දුතියචිත්තෙ සසඞ්ඛාරෙනාති පදං විසෙසං. තම්පි හෙට්ඨා වුත්තත්ථමෙව. ඉදං පන චිත්තං කිඤ්චාපි ඡසු ආරම්මණෙසු සොමනස්සිතස්ස ලොභං උප්පාදෙත්වා ‘සත්තො සත්තො’තිආදිනා නයෙන පරාමසන්තස්ස උප්පජ්ජති, තථාපි සසඞ්ඛාරිකත්තා සප්පයොගෙන සඋපායෙන උප්පජ්ජනතො – යදා කුලපුත්තො මිච්ඡාදිට්ඨිකස්ස කුලස්ස කුමාරිකං පත්ථෙති. තෙ ච ‘අඤ්ඤදිට්ඨිකා තුම්හෙ’ති කුමාරිකං න දෙන්ති. අථඤ්ඤෙ ඤාතකා ‘යං තුම්හෙ කරොථ තමෙවායං කරිස්සතී’ති දාපෙන්ති. සො තෙහි සද්ධිං තිත්ථියෙ උපසඞ්කමති. ආදිතොව වෙමතිකො හොති. ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තෙ කාලෙ එතෙසං කිරියා මනාපාති ලද්ධිං රොචෙති, දිට්ඨිං ගණ්හාති – එවරූපෙ කාලෙ ඉදං ලබ්භතීති වෙදිතබ්බං.

යෙවාපනකෙසු පනෙත්ථ ථිනමිද්ධං අධිකං. තත්ථ ථිනනතා ‘ථිනං’. මිද්ධනතා ‘මිද්ධං’; අනුස්සාහසංහනනතා අසත්තිවිඝාතො චාති අත්ථො. ථිනඤ්ච මිද්ධඤ්ච ථිනමිද්ධං. තත්ථ ථිනං අනුස්සාහලක්ඛණං, වීරියවිනොදනරසං, සංසීදනපච්චුපට්ඨානං. මිද්ධං අකම්මඤ්ඤතාලක්ඛණං, ඔනහනරසං, ලීනභාවපච්චුපට්ඨානං පචලායිකානිද්දාපච්චුපට්ඨානං වා. උභයම්පි අරතිතන්දීවිජම්භිතාදීසු අයොනිසොමනසිකාරපදට්ඨානන්ති.

තතියං ඡසු ආරම්මණෙසු සොමනස්සිතස්ස ලොභං උප්පාදෙත්වා ‘සත්තො සත්තො’තිආදිනා නයෙන අපරාමසන්තස්ස නාරායණවිරාජනමල්ලයුද්ධනටසමජ්ජාදීනි පස්සතො මනාපියසද්දසවනාදිපසුතස්ස වා උප්පජ්ජති. ඉධ මානෙන සද්ධිං පඤ්ච අපණ්ණකඞ්ගානි හොන්ති. තත්ථ මඤ්ඤතීති ‘මානො’. සො උන්නතිලක්ඛණො, සම්පග්ගහරසො, කෙතුකම්යතාපච්චුපට්ඨානො, දිට්ඨිවිප්පයුත්තලොභපදට්ඨානො, උම්මාදො විය දට්ඨබ්බොති.

චතුත්ථං වුත්තප්පකාරෙසු එව ඨානෙසු යදා සීසෙ ඛෙළං ඛිපන්ති, පාදපංසුං ඔකිරන්ති, තදා තස්ස පරිහරණත්ථං සඋස්සාහෙන අන්තරන්තරා ඔලොකෙන්තානං රාජනාටකෙසු නික්ඛන්තෙසු උස්සාරණාය වත්තමානාය තෙන තෙන ඡිද්දෙන ඔලොකෙන්තානඤ්චාති එවමාදීසු ඨානෙසු උප්පජ්ජති. ඉධ පන ථිනමිද්ධෙහි සද්ධිං සත්ත යෙවාපනකා හොන්ති. උභයත්ථාපි මිච්ඡාදිට්ඨි පරිහායති. තං ඨපෙත්වා සෙසානං වසෙන ධම්මගණනා වෙදිතබ්බාති.

පඤ්චමං ඡසු ආරම්මණෙසු වෙදනාවසෙන මජ්ඣත්තස්ස ලොභං උප්පාදෙත්වා ‘සත්තො සත්තො’තිආදිනා නයෙන පරාමසන්තස්ස උප්පජ්ජති. සොමනස්සට්ඨානෙ පනෙත්ථ උපෙක්ඛාවෙදනා හොති, පීතිපදං පරිහායති. සෙසං සබ්බං පඨමචිත්තසදිසමෙව.

ඡට්ඨසත්තමට්ඨමානිපි වෙදනං පරිවත්තෙත්වා පීතිපදඤ්ච හාපෙත්වා දුතියතතියචතුත්ථෙසු වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බානි. ඉමෙසු අට්ඨසු ලොභසහගතචිත්තෙසු සහජාතාධිපති ආරම්මණාධිපතීති ද්වෙපි අධිපතයො ලබ්භන්ති.

නවමං ඡසු ආරම්මණෙසු දොමනස්සිතස්ස පටිඝං උප්පාදයතො උප්පජ්ජති. තස්ස සමයවවත්ථානවාරෙ තාව දුට්ඨු මනො, හීනවෙදනත්තා වා කුච්ඡිතං මනොති දුම්මනො; දුම්මනස්ස භාවො දොමනස්සං. තෙන සහගතන්ති දොමනස්සසහගතං. අසම්පියායනභාවෙන ආරම්මණස්මිං පටිහඤ්ඤතීති පටිඝං. තෙන සම්පයුත්තන්ති පටිඝසම්පයුත්තං.

ධම්මුද්දෙසෙ තීසුපි ඨානෙසු දොමනස්සවෙදනාව ආගතා. තත්ථ වෙදනාපදං වුත්තමෙව. තථා දුක්ඛදොමනස්සපදානි ලක්ඛණාදිතො පන අනිට්ඨාරම්මණානුභවනලක්ඛණං දොමනස්සං, යථාතථා වා අනිට්ඨාකාරසම්භොගරසං, චෙතසිකාබාධපච්චුපට්ඨානං, එකන්තෙනෙව හදයවත්ථුපදට්ඨානං.

මූලකම්මපථෙසු යථා පුරිමචිත්තෙසු ලොභො හොති, අභිජ්ඣා හොතීති ආගතං, එවං දොසො හොති, බ්යාපාදො හොතීති වුත්තං. තත්ථ දුස්සන්ති තෙන, සයං වා දුස්සති, දුස්සනමත්තමෙව වා තන්ති දොසො සො චණ්ඩික්කලක්ඛණො පහටාසිවිසො විය, විසප්පනරසො විසනිපාතො විය, අත්තනො නිස්සයදහනරසො වා දාවග්ගි විය, දුස්සනපච්චුපට්ඨානො ලද්ධොකාසො විය සපත්තො, ආඝාතවත්ථුපදට්ඨානො විසසංසට්ඨපූතිමුත්තං විය දට්ඨබ්බො.