2. නාථ වර්ගය
1. සෙනාසන සූත්‍ර වර්ණනාව
දෙවැනි වර්‍ගයෙහි පළමු සූත්‍රයෙහි පඤ්චඞ්ගසමන්නාගතො යනු ගුණාංග පසකින් යුක්ත වූයේයි, නාතිදුරං නාච්චාසන්නං යනු යම් තැනක් ඉතා දුරෙහි වේද පිඬු හැසිර එහි යන්නහුට කායචිත්ත සන්තාපයෝ වෙත්. එයින් නූපන්නාවූ සමාධිය ඉපදවීමටත් උපන් සමාධිය තහවුරු කිරීමටත් නොහැකි වෙයි. ඉතා නුදුරෙහි වූ තැන බොහෝ දෙනා ගැවසුනේ වෙයි. ඉස්බ සතළිසක් පමණ වූ පෙදෙසෙහි ඒ දෙකින් මිදුනේ, ගමනාගමනය ඇත්තේ වෙයි. අප්පකිණ්ණං යනු දහවල් කාලයෙහි මහජනයාගෙන් නොගැවසුණේයි.
2. පඤ්චඞ්ග සූත්‍ර වර්ණනාව
දෙවැන්නෙහි කෙවලී යනු හුදෙක් සියලු ගුණයෙන් යුක්තවූයේයි, වුසිතවා යනු විසූ බඹසර විසීම් ඇත්තේයි. අසෙඛෙන යනු අශෛක්‍ෂ ධර්‍ම යෙදුනු ලොවුතුරු වූ දෙයිනි, සීලක්‍ඛන්‍ධෙන යනු සිල්රැසෙනි, විමුත්තික්‍ඛන්‍ධෙන යනු මෙහි ශීලාදිය හැර ඉතිරි තුන්ඵල ධර්‍මයෝ විමුත්ති නම් වෙති, විමුත්තිඤාණදස්සනං යනු ප්‍රත්‍යවෙක්‍ෂණ ඥානයයි. එය ලෞකිකමය.
3-4. සංයොජන ආදි සූත්‍ර වර්ණනා
තෙවැන්නෙහි ඔරම්භාගියානි යනු යට කොටසට අයත්වූවෝයි, උද්ධම්භාගියානි යනු මතු කොටසට අයත්වූවෝයි, මේ සූත්‍රයෙහි සසරම කියනලදි. සිවුවැන්නෙහි ඛිලවිනිබද්ධයෝ පඤ්චක නිපාතයෙහි විස්තර කරන ලද්දාහුමය. ආරොහපරිණාහෙන යනු දිගු පුළුල් බවෙනි,
5. අප්‍රමාද සූත්‍ර වර්ණනාව
පස්වැන්නෙහි එවමෙව ඛො යනු යම්සේ සියලු සතුන්ට සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේ අග්‍රවෙයිද එසේ සියලු කුශල ධර්‍මයන් කරවන්නා වූ අප්‍රමාදය අග්‍රයයි දැක්විය යුතුය. මෙය (අප්‍රමාදය) ලෞකික නොවේද? කුශල ධර්‍මයෝ වනාහි ලෝකෝත්තරවූවෝද වෙත්. මෙය කාමාවචරවූයේමයි. කුශල ධර්‍මයෝ චාතුර්භූමිකය. කෙසේ නම් මෙය ඔවුන්ට අග්‍රවෙයිද? ප්‍රතිලාභය ඇතිකරවන බැවිනි. අප්‍රමාදයෙන්ම ඔවුහු ලැබෙත්. එහෙයින් එය ඔවුන්ට අග්‍රය. එහෙයින්ම ඒ සියල්ලෝ අප්‍රමාද මූලක වෙතැයි කියනලදි.
