අට්ඨමෙ සන්තං චෙතොවිමුත්තින්ති අට්ඨන්නං සමාපත්තීනං අඤ්ඤතරං සමාපත්තිං. සක්කායනිරොධන්ති තෙභූමකවට්ටසඞ්ඛාතස්ස සක්කායස්ස නිරොධං, නිබ්බානන්ති අත්ථො. න පක්ඛන්දතීති ආරම්මණවසෙන න පක්ඛන්දති. සෙසපදෙසුපි එසෙව නයො. න පාටිකඞ්ඛොති න පාටිකඞ්ඛිතබ්බො. ලෙපගතෙනාති ලෙපමක්ඛිතෙන.

ඉමස්මිඤ්ච පනත්ථෙ නදීපාරං ගන්තුකාමපුරිසොපම්මං ආහරිතබ්බං – එකො කිර පුරිසො චණ්ඩසොතාය වාළමච්ඡාකුලාය නදියා පාරං ගන්තුකාමො “ඔරිමං තීරං සාසඞ්කං සප්පටිභයං, පාරිමං තීරං ඛෙමං අප්පටිභයං, කිං නු ඛො කත්වා පාරං ගමිස්සාමී”ති පටිපාටියා ඨිතෙ අට්ඨ කකුධරුක්ඛෙ දිස්වා “සක්කා ඉමාය රුක්ඛපටිපාටියා ගන්තු”න්ති මනසිකත්වා “කකුධරුක්ඛා නාම මට්ඨසාඛා හොන්ති, සාඛාය හත්ථා න සණ්ඨහෙය්යු”න්ති නිග්රොධපිලක්ඛරුක්ඛාදීනං අඤ්ඤතරස්ස ලාඛාය හත්ථපාදෙ මක්ඛෙත්වා දක්ඛිණහත්ථෙන එකං සාඛං ගණ්හි. හත්ථො තත්ථෙව ලගි. පුන වාමහත්ථෙන දක්ඛිණපාදෙන වාමපාදෙනාති චත්තාරොපි හත්ථපාදා තත්ථෙව ලගිංසු. සො අධොසිරො ලම්බමානො උපරිනදියං දෙවෙ වුට්ඨෙ පුණ්ණාය නදියා සොතෙ නිමුග්ගො කුම්භීලාදීනං භක්ඛො අහොසි.

තත්ථ නදීසොතං විය සංසාරසොතං දට්ඨබ්බං, සොතස්ස පාරං ගන්තුකාමපුරිසො විය යොගාවචරො, ඔරිමතීරං විය සක්කායො, පාරිමතීරං විය නිබ්බානං, පටිපාටියා ඨිතා අට්ඨ කකුධරුක්ඛා විය අට්ඨ සමාපත්තියො, ලෙපමක්ඛිතෙන හත්ථෙන සාඛාගහණං විය ඣානවිපස්සනානං පාරිපන්ථිකෙ අසොධෙත්වා සමාපත්තිසමාපජ්ජනං, චතූහි හත්ථපාදෙහි සාඛාය බද්ධස්ස ඔලම්බනං විය පඨමජ්ඣානෙ නිකන්තියා ලග්ගකාලො, උපරිසොතෙ වුට්ඨි විය ඡසු ද්වාරෙසු කිලෙසානං උප්පන්නකාලො, නදියා පුණ්ණාය සොතෙ නිමුග්ගස්ස කුම්භීලාදීනං භක්ඛභූතකාලො විය සංසාරසොතෙ නිමුග්ගස්ස චතූසු අපායෙසු දුක්ඛානුභවනකාලො වෙදිතබ්බො.

සුද්ධෙන හත්ථෙනාති සුධොතෙන පරිසුද්ධහත්ථෙන. ඉමස්මිම්පි අත්ථෙ තාදිසමෙව ඔපම්මං කාතබ්බං – තථෙව හි පාරං ගන්තුකාමො පුරිසො “කකුධරුක්ඛා නාම මට්ඨසාඛා, කිලිට්ඨහත්ථෙන ගණ්හන්තස්ස හත්ථො පරිගලෙය්යා”ති හත්ථපාදෙ සුධොතෙ කත්වා එකං සාඛං ගණ්හිත්වා පඨමං රුක්ඛං ආරුළ්හො. තතො ඔතරිත්වා දුතියං…පෙ… තතො ඔතරිත්වා අට්ඨමං, අට්ඨමරුක්ඛතො ඔතරිත්වා පාරිමතීරෙ ඛෙමන්තභූමිං ගතො.

