විපාකත්තිකෙ විපාකං ධම්මං පටිච්ච විපාකො ධම්මො උප්පජ්ජති හෙතුපච්චයාති යෙ හෙතුපච්චයෙ තෙරස වාරා වුත්තා, තෙ සඞ්ඛිපිත්වා ගණනාය දස්සෙතුං හෙතුයා තෙරසාති වුත්තං. ආරම්මණෙ පඤ්චාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙත්ථ තෙරස පඤ්ච නව සත්ත තීණි ද්වෙති ඡ ගණනපරිච්ඡෙදා, තෙසං වසෙන පච්චයසංසන්දනෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව ගණනා වෙදිතබ්බා.

පච්චනීයෙපි විපාකං ධම්මං පටිච්ච විපාකො ධම්මො උප්පජ්ජති නහෙතුපච්චයාති යෙ නහෙතුපච්චයෙ දස වාරා වුත්තා, තෙ සඞ්ඛිපිත්වා ගණනාය දස්සෙතුං නහෙතුයා දසාති වුත්තං. න ආරම්මණෙ පඤ්චාතිආදීසුපි එසෙව නයො. එවමෙත්ථ දස පඤ්ච තෙරස ද්වාදස ද්වෙ එකං නව තීණීති අට්ඨ ගණනපරිච්ඡෙදා, තෙසං වසෙන පච්චයසංසන්දනෙ හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව විත්ථාරතො ගණනා වෙදිතබ්බා. පාළි පන සඞ්ඛිත්තා, එතෙසඤ්ඤෙව පන ලද්ධගණනරපරිච්ඡෙදානං වාරානං වසෙන සංසන්දිත්වා අනුලොමපච්චනීයං පච්චනීයානුලොමඤ්ච වෙදිතබ්බං.

සහජාතවාරො ඉමිනාව එකගතිකො. පච්චයනිස්සයසංසට්ඨසම්පයුත්තවාරා යථාපාළිමෙව නිය්යන්ති.

පඤ්හාවාරෙ කුසලාකුසලෙ නිරුද්ධෙති එතස්මිං විපස්සනාවසෙන පවත්තෙ කුසලෙ සාරජ්ජනාදිවසෙන පවත්තෙ අකුසලෙ ච නිරුද්ධෙ. විපාකො තදාරම්මණතා උප්පජ්ජතීති කාමාවචරවිපාකො තදාරම්මණතාය උප්පජ්ජති. යෙ පන “විපස්සනාජවනානං විචිකිච්ඡුද්ධච්චානඤ්ච පරියොසානෙ තදාරම්මණං නත්ථී”ති වදන්ති, තෙ ඉමාය තන්තියා පටිසෙධෙතබ්බා. ආකාසානඤ්චායතනකුසලං විඤ්ඤාණඤ්චායතනස්ස කිරියස්ස ආරම්මණපච්චයෙන පච්චයොති අරහත්තං පත්වා අසමාපන්නපුබ්බා සමාපත්තියො පටිලොමතො සමාපජ්ජන්තස්ස වසෙනෙතං වුත්තං. ඉමිනා උපායෙන සබ්බවිස්සජ්ජනෙසු සාධුකං පාළිං උපපරික්ඛිත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො.

හෙතුයා සත්ත, ආරම්මණෙ නව, අධිපතියා දසාතිආදීසුපි සහජාතාධිපතිවසෙන ආරම්මණාධිපතිවසෙන සහජාතනිස්සයවසෙන පුරෙජාතනිස්සයවසෙන අනන්තරූපනිස්සයවසෙන ආරම්මණූපනිස්සයවසෙන පකතූපනිස්සයවසෙන සහජාතවිප්පයුත්තවසෙන පුරෙජාතපච්ඡාජාතවිප්පයුත්තවසෙනාති යත්ථ යත්ථ යථා යථා යත්තකානි විස්සජ්ජනානි ලබ්භන්ති, තත්ථ තත්ථ තථා තථා තානි සබ්බානි සල්ලක්ඛෙතබ්බානි. තථා පච්චනීයාදීසු අනුලොමවසෙන වාරුද්ධරණං, අනුලොමතො ලද්ධවාරානං පච්චනීයතො ගණනා, පච්චයසංසන්දනං, අනුලොමපච්චනීයෙ පච්චනීයානුලොමෙ ච සුද්ධිකෙසු චෙව සංසන්දනවසෙන ච පවත්තෙසු හෙතුමූලකාදීසු ලබ්භමානවාරගණනා, අලබ්භමානානං අලබ්භමානතාති සබ්බං හෙට්ඨා වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං.

