිකහෙතුදුකාදීනි එකවීසති තිකදුකානි දස්සිතානි.
එවං බාවීසතියා තිකෙහි සද්ධිං හෙතුදුකං යොජෙත්වා පුන තෙහියෙව සද්ධිං සහෙතුකදුකාදයො සරණදුකපරියොසානා ලබ්භමානවසෙන සබ්බදුකා යොජිතා. ඉධාපි යං යං පදං යොජනං න ගච්ඡති, තං තං පාළියංයෙව පටික්ඛිත්තං. එවං දුකසතං ගහෙත්වා ද්වාවීසතියා තිකෙසු පක්ඛිපිත්වා තිකදුකපට්ඨානං නාම දෙසිතං. තත්රාපි යෙන යෙන නයෙන පාළි සඞ්ඛිත්තා, සො සො නයො විත්ථාරතො වෙදිතබ්බො.
තිකදුකපට්ඨානවණ්ණනා.
5. තිකතිකපට්ඨානවණ්ණනා
තිකතිකපට්ඨානෙපි කුසලං සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තං ධම්මං පටිච්ච කුසලො සුඛාය වෙදනාය සම්පයුත්තො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති පඤ්හුද්ධාරවසෙනෙව සඞ්ඛෙපතො දෙසනා කතා. එත්ථ ච කුසලත්තිකං වෙදනාත්තිකාදීහි, වෙදනාත්තිකාදයො ච කුසලත්තිකෙනාති එවං තිකෙසුයෙව තිකා පක්ඛිත්තා. යෙන යෙන ච පදෙන සද්ධිං යං යං පදං යොජනං න ගච්ඡති, තං තං හාපෙත්වා ලබ්භමානවසෙනෙව සබ්බපච්චයෙසු වාරා ච ගණනනයා ච දස්සිතා, තස්මා තෙ සාධුකං පාළිං උපපරික්ඛිත්වා වෙදිතබ්බා. යථා ච කුසලත්තිකං වෙදනාත්තිකාදීහි, වෙදනාත්තිකාදයො ච තෙන සද්ධිං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බා; තථා එකෙකං තිකං සෙසෙහි. සෙසා ච තෙහි සද්ධිං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බාති.