තත්ථ “ඉමෙහි රුක්ඛෙහි පාරිමතීරං ගමිස්සාමී”ති තස්ස පුරිසස්ස චින්තිතකාලො විය යොගිනො “අට්ඨ සමාපත්තියො සමාපජ්ජිත්වා සමාපත්තිතො වුට්ඨාය අරහත්තං ගමිස්සාමී”ති චින්තිතකාලො, සුද්ධෙන හත්ථෙන සාඛාගහණං විය ඣානවිපස්සනානං පාරිපන්ථිකධම්මෙ සොධෙත්වා සමාපත්තිසමාපජ්ජනං. තත්ථ පඨමරුක්ඛාරොහණකාලො විය පඨමජ්ඣානසමාපත්තිකාලො, පඨමරුක්ඛතො ඔරුය්හ දුතියං ආරුළ්හකාලො විය පඨමජ්ඣානෙ නිකන්තියා අබද්ධස්ස තතො වුට්ඨාය දුතියජ්ඣානසමාපන්නකාලො…පෙ… සත්තමරුක්ඛතො ඔරුය්හ අට්ඨමං ආරුළ්හකාලො විය ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තියං නිකන්තියා අබද්ධස්ස තතො වුට්ඨාය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසමාපන්නකාලො. අට්ඨමරුක්ඛතො ඔරුය්හ පාරිමතීරං ඛෙමන්තභූමිං ගතකාලො විය නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනෙ නිකන්තියා අබද්ධස්ස සමාපත්තිතො වුට්ඨාය සඞ්ඛාරෙ සම්මසිත්වා අරහත්තප්පත්තකාලො වෙදිතබ්බො.

අවිජ්ජාප්පභෙදං මනසි කරොතීති අට්ඨසු ඨානෙසු අඤ්ඤාණභූතාය ගණබහලමහාඅවිජ්ජාය පභෙදසඞ්ඛාතං අරහත්තං මනසි කරොති. න පක්ඛන්දතීති ආරම්මණවසෙනෙව න පක්ඛන්දති. ජම්බාලීති ගාමතො නික්ඛන්තස්ස මහාඋදකස්ස පතිට්ඨානභූතො මහාආවාටො. අනෙකවස්සගණිකාති ගාමස්ස වා නගරස්ස වා උප්පන්නකාලෙයෙව උප්පන්නත්තා අනෙකානි වස්සගණානි උප්පන්නාය එතිස්සාති අනෙකවස්සගණිකා. ආයමුඛානීති චතස්සො පවිසනකන්දරා. අපායමුඛානීති අපවාහනච්ඡිද්දානි. න ආළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛොති න පාළිප්පභෙදො පාටිකඞ්ඛිතබ්බො. න හි තතො උදකං උට්ඨාය පාළිං භින්දිත්වා කචවරං ගහෙත්වා මහාසමුද්දං පාපුණාති.

ඉමස්ස පනත්ථස්ස විභාවනත්ථං උය්යානගවෙසකඔපම්මං ආහරිතබ්බං. එකො කිර නගරවාසිකො කුලපුත්තො උය්යානං ගවෙසන්තො නගරතො නාතිදූරෙ නච්චාසන්නෙ මහන්තං ජම්බාලිං අද්දස. සො “ඉමස්මිං ඨානෙ රමණීයං උය්යානං භවිස්සතී”ති සල්ලක්ඛෙත්වා කුද්දාලං ආදාය චත්තාරිපි කන්දරානි පිධාය අපවාහනච්ඡිද්දානි විවරිත්වා අට්ඨාසි. දෙවො න සම්මා වස්සි, අවසෙසඋදකං අපවාහනච්ඡිද්දෙන පරිස්සවිත්වා ගතං. චම්මඛණ්ඩපිලොතිකාදීනි තත්ථෙව පූතිකානි ජාතානි, පාණකා සණ්ඨිතා, සමන්තා අනුපගමනීයා ජාතා. උපගතානම්පි නාසාපුටෙ පිධාය පක්කමිතබ්බං හොති. සො කතිපාහෙන ආගන්ත්වා පටික්කම්ම ඨිතො ඔලොකෙත්වා “න සක්කා උපගන්තු”න්ති පක්කාමි.