ඉදානි චක්ඛුනා රූපං පස්සතීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “චක්ඛුනා රූපං දිස්වා”ති වචනං නිස්සාය “පසාදචක්ඛුමෙව රූපං පස්සතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකානං , තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි චක්ඛුනා රූපං පස්සෙය්ය, රූපෙන රූපං පස්සෙය්යාතී”ති චොදෙතුං රූපෙන රූපං පස්සතීති ආහ. ඉතරො රූපායතනං සන්ධාය පටික්ඛිපිත්වා පුන පුට්ඨො චක්ඛුමෙව සන්ධාය පටිජානාති. පටිවිජානාතීති එත්ථ අයමධිප්පායො – පස්සතීති හි මයං පටිජානනං සන්ධාය පුච්ඡාම, න චක්ඛූපසංහාරමත්තං. තස්මා වදෙහි තාව “කිං තෙ චක්ඛුමා රූපෙන රූපං පටිවිජානාතී”ති. ඉතරො පුරිමනයෙනෙව පටික්ඛිපති චෙව පටිජානාති ච. අථ නං “එවං සන්තෙ රූපං මනොවිඤ්ඤාණං ආපජ්ජති, තඤ්හි පටිවිජානාති නාමා”ති චොදෙතුං රූපං මනොවිඤ්ඤාණන්ති ආහ. ඉතරො ලෙසං අලභන්තො පටික්ඛිපතෙව. අත්ථි චක්ඛුස්ස ආවට්ටනාතිආදි “යදි චක්ඛු පටිවිජානනට්ඨෙන පස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස විය තස්සාපි ආවජ්ජනාය භවිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං පුච්ඡති. ඉතරො යස්මා න ආවජ්ජනපටිබද්ධං චක්ඛු, න තං ආවජ්ජනානන්තරං උප්පජ්ජති, තස්මා න හෙවන්ති පටික්ඛිපති. සොතෙන සද්දන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං පස්සතීති සසම්භාරකථානයෙන වුත්තං. යථා හි උසුනා විජ්ඣන්තොපි “ධනුනා විජ්ඣතී”ති වුච්චති, එවං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සන්තොපි “චක්ඛුනා පස්සතී”ති වුත්තො, තස්මා අසාධකමෙතං. සෙසෙසුපි එසෙව නයොපි.

ඉදානි කිලෙසපජහනකථා නාම හොති. තත්ථ “යස්මා කිලෙසපහානං නාම අත්ථි, පහීනකිලෙසස්ස ච අතීතාපි කිලෙසා පහීනාව හොන්ති, අනාගතාපි, පච්චුප්පන්නාපි, තස්මා අතීතෙපි කිලෙසෙ පජහති, අනාගතෙපි, පච්චුප්පන්නෙපී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි එකච්චානං උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය අතීතෙතිආදිපුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස . සෙසං යථාපාළිමෙව නිය්යාති. නත්ථි කිලෙසෙ ජහතීති ඉමස්මිං පන පරවාදිස්ස පඤ්හෙ යස්මා කචවරං පජහන්තස්ස කචවරෙ ඡඩ්ඩනවායාමො විය කිලෙසෙ පජහන්තස්ස න අතීතාදිභෙදෙසු කිලෙසෙසු වායාමො අත්ථි, නිබ්බානාරම්මණෙ පන අරියමග්ගෙ පවත්තිතෙ කිලෙසා අනුප්පන්නායෙව නුප්පජ්ජන්තීති පහීනා නාම හොන්ති, තස්මා න හෙවන්ති පටික්ඛිපති. තෙන හි අතීතෙ කිලෙසෙ පජහතීතිආදි පන යස්මා “නත්ථි කිලෙසපජහනා”ති න වත්තබ්බං, තස්මා අතීතාදිභෙදෙ පජහතීති ඡලෙන වුත්තං.

ඉදානි සුඤ්ඤතකථා නාම හොති. තත්ථ සුඤ්ඤතාති ද්වෙ සුඤ්ඤතා ඛන්ධානඤ්ච අනත්තලක්ඛණං නිබ්බානඤ්ච. තෙසු අනත්තලක්ඛණං තාව එකච්චං එකෙන පරියායෙන සියා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නං, නිබ්බානං, අපරියාපන්නමෙව. ඉමං පන විභාගං අග්ගහෙත්වා “සුඤ්ඤතා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නා”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි අන්ධකානං, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අනිමිත්තන්ති සබ්බනිමිත්තරහිතං නිබ්බානං. “අප්පණිහිතො”තිපි තස්සෙව නාමං. කස්මා පනෙතං ආභතන්ති? අවිභජ්ජවාදීවාදෙ දොසාරොපනත්ථං. යස්ස හි අවිභජිත්වා “එකදෙසෙනෙව සුඤ්ඤතා සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නා”ති ලද්ධි, තස්ස නිබ්බානම්පි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නන්ති ආපජ්ජති. ඉමස්ස දොසස්සාරොපනත්ථං “අනිමිත්තං අප්පණිහිත”න්ති ආභතං. ඉතරො තස්ස පරියාපන්නභාවං අනිච්ඡන්තො පටික්ඛිපති. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො න අනිච්චොතිආදි නිබ්බානසඞ්ඛාතාය සුඤ්ඤතාය අනිච්චභාවාපත්තිදොසදස්සනත්ථං වුත්තං.

සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස සුඤ්ඤතාති “යදි අඤ්ඤස්ස ඛන්ධස්ස සුඤ්ඤතා අඤ්ඤක්ඛන්ධපරියාපන්නා, සඞ්ඛාරක්ඛන්ධසුඤ්ඤතායපි සෙසක්ඛන්ධපරියාපන්නාය භවිතබ්බ”න්ති චොදනත්ථං වුත්තං. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධස්ස සුඤ්ඤතා න වත්තබ්බාතිආදි “යදි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධසුඤ්ඤතා සෙසක්ඛන්ධපරියාපන්නා න හොති, සෙසක්ඛන්ධසුඤ්ඤතාපි සඞ්ඛාරක්ඛන්ධපරියාපන්නා න හොතී”ති පටිලොමදස්සනත්ථං වුත්තං.