11. ජාණුස්සොණි සූත්‍ර වර්ණනාව
එකොළොස් වැන්නෙහි උපකප්පතු යනු පැමිණේවා! ඨානෙ යනු අවස්ථාවෙහියි, නො අට්ඨානෙ යනු අනවස්ථාවෙහි නොවේ. නිරාගතවූවන්ගේ ආහාරය නම් එහි උපදින කර්‍මයමයි. එයින්ම ඔවුහු එහි යැපෙති. තිරිසන් යෝනියෙහි වූවන්ගේ තණපත් ආදි වශයෙන් ආහාරය දතයුතුයි, මිනිසුන්ගේ බත් කොමු ආදි වශයෙනි, දෙවියන්ගේ අමාබොජුන් වශයෙන්, ප්‍රේතවිෂයෙහි වූවන්ගේ කෙළසොටු ආදි වශයෙනි, යං වා පනස්ස ඉතො අනුප්පවෙච්ඡන්ති යනු ඔහුගේ මිත්‍රාදීහු යමක් මෙයින් දෙමින් පිවිසුවත් ප්‍රේතවිෂයෙහි වූවෝ පරදත්තූපජීවීහු වෙති. අනෙකුන්ට අනුන් විසින් දෙන ලද දෙය නොපැමිණෙයි, දායකොපි අනිප්ඵලො යනු යමකු සඳහා ඒ දානය දෙන ලද්දේ ද ඔහුට පැමිණෙවා හෝ නොවේවා! දායකයා නිෂ්ඵලවීමට නොහැකිය. ඔහුට දානයේ විපාකය ලැබේමය.
අට්ඨානෙපි භවං ගොතමො පරිකප්පං වදති යනු ඒ ඥාතියා අනවකාශයෙහි (අවස්ථාව නොමැති තැන) උපන් කල්හිද භවත් ගෞතම තෙමේ දානයේ ප්‍රතිඵලය පරිකල්පනය කරයිමය, පනවන්නේම දැයි අසයි, මෙසේ දෙනලද දානයාගේ ඵලය දායකයා නොලබතැයි බමුණාගේ ලබ්ධියයි. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රශ්නය පිළිගෙන දායකයා යම්කිසි පින්ඵලයෙන් ජීවත්වන තැනක උපන්නේ දානයේ ඵලය ලබන්නේමයයි දැක්වීමට “ඉධ බ්‍රාහ්මණ” යනාදිය වදාළ සේක.
සො තත්‍ථ ලාභී හොති යනු හෙතෙම එහි ඇත් යෝනියෙහි උපන්නේද මඟුල් ඇත් තනතුරට පත්ව ලබන්නේ වෙයි. අසුන් ආදීන් කෙරෙහි ද මේ ක්‍රමයමයි.
දෙවැනි ජාණුස්සොණි වර්‍ගයයි
සාධුවර්‍ගය කියන ලද අර්‍ත්‍ථ ඇත්තේමයි.
සිවුවැනි පණ්ණාසකය නිමියි.
අතිරේක සූත්‍ර
1. කරජකාය වර්ගය
පස්වැනි පණ්ණාසකයෙහි පළමු සූත්‍රාදිය කියනලද අරුත් ඇත්තේමය.
6. සංසප්පනිය පරියාය සූත්‍ර වර්ණනාව
සවැන්නෙහි සංසප්පතිපරියායං වො භික්ඛවෙ ධම්මපරියායං යනු වේදනාවට පත්වීමට කරුණු දෙසීම නම්වූ ධර්‍ම දේශනයයි. සංසප්පති යනු ඒ කර්‍මය කරන්නේ වේදනාවට පත් වෙයි. බියවෙයි, ගැහෙයි, ජිම්හාගති යනු ඒ කර්‍මයෙන් යම් ගතියකට යන්නේ ද එය වක් වෙයි, ජිම්හුපපත්ති යනු ඒ කර්‍මයට යම් ගතියක උපදින්නේද ඒ ගතිය ද වක්වූයේම වෙයි, සංසප්පජාතිකා යනු සංසප්පන (ගැහෙන) ස්වභාවයයි, භූතා භූතස්ස උප්පත්ති හොති යනු පැවති ස්වභාවයෙන් පවතින කර්‍මයෙන් සත්ත්වයාගේ උපත වෙයි. ඵස්සා ඵුසන්ති යනු විපාකස්පර්‍ශයෝ ස්පර්‍ශ කරති.
