ඉදානි මනුස්සලොකකථා නාම හොති. තත්ථ “තථාගතො ලොකෙ, ජාතො ලොකෙ සංවඩ්ඪො, ලොකං අභිභුය්ය විහරති අනුපලිත්තො ලොකෙනා”ති (සං· නි· 3.94) සුත්තං අයොනිසො ගහෙත්වා “භගවා තුසිතභවනෙ නිබ්බත්තො තත්ථෙව වසති, න මනුස්සලොකං ආගච්ඡති, නිම්මිතරූපමත්තකං පනෙත්ථ දස්සෙතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි එතරහි වෙතුල්ලකානංයෙව, තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං පුට්ඨොකාසෙන චෙව සුත්තසාධනෙන ච සඤ්ඤාපෙතුං නනු අත්ථීතිආදිමාහ. ලොකෙ ජාතොති පරවාදී තුසිතපුරං සන්ධාය වදති. සත්ථාරා පනෙතං මනුස්සලොකඤ්ඤෙව සන්ධාය ලොකං වුත්තං. ලොකං අභිභුය්යාති පරවාදී මනුස්සලොකං අභිභවිත්වාති දිට්ඨියා වදති, සත්ථා පන ආරම්මණලොකං අභිභවිත්වා විහාසි. අනුපලිත්තො ලොකෙනාති පරවාදී මනුස්සලොකෙන අනුපලිත්තතංව සන්ධාය වදති, සත්ථා පන ලොකධම්මෙසු කිලෙසෙහි අනුපලිත්තො විහාසි. තස්මා අසාධකමෙතන්ති.

ඉදානි ධම්මදෙසනාකථා නාම හොති. තත්ථ “තුසිතපුරෙ ඨිතො භගවා ධම්මදෙසනත්ථාය අභිනිම්මිතං පෙසෙසි, තෙන චෙව තස්ස ච දෙසනං සම්පටිච්ඡිත්වා ආයස්මතා ආනන්දෙන ධම්මො දෙසිතො, න බුද්ධෙන භගවතා”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි වෙතුල්ලකානඤ්ඤෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි තෙන ධම්මො දෙසිතො, ස්වෙව සත්ථා භවෙය්යා”ති චොදෙතුං අභිනිම්මිතො ජිනොතිආදිමාහ. ඉතරො තථා අසම්පටිච්ඡන්තො පටික්ඛිපති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි කරුණාකථා නාම හොති. තත්ථ පියායිතානං වත්ථූනං විපත්තියා සරාගානං රාගවසෙන කරුණාපතිරූපිකං පවත්තිං දිස්වා “රාගොව කරුණා නාම, සො ච භගවතො නත්ථි, තස්මා නත්ථි බුද්ධස්ස භගවතො කරුණා”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි උත්තරාපථකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “කරුණා නාමෙසා නික්කිලෙසතාය චෙව සත්තාරම්මණතාය ච චෙතොවිමුත්තිතාය ච එකාදසානිසංසතාය ච මෙත්තාදීහි සමානජාතිකා, තස්මා යදි භගවතො කරුණා නත්ථි, මෙත්තාදයොපිස්ස න සියු”න්ති චොදනත්ථං නත්ථි බුද්ධස්ස භගවතො මෙත්තාතිආදිමාහ. ආකාරුණිකොති පඤ්හෙ තථාරූපං වොහාරං අපස්සන්තො පටික්ඛිපති. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි ගන්ධජාතකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං බුද්ධෙ භගවති අයොනිසො පෙමවසෙන “භගවතො උච්චාරපස්සාවො අඤ්ඤෙ ගන්ධජාතෙ අතිවිය අධිගණ්හාති, නත්ථි තතො ච සුගන්ධතරං ගන්ධජාත”න්ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි එකච්චානං අන්ධකානඤ්චෙව උත්තරාපථකානඤ්ච; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි එකමග්ගකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං බුද්ධෙ භගවති අයොනිසො පෙමවසෙනෙව “භගවා සොතාපන්නො හුත්වා සකදාගාමී, සකදාගාමී හුත්වා අනාගාමී, අනාගාමී හුත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසි, එකෙනෙව පන අරියමග්ගෙන චත්තාරි ඵලානි සච්ඡාකාසී”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි තෙසඤ්ඤෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං චතූහි ඵලෙහි සද්ධිං උප්පන්නානං චතුන්නං ඵස්සාදීනං එකතො සමොධානවසෙන චොදෙතුං චතුන්නං ඵස්සානන්තිආදිමාහ. සොතාපත්තිමග්ගෙනාතිආදි “කතරමග්ගෙන සච්ඡිකරොතී”ති පුච්ඡනත්ථං වුත්තං. අරහත්තමග්ගෙනාති ච වුත්තෙ තෙන සක්කායදිට්ඨිආදීනං පහානාභාවවසෙන චොදෙති. භගවා සොතාපන්නොති බුද්ධභූතස්ස සොතාපන්නභාවො නත්ථීති පටික්ඛිපති. පරතො පඤ්හද්වයෙපි එසෙව නයො. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.