ඉදානි ඣානන්තරිකකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං සමයෙ “පඤ්චකනයෙ පඤ්ච ඣානානි විභත්තානි, කෙවලං තයො සමාධී උද්දිට්ඨා”ති අවිතක්කවිචාරමත්තස්ස සමාධිනො ඔකාසං අජානන්තානං “පඨමස්ස ච දුතියස්ස ච ඣානස්ස අන්තරෙ ඣානන්තරිකා නාම එසා”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි සම්මිතියානඤ්චෙව එකච්චානඤ්ච අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “ඣානම්පි චෙතසිකා ධම්මා, ඵස්සාදයොපි, තස්මා යදි ඣානන්තරිකා නාම භවෙය්ය, ඵස්සන්තරිකාදීහිපි භවිතබ්බ”න්ති චොදනත්ථං අත්ථි ඵස්සන්තරිකාතිආදිමාහ .

දුතියස්ස ච ඣානස්සාති “යදි ඣානන්තරිකා නාම භවෙය්ය, දුතියතතියාදීනිපි ඣානානෙව, තෙසම්පි අන්තරිකාය භවිතබ්බ”න්ති චොදනත්ථං වුත්තං. සො කෙවලං ලද්ධියා අභාවෙන පටික්ඛිපති චෙව පටිජානාති ච. පඨමස්ස චාති පුට්ඨො ලද්ධිවසෙන පටිජානාති.

සවිතක්කො සවිචාරොතිආදි “තිණ්ණම්පි සමාධීනං සමාධිභාවෙ සමානෙ අවිතක්කො විචාරමත්තොව සමාධි ඣානන්තරිකො, න ඉතරොති කො එත්ථ විසෙසහෙතූ”ති චොදනත්ථං වුත්තං.

ද්වින්නං ඣානානං පටුප්පන්නානන්ති පඨමදුතියානි සන්ධාය පුච්ඡති. ඉතරො “තෙසං පච්චුප්පන්නානංයෙව අන්තරෙ අවිතක්කො විචාරමත්තො සමාධි ඣානන්තරිකො නාම හොතී”ති ලද්ධියා පටිජානාති. පඨමං ඣානං නිරුද්ධන්ති පුට්ඨො තිණ්ණං එකක්ඛණෙ පවත්ති න යුත්තාති පටිජානාති . අවිතක්කො විචාරමත්තො සමාධි පඨමං ඣානන්ති චතුක්කනයවසෙන පුච්ඡති. සකවාදී තස්මිං නයෙ තස්ස අභාවා පටික්ඛිපති. නනු තයො සමාධීති එත්ථායමධිප්පායො – යථා තෙසු තීසු සමාධීසු ද්වෙ සමාධී ඣානානෙව, න ඣානන්තරිකා, එවං ඉතරෙනපි ඣානෙනෙව භවිතබ්බං, න ඣානන්තරිකායාති.

ඉදානි සමාපන්නො සද්දං සුණාතීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “යස්මා පඨමස්ස ඣානස්ස සද්දො කණ්ඩකො වුත්තො භගවතා, යදි ච සමාපන්නො තං න සුණෙය්ය, කථං කණ්ඩකො සියා. තස්මා සමාපන්නො සද්දං, සුණාතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි පුබ්බසෙලියානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. චක්ඛුනා රූපං පස්සතීතිආදි “සමාපන්නස්ස තාව පඤ්චද්වාරප්පවත්තං නත්ථි, තස්මිං අසති යදි සො සද්දං සුණෙය්ය, රූපම්පි පස්සෙය්යා”ති චොදනත්ථං වුත්තං. සද්දො කණ්ඩකොති වික්ඛෙපකරත්තා වුත්තං. ඔළාරිකෙන හි සද්දෙන සොතෙ ඝට්ටිතෙ පඨමජ්ඣානතො වුට්ඨානං හොති, තෙනෙතං වුත්තං, තස්මා අසාධකං. දුතියස්ස ඣානස්සාතිආදි “යථා අඤ්ඤොපි කණ්ඩකො අන්තොසමාපත්තියං නත්ථි, එවං සද්දස්සවනම්පී”ති බොධනත්ථං වුත්තං, තං සබ්බං උත්තානත්ථමෙවාති.

ඉදානි චක්ඛුනා රූපං පස්සතීතිකථා නාම හොති. තත්ථ “චක්ඛුනා රූපං දිස්වා”ති වචනං නිස්සාය “පසාදචක්ඛුමෙව රූපං පස්සතී”ති යෙසං ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහාසඞ්ඝිකානං , තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි චක්ඛුනා රූපං පස්සෙය්ය, රූපෙන රූපං පස්සෙය්යාතී”ති චොදෙතුං රූපෙන රූපං පස්සතීති ආහ. ඉතරො රූපායතනං සන්ධාය පටික්ඛිපිත්වා පුන පුට්ඨො චක්ඛුමෙව සන්ධාය පටිජානාති. පටිවිජානාතීති එත්ථ අයමධිප්පායො – පස්සතීති හි මයං පටිජානනං සන්ධාය පුච්ඡාම, න චක්ඛූපසංහාරමත්තං. තස්මා වදෙහි තාව “කිං තෙ චක්ඛුමා රූපෙන රූපං පටිවිජානාතී”ති. ඉතරො පුරිමනයෙනෙව පටික්ඛිපති චෙව පටිජානාති ච. අථ නං “එවං සන්තෙ රූපං මනොවිඤ්ඤාණං ආපජ්ජති, තඤ්හි පටිවිජානාති නාමා”ති චොදෙතුං රූපං මනොවිඤ්ඤාණන්ති ආහ. ඉතරො ලෙසං අලභන්තො පටික්ඛිපතෙව. අත්ථි චක්ඛුස්ස ආවට්ටනාතිආදි “යදි චක්ඛු පටිවිජානනට්ඨෙන පස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණස්ස විය තස්සාපි ආවජ්ජනාය භවිතබ්බ”න්ති චොදෙතුං පුච්ඡති. ඉතරො යස්මා න ආවජ්ජනපටිබද්ධං චක්ඛු, න තං ආවජ්ජනානන්තරං උප්පජ්ජති, තස්මා න හෙවන්ති පටික්ඛිපති. සොතෙන සද්දන්තිආදීසුපි එසෙව නයො. ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු චක්ඛුනා රූපං පස්සතීති සසම්භාරකථානයෙන වුත්තං. යථා හි උසුනා විජ්ඣන්තොපි “ධනුනා විජ්ඣතී”ති වුච්චති, එවං චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන පස්සන්තොපි “චක්ඛුනා පස්සතී”ති වුත්තො, තස්මා අසාධකමෙතං. සෙසෙසුපි එසෙව නයොපි.