7-8. පඨම සඤ්චෙතනික ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
සත්වැන්නෙහි සඤ්චෙතනිකානං යනු සිතා කල්පනා කොට කරන ලද්දවුන්ගේයි. උපවිතානං යනු රැස්කරන ලද්දවුන්ගේ, වඩන ලද්දවුන්ගේයි, අප්පටිසංවිදිත්‍වා යනු ඒ කර්‍මයන්ගේ විපාකය නොවිඳයි, ව්‍යනතීභාවං යනු පහවූ කෙළවර ඇති බවයි, ඒ කර්‍මයන්ගේ පිරිසිඳීමට කෙළවර කිරීමට කාරණයයි, තඤ්ච බො දිට්ඨෙව ධම්මෙ යනු ඒ විපාකය මෙලොවදී විදිය යුතුය. ඉහාත්මයෙහිම උපදියි, උප්පජ්ජෙ යනු අනතුරු ආත්මභාවයෙහි (විපාක දිය යුතු) උපපජ්ජවෙදනියයි, අපරෙ වා පරියායෙ යනු සසර පැවති කල්හි දහස් වැනි අත්බැව්හි හෝ අපරාපර්‍ය්‍යව විදිය යුතුය යන මෙයින් “ලද විපාකයට සුදුසුවූ කර්‍මය සසර පවත්නා විට, ඒ පාපකර්‍මනේ යම් තැනක සිට මිදෙන්නේද එබඳු වූ ලොව පෙදෙසක් විද්‍යමාන නොවේ” යන මෙය දක්වයි. තිවිධා යනු තෙවැදෑරුම්ය, කායකම්මන්තසන්‍දොසඛ්‍යාපත්ති යනු කායකර්‍ම සංඛ්‍යාත වූ විපත්තියයි, මේ ක්‍රමයෙන් සියලු පදයෝ දතයුත්තාහ. අටවැන්නෙහි අපණ්ණකො මණි යනු හාත්පසින් සතරැස්වූ උගුලකි.
9. කරජකාය සූත්‍ර වර්ණනාව
නවවැන්නෙහි දුක්ඛස්ස යනු විපාක දුකටය, සසරදුකට හෝය, මේ සුත්‍රයෙහි මණි උපමාවක් නැත. එවං විගතාභිජ්ඣො යනු එවං යනු නිපාත මාත්‍රයකි. යම්සේ හෝ මෛත්‍රිය වඩන්නෝ දුරුකළ දැඩි ලෝභය ඇත්තෝ වෙත්ද එසේ දුරුකළ දැඩි ලෝභය ඇත්තේයි, මෙසේ ඔහුට දුරුකළ අභිධ්‍යාදියෙන් නීවරණ යටපත් කිරීම දක්වා දැන් අකුසල නිශ්ශරණයන් පවසන සේක් මෙත්තාසහගතෙන යනාදිය කීසේක. අප්පමාණං යනු අපමණ සතුන් අරමුණු වන බැවින් හෝ පුරුදු කළ පුහුණුවෙන් හෝ අපමණවූයි, පමාණකතං කම්මං යනු කාමාවචර කර්‍මයයි, නතං තත්‍රාවතිට්ඨති යනු මහා සැඬපහරක මඳදියක් මෙන් තමන්ගේ ඉඩ ගෙන සිටීමට නොහැකි වෙයි, සැඬපහරෙහි කුඩාදියක් මෙන් මේ අපමණ කර්‍මයම කිදාගොස් තමන්ගේ විපාකය උපදවයි, දහරතග්ගෙ යනු කුඩා කාලයෙහි පටන්ය,
නායං කායො ආදාය ගමනීයො යනු මේ කය රැගෙන පරලොව යාමට නම් නොහැකිය යන අරුත්ය. චිත්තන්තරො යනු සිත නැමැති කාරණය (හේතුව) යි, නැතහොත් සිතෙන්ම අනතුරු වූයේයි, එකම චුති සිතකට අනතුරුව දෙවැනි ප්‍රතිසන්‍ධි සිතෙහි දෙවියෙක් නම් වූයේ වෙයි, නිරාගතවූවෙක් නම් වෙයි, තිරිසන්ගිය නම් වූවෙක් වෙයි. මුල්ක්‍රමයෙහි ද හේතුව වූ සිතින් දෙවියෙක් හෝ නිරාගතවූවෙක් හෝ වෙයි යන අර්‍ත්‍ථයි. සබ්බං තං ඉධ වෙදනීයං යනු මෙය දිට්ඨධම්මවෙදනිය කොට්ඨාස වශයෙන් කියන ලදි. න තං අනුභවිස්සති යනු මෛත්‍රියෙන් උපපජ්ජවෙදනිය බව සිඳුණු බැවින් උපපජ්ජවෙදනිය වශයෙන් අනුගත නොවන්නේය. සොතාපන්නසකදාගාමී ආර්‍ය්‍ය පුද්ගලයන්ගේ මේ ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂණය දතයුතුය. අනාගාමිතාය යනු ධ්‍යාන අනාගාමී බවෙහි, ඉධ පඤ්ඤස්ස යනු මේ සසුනෙහි ප්‍රඥාව ඉධප්‍රඥාව නමි. ශාසනයෙහි හැසිරෙන ආර්‍ය්‍ය ප්‍රඥාව නමි. ශාසනයෙහි හැසිරෙන ආර්‍ය්‍ය ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත ආර්‍ය්‍ය පුද්ගලයාගේයි, උත්තරිං විමුත්තිං යනු රහත්බවයි. දසවැන්න පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේමය.
පළමුවැනි කරජකාය වර්‍ගයයි.
2. සාමඤ්ඤ වර්ගය
දෙවැනි වර්‍ගයෙහි පළමු සූත්‍රය ආදි කොට සියලු පෙය්‍යාලපෙළ පැහැදිලි අරුත් ඇත්තේය.
මනොරථපූරණී නම් වූ අඞ්ගුත්තර නිකායට්ඨකථාවෙහි
දසක නිපාත වර්ණනාව නිමියේයි.
දසක නිපාත වර්ණනාව නිමියේයි.