යථා චෙත්ථ, එවං ඉතො පරෙසුපි තිකදුකෙසු. පට්ඨානපකරණඤ්හි පාළිතොව අනන්තං අපරිමාණං. තස්ස පදපටිපාටියා අත්ථං වණ්ණයිස්සාමීති පටිපන්නස්ස අතිදීඝායුකස්සාපි ආයු නප්පහොති. න චස්ස එකදෙසං වණ්ණෙත්වා සෙසම්හි නයතො දස්සියමානෙ න සක්කා අත්ථො ජානිතුං, තස්මා ඉතො පරං එත්තකම්පි අවත්වා සෙසෙසු තිකදුකෙසු හෙට්ඨා අවුත්තප්පකාරත්තා යං යං අවස්සං වත්තබ්බං, තං තදෙව වක්ඛාම. යං පන අවත්වා ගමිස්සාම, තං පාළිනයෙනෙව වෙදිතබ්බන්ති.

උපාදින්නුපාදානියත්තිකස්ස පඤ්හාවාරෙ වත්ථු උපාදානියානං ඛන්ධානං පුරෙජාතපච්චයෙන පච්චයොති පවත්තිං සන්ධාය වුත්තං. පටිසන්ධියං පන තං පුරෙජාතං න හොති.

උපාදින්නුපාදානියො කබළීකාරො ආහාරො උපාදින්නුපාදානියස්ස කායස්ස ආහාරපච්චයෙන පච්චයොති එත්ථ උපාදින්නුපාදානියො කබළීකාරාහාරො නාම කම්මසමුට්ඨානානං රූපානං අබ්භන්තරගතා ඔජා. උපාදින්නුපාදානියස්ස කායස්සාති තස්සෙව කම්මසමුට්ඨානරූපකායස්ස ආහාරපච්චයෙන පච්චයො. රූපජීවිතින්ද්රියං විය කටත්තාරූපානං අනුපාලනඋපත්ථම්භනවසෙන පච්චයො, න ජනකවසෙන. යං පන මණ්ඩූකාදයො ගිලිත්වා ඨිතානං අහිආදීනං කායස්ස ජීවමානකමණ්ඩූකාදිසරීරෙ ඔජා ආහාරපච්චයෙන පච්චයොති වදන්ති, තං න ගහෙතබ්බං. න හි ජීවමානකසරීරෙ ඔජා අඤ්ඤස්ස සරීරස්ස ආහාරපච්චයතං සාධෙති. අනුපාදින්නුපාදානියස්ස කායස්සාති එත්ථ පන ජනකවසෙනාපි ලබ්භති. උපාදින්නුපාදානියස්ස ච අනුපාදින්නුපාදානියස්ස චාති එත්ථ එකස්ස උපත්ථම්භකවසෙන, එකස්ස ජනකවසෙන, උභින්නම්පි වා උපත්ථම්භකවසෙනෙව වුත්තො. ද්වෙ පන ආහාරා එකතො පච්චයා හොන්තා උපත්ථම්භකාව හොන්ති, න ජනකා. සෙසමෙත්ථ පාළිමෙව සාධුකං ඔලොකෙත්වා වෙදිතබ්බං.

සඞ්කිලිට්ඨසඞ්කිලෙසිකත්තිකෙ සබ්බං කුසලත්තිකෙ වුත්තනයානුසාරෙනෙව වෙදිතබ්බං.

විතක්කත්තිකෙ යථාකම්මූපගඤාණස්ස පරිකම්මන්ති දිබ්බචක්ඛුපරිකම්මමෙව තස්ස උප්පාදනත්ථාය පරිකම්මං. උප්පන්නස්ස පන වළඤ්ජනකාලෙ පරිකම්මං සන්ධායෙතං වුත්තං. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාති.

[missing pali]. ති තදාරම්මණභවඞ්ගමූලභවඞ්ගානං වසෙන වුත්තං. සෙසමෙත්ථ සබ්බං පාළිවසෙනෙව වෙදිතබ්බං.