අරියපුග්ගලසංසන්දනපරිහානිවණ්ණනා
ඉදානි අරියපුග්ගලසංසන්දනා ආරද්ධා. තත්ථ යස්මා කෙචි අරහතොව පරිහානිං ඉච්ඡන්ති, කෙචි අනාගාමිනොපි, කෙචි සකදාගාමිස්සපි. සොතාපන්නස්ස පන සබ්බෙපි න ඉච්ඡන්තියෙව. යෙ අරහත්තා පරිහායිත්වා අනාගාමිසකදාගාමිභාවෙ ඨිතා, තෙසං පරිහානිං ඉච්ඡන්ති, න ඉතරෙසං අනාගාමිසකදාගාමීනං. සොතාපන්නස්ස පන තෙපි සබ්බථාපි න ඉච්ඡන්තියෙව, තස්මා පෙය්යාලමුඛෙන පුච්ඡා කතා. තත්ථ තෙසං ලද්ධිවසෙන පටිඤ්ඤා ච පටික්ඛෙපො ච වෙදිතබ්බා. “පරිහායති අනාගාමී අනාගාමිඵලා”ති හි පඤ්හස්මිං යෙ අනාගාමිනො පරිහානිං න ඉච්ඡන්ති, තෙසං වසෙන පටික්ඛෙපො. යෙ පකතිඅනාගාමිනො වා අරහත්තා පරිහායිත්වා ඨිතඅනාගාමිනො වා පරිහානිං ඉච්ඡන්ති, තෙසං වසෙන පටිඤ්ඤාති ඉදමෙත්ථ නයමුඛං. තස්සානුසාරෙන සබ්බපෙය්යාලා අත්ථතො වෙදිතබ්බා.
යං පනෙත්ථ “සොතාපත්තිඵලස්ස අනන්තරා අරහත්තංයෙව සච්ඡිකරොතී”ති වුත්තං, තං පරිහීනස්ස පුන වායමතො අරහත්තප්පත්තිං සන්ධාය වුත්තං. ඉතරො සොතාපත්තිඵලානන්තරං අරහත්තස්ස අභාවා පටික්ඛිපති.
තතො පරං “පරිහානි නාමෙසා කිලෙසප්පහානස්ස වා මන්දතාය භවෙය්ය, මග්ගභාවනාදීනං වා අනධිමත්තතාය, සච්චානං වා අදස්සනෙනා”ති එවමාදීනං වසෙන අනුයුඤ්ජිතුං කස්ස බහුතරා කිලෙසා පහීනාතිආදි වුත්තං. තං සබ්බං උත්තානාධිප්පායමෙව සුත්තානං පනත්ථො ආගමට්ඨකථාසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බො.
සමයවිමුත්තො අරහා අරහත්තා පරිහායතීති එත්ථ මුදින්ද්රියො සමයවිමුත්තො, තික්ඛින්ද්රියො අසමයවිමුත්තොති තෙසං ලද්ධි. සකසමයෙ පන අවසිප්පත්තො ඣානලාභී සමයවිමුත්තො, වසිප්පත්තො ඣානලාභී චෙව සබ්බෙ ච අරියපුග්ගලා අරියෙ විමොක්ඛෙ අසමයවිමුත්තාති සන්නිට්ඨානං. සො පන තං අත්තනො ලද්ධිං ගහෙත්වා සමයවිමුත්තො පරිහායති, ඉතරො න පරිහායතී”ති ආහ. සෙසමෙත්ථ උත්තානත්ථමෙව.
අරියපුග්ගලසංසන්දනපරිහානිවණ්ණනා.
සුත්තසාධනපරිහානිවණ්ණනා
ඉදානි සුත්තසාධනා හොති. තත්ථ උච්චාවචාති උත්තමහීනභෙදතො උච්චා ච අවචා ච. පටිපාදාති පටිපදා. සමණෙන පකාසිතාති බුද්ධසමණෙන ජොතිතා. සුඛාපටිපදා හි ඛිප්පාභිඤ්ඤා උච්චා. දුක්ඛාපටිපදා දන්ධාභිඤ්ඤා අවචා. ඉතරා ද්වෙ එකෙනඞ්ගෙන උච්චා, එකෙන අවචා. පඨමං වුත්තා එව වා උච්චා, ඉතරො තිස්සොපි අවචා. තාය චෙතාය උච්චාවචාය පටිපදාය න පාරං දිගුණං යන්ති, එකමග්ගෙන ද්වික්ඛත්තුං නිබ්බානං න ගච්ඡන්තීති අත්ථො. කස්මා? යෙන මග්ගෙන යෙ කිලෙසා පහීනා, තෙන තෙසං පුන අප්පහාතබ්බතො. එතෙන පරිහානිධම්මාභාවං දීපෙති. නයිදං එකගුණං මුතන්ති තඤ්ච ඉදං පාරං එකවාරංයෙව ඵුසනාරහං න හොති. කස්මා? එකෙන මග්ගෙන සබ්බකිලෙසානං අප්පහානතො. එතෙන එකමග්ගෙනෙව අරහත්තාභාවං දීපෙති.
අත්ථි ඡින්නස්ස ඡෙදියන්ති ඡින්නස්ස කිලෙසවට්ටස්ස පුන ඡින්දිතබ්බං කිඤ්චි අත්ථීති පුච්ඡති. ඉතරො තික්ඛින්ද්රියං සන්ධාය පටික්ඛිපිත්වා පුන පුට්ඨො මුදින්ද්රියං සන්ධාය පටිජානාති. සකවාදී සුත්තං ආහරිත්වා නත්ථිභාවං දස්සෙති. තත්ථ ඔඝපාසොති කිලෙසොඝො චෙව කිලෙසපාසො ච.