ඉදානි ගන්ධජාතකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං බුද්ධෙ භගවති අයොනිසො පෙමවසෙන “භගවතො උච්චාරපස්සාවො අඤ්ඤෙ ගන්ධජාතෙ අතිවිය අධිගණ්හාති, නත්ථි තතො ච සුගන්ධතරං ගන්ධජාත”න්ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි එකච්චානං අන්ධකානඤ්චෙව උත්තරාපථකානඤ්ච; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි එකමග්ගකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං බුද්ධෙ භගවති අයොනිසො පෙමවසෙනෙව “භගවා සොතාපන්නො හුත්වා සකදාගාමී, සකදාගාමී හුත්වා අනාගාමී, අනාගාමී හුත්වා අරහත්තං සච්ඡාකාසි, එකෙනෙව පන අරියමග්ගෙන චත්තාරි ඵලානි සච්ඡාකාසී”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි තෙසඤ්ඤෙව; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං චතූහි ඵලෙහි සද්ධිං උප්පන්නානං චතුන්නං ඵස්සාදීනං එකතො සමොධානවසෙන චොදෙතුං චතුන්නං ඵස්සානන්තිආදිමාහ. සොතාපත්තිමග්ගෙනාතිආදි “කතරමග්ගෙන සච්ඡිකරොතී”ති පුච්ඡනත්ථං වුත්තං. අරහත්තමග්ගෙනාති ච වුත්තෙ තෙන සක්කායදිට්ඨිආදීනං පහානාභාවවසෙන චොදෙති. භගවා සොතාපන්නොති බුද්ධභූතස්ස සොතාපන්නභාවො නත්ථීති පටික්ඛිපති. පරතො පඤ්හද්වයෙපි එසෙව නයො. සෙසමෙත්ථ යථාපාළිමෙව නිය්යාතීති.

ඉදානි ඣානසඞ්කන්තිකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං “ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු විවිච්චෙව කාමෙහි පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති, විතක්කවිචාරානං වූපසමා දුතියං ඣානං, තතියං ඣානං, චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරතී”ති (සං· නි· 5.923-934) ඉමං පටිපාටිදෙසනං නිස්සාය “තස්ස තස්ස ඣානස්ස උපචාරප්පවත්තිං විනාව ඣානා ඣානං සඞ්කමතී”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි මහිසාසකානඤ්චෙව එකච්චානඤ්ච අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “යදි තෙ දුතියජ්ඣානූපචාරං අප්පත්වා උප්පටිපාටියා පඨමජ්ඣානා දුතියජ්ඣානමෙව සඞ්කමති, පඨමතො තතියං, දුතියතො චතුත්ථම්පි සඞ්කමෙය්යා”ති චොදෙතුං පඨමා ඣානාතිආදිමාහ. යා පඨමස්සාතිආදි “යදි පඨමතො අනන්තරං දුතියං, දුතියාදීහි වා තතියාදීනි සමාපජ්ජති, එකාවජ්ජනෙන සමාපජ්ජෙය්යා”ති චොදනත්ථං වුත්තං. කාමෙ ආදීනවතොති පඨමං කාමෙ ආදීනවතො මනසි කරොතො පච්ඡා උප්පජ්ජති. ඣානක්ඛණෙ පනෙස නිමිත්තමෙව මනසි කරොති. තඤ්ඤෙව පඨමන්ති “යදි පුරිමජවනතො පච්ඡිමජවනං විය අනන්තරං උප්පජ්ජෙය්ය, ඨපෙත්වා පුරිමපච්ඡිමභාවං ලක්ඛණතො තඤ්ඤෙව තං භවෙය්යා”ති චොදෙතුං පුච්ඡති. ඉමිනා උපායෙන සබ්බත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. විවිච්චෙව කාමෙහීතිආදීහි පටිපාටියා ඣානානං දෙසිතභාවං දීපෙති, න අනන්තරුප්පත්තිං, තස්මා අසාධකන්ති.

ඉදානි ඣානන්තරිකකථා නාම හොති. තත්ථ යෙසං සමයෙ “පඤ්චකනයෙ පඤ්ච ඣානානි විභත්තානි, කෙවලං තයො සමාධී උද්දිට්ඨා”ති අවිතක්කවිචාරමත්තස්ස සමාධිනො ඔකාසං අජානන්තානං “පඨමස්ස ච දුතියස්ස ච ඣානස්ස අන්තරෙ ඣානන්තරිකා නාම එසා”ති ලද්ධි, සෙය්යථාපි සම්මිතියානඤ්චෙව එකච්චානඤ්ච අන්ධකානං; තෙ සන්ධාය පුච්ඡා සකවාදිස්ස, පටිඤ්ඤා ඉතරස්ස. අථ නං “ඣානම්පි චෙතසිකා ධම්මා, ඵස්සාදයොපි, තස්මා යදි ඣානන්තරිකා නාම භවෙය්ය, ඵස්සන්තරිකාදීහිපි භවිතබ්බ”න්ති චොදනත්ථං අත්ථි ඵස්සන්තරිකාතිආදිමාහ .

දුතියස්ස ච ඣානස්සාති “යදි ඣානන්තරිකා නාම භවෙය්ය, දුතියතතියාදීනිපි ඣානානෙව, තෙසම්පි අන්තරිකාය භවිතබ්බ”න්ති චොදනත්ථං වුත්තං. සො කෙවලං ලද්ධියා අභාවෙන පටික්ඛිපති චෙව පටිජානාති ච. පඨමස්ස චාති පුට්ඨො ලද්ධිවසෙන පටිජානාති.