සත්තමෙ අජ්ඣත්තිකාති කෙසාදීසු වීසතියා කොට්ඨාසෙසු ථද්ධාකාරලක්ඛණා පථවීධාතු. බාහිරාති බහිද්ධා අනින්ද්රියබද්ධෙසු පාසාණපබ්බතාදීසු ථද්ධාකාරලක්ඛණා පථවීධාතු. ඉමිනාව නයෙන සෙසාපි ධාතුයො වෙදිතබ්බා. නෙතං මම, නෙසොහමස්මි, න මෙසො අත්තාති ඉදං තයං තණ්හාමානදිට්ඨිග්ගාහපටික්ඛෙපවසෙන වුත්තං. සම්මප්පඤ්ඤාය දට්ඨබ්බන්ති හෙතුනා කාරණෙන මග්ගපඤ්ඤාය පස්සිතබ්බං. දිස්වාති සහවිපස්සනාය මග්ගපඤ්ඤාය පස්සිත්වා. අච්ඡෙච්ඡි තණ්හන්ති මග්ගවජ්ඣතණ්හං සමූලකං ඡින්දි. විවත්තයි සංයොජනන්ති දසවිධම්පි සංයොජනං විවත්තයි උබ්බත්තෙත්වා පජහි. සම්මා මානාභිසමයාති හෙතුනා කාරණෙන නවවිධස්ස මානස්ස පහානාභිසමයා. අන්තමකාසි දුක්ඛස්සාති වට්ටදුක්ඛං පරිච්ඡින්නං පරිවටුමං අකාසි, කත්වා ඨිතොති අත්ථො. ඉති සත්ථාරා සංයුත්තමහානිකායෙ රාහුලොවාදෙ (සං· නි· 3.91 ආදයො) විපස්සනා කථිතා, චූළරාහුලොවාදෙපි (ම· නි· 3.416 ආදයො) විපස්සනා කථිතා, අම්බලට්ඨිකරාහුලොවාදෙ (ම· නි· 2.107 ආදයො) දහරස්සෙව සතො මුසාවාදා වෙරමණී කථිතා, මහාරාහුලොවාදෙ (ම· නි· 2.113 ආදයො) විපස්සනා කථිතා. ඉමස්මිං අඞ්ගුත්තරමහානිකායෙ අයං චතුකොටිකසුඤ්ඤතා නාම කථිතාති.

අට්ඨමෙ සන්තං චෙතොවිමුත්තින්ති අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං අඤ්ඤතරං සමාපත්තිං. සක්කායනිරොධන්ති තෙභූමකවට්ටසඞ්ඛාතස්ස සක්කායස්ස නිරොධං, නිබ්බානන්ති අත්ථො. න පක්ඛන්දතීති ආරම්මණවසෙන න පක්ඛන්දති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. න පාටිකඞ්ඛොති න පාටිකඞ්ඛිතබ්බො. ලෙපගතෙනාති ලෙපමක්ඛිතෙන.

ඉමස්මිඤ්ච පනත්ථෙ නදීපාරං ගන්තුකාමපුරිසොපම්මං ආහරිතබ්බං – එකො කිර පුරිසො චණ්ඩසොතාය වාළමච්ඡාකුලාය නදියා පාරං ගන්තුකාමො “ඔරිමං තීරං සාසඞ්කං සප්පටිභයං, පාරිමං තීරං ඛෙමං අප්පටිභයං, කිං නු ඛො කත්වා පාරං ගමිස්සාමී”ති පටිපාටියා ඨිතෙ අට්ඨ කකුධරුක්ඛෙ දිස්වා “සක්කා ඉමාය රුක්ඛපටිපාටියා ගන්තු”න්ති මනසිකත්වා “කකුධරුක්ඛා නාම මට්ඨසාඛා හොන්ති, සාඛාය හත්ථා න සණ්ඨහෙය්යු”න්ති නිග්රොධපිලක්ඛරුක්ඛාදීනං අඤ්ඤතරස්ස ලාඛාය හත්ථපාදෙ මක්ඛෙත්වා දක්ඛිණහත්ථෙන එකං සාඛං ගණ්හි. හත්ථො තත්ථෙව ලගි. පුන වාමහත්ථෙන දක්ඛිණපාදෙන වාමපාදෙනාති චත්තාරොපි හත්ථපාදා තත්ථෙව ලගිංසු. සො අධොසිරො ලම්බමානො උපරිනදියං දෙවෙ වුට්ඨෙ පුණ්ණාය නදියා සොතෙ නිමුග්ගො කුම්භීලාදීනං භක්ඛො අහොසි.

තත්ථ නදීසොතං විය සංසාරසොතං දට්ඨබ්බං, සොතස්ස පාරං ගන්තුකාමපුරිසො විය යොගාවචරො, ඔරිමතීරං විය සක්කායො, පාරිමතීරං විය නිබ්බානං, පටිපාටියා ඨිතා අට්ඨ කකුධරුක්ඛා විය අට්ඨ සමාපත්තියො, ලෙපමක්ඛිතෙන හත්ථෙන සාඛාගහණං විය ඣානවිපස්සනානං පාරිපන්ථිකෙ අසොධෙත්වා සමාපත්තිසමාපජ්ජනං, චතූහි හත්ථපාදෙහි සාඛාය බද්ධස්ස ඔලම්බනං විය පඨමජ්ඣානෙ නිකන්තියා ලග්ගකාලො, උපරිසොතෙ වුට්ඨි විය ඡසු ද්වාරෙසු කිලෙසානං උප්පන්නකාලො, නදියා පුණ්ණාය සොතෙ නිමුග්ගස්ස කුම්භීලාදීනං භක්ඛභූතකාලො විය සංසාරසොතෙ නිමුග්ගස්ස චතූසු අපායෙසු දුක්ඛානුභවනකාලො වෙදිතබ්බො.

සුද්ධෙන හත්ථෙනාති සුධොතෙන පරිසුද්ධහත්ථෙන. ඉමස්මිම්පි අත්ථෙ තාදිසමෙව ඔපම්මං කාතබ්බං – තථෙව හි පාරං ගන්තුකාමො පුරිසො “කකුධරුක්ඛා නාම මට්ඨසාඛා, කිලිට්ඨහත්ථෙන ගණ්හන්තස්ස හත්ථො පරිගලෙය්යා”ති හත්ථපාදෙ සුධොතෙ කත්වා එකං සාඛං ගණ්හිත්වා පඨමං රුක්ඛං ආරුළ්හො. තතො ඔතරිත්වා දුතියං…පෙ… තතො ඔතරිත්වා අට්ඨමං, අට්ඨමරුක්ඛතො ඔතරිත්වා පාරිමතීරෙ ඛෙමන්තභූමිං ගතො.