ජඞ්ගමානං යනු පොලෝ තෙලෙහි හැසිරෙන්නන්ගේයි, පාණානං යනු පාසහිත ප්‍රාණීන්ගේයි, පදජාතානි යනු පදයෝයි, සමොධානං ගච්ඡන්ති යනු එක්වීමට බහා තැබීමට යති, අග්ගමක්‍ඛායති යනු ශ්‍රේෂ්ඨයයි කියනු ලැබේ, යදිදං මහන්තත්තෙන යනු මහත්බවින් අග්‍රයයි කියනු ලැබේ. ගුණ වශයෙන් නොවේයයි අරුත්ය, වස්සිකං යනු සමන්මල්ය, මේ සුත්‍රය අසා භාතිය මහරජ තෙමේ විමසනු කැමැත්තෙන් එක් ගර්‍භයක සිවුදෑ ගඳින් පිරිබඩ කොට සුවඳමල් ගෙන්වා ගෙන එක් සමුගක මැද සමන්මල් මිටක් තබා සෙස්ස ඊට හාත්පසින් මිටක් කොට තබා දොර වසා පිටතට නික්මුනේය. ඉක්බිති මොහොතක් පිටත කල්යවා දොරහැර පිවිසි ඔහුට සියල්ලට පළමුව සමන්මල් සුවඳ නාසය පැහැර සිටියේය. හෙතෙම මහ (පොලෝ) තලයෙහිම මහසෑයට මුහුණලා වැදහෙව වස්සිකං තෙසං (ඔවුනට සමන්මල්) අග්‍රයයි කියන්නාවූ සම්මා සම්බුදුන් වහන්සේ විසින් මනාව කියන ලදැයි සෑය වැන්දේය. කුඩ්ඩරාජානො යනු කුඩා රජවරුයි. ඛුද්දක රාජානො යනුද පාඨයි.
6. ආහුනෙය්‍ය සූත්‍ර වර්ණනාව
සවැන්නෙහි ගොත්‍රභූ යනු මුදුන්පත් විදසුන් ඇත්තේ නිවන අරමුණු කොට ඇති ගොත්‍රභූ ඤාණයෙන් යුක්තවූයේයි,
7. ප්‍රථම නාථකරණ සූත්‍ර වර්ණනාව
සත්වැන්නෙහි සනාථා යනු ඥාතීන් සහිතව බොහෝ ඥාති වර්‍ගයන් ඇත්තෝ වී වසවු. නාථභාවය කරත්නුයි නාථකරණා නමි, තමන්ගේ සනාථබව කරන්නෝ පිහිට ඇතිකරන්නෝයි අරුත්ය. කල්‍යාණමිත්තො යනාදියෙහි සීලාදී ගුණයෙන් යුක්ත වූ කල්‍යාණ මිත්‍රයෝ මොහුටනුයි කල්‍යාණමිත්තො නමි. ඔවුහුම ඔහුට සිටීම් හිඳීම් ආදියෙන් එක්ව පැවැත්මෙන් සහායයෝ වෙත්නුයි කල්‍යාණසහායො නමි. සිතින් මෙන්ම කයින් ද කලණමිතුරන් කෙරෙහිම ඇදවීම ඇත්තේ යොමුවීම ඇත්තේනුයි කල්‍යාණසම්පවඞ්කො නමි. සුවචො හොති යනු සුවසේ කිවයුත්තේ වෙයි, සුවසේ අනුශාසනා කළ හැක්කේ වෙයි, ඛමො යනු දැඩිවූ රළුවූ කර්‍කශවූ දෙයින් කියන ලද්දේ ඉවසයි, නොකිපෙයි, පදක්‍ඛිණග්ගාහී අනුසාසනිං යනු යම්සේ අවවාද කරනු ලබන ඇතමෙක් වමින් ගනියි. ඉවතලයි, හෝ නොඇසුනේ මෙන් යයි, මෙසේ නොකොට ස්වාමීනි ඔවදන් දෙනු මැනව අනුශාසනා කළමැනවි නුඹවහන්සේලා ඔවදන් නොදෙන කල්හි අන් කවරෙක් අවවාද කරත්දැයි පැදකුණු කිරීමෙන් (ගෞරවයෙන්) ගනියි.
උච්චාවචානි යනු උසස් පහත්වූයි, කිං කරණීයානි යනු කුමක් කරම්දැයි මෙසේ කියා කළයුතු කටයුතුයි, එහි උසස් කර්‍මනම් සිවුරුකිරීම, පඬු පෙවීම, සැයෙහි සුණු පිරියම් කිරීම, පොහොය ගෙවල් සෑගෙවල් බෝගෙවල්වල කළයුතු කටයුතුයයි මේ ආදියයි. පහත් කර්‍ම නම් පාදෙවීම මැඩීමාදී කුඩා කටයුතුයි, තත්‍රෑපායාය යනු එහි එළැඹීම සඳහායි. අලංකාතුං යනු කිරීමට සමත්වූවෙක් වෙයි. අලං සංවිධාතුං යනු විමසීමෙහි සමත්වූයේයි,
ධර්‍මයෙහි මොහුගේ කැමැත්තයි සෙනහසයි යන්නෙන් ධම්මකාමො නමි, ත්‍රිපිටක බුද්ධ වචනයට ප්‍රියකරයි යන අරුත්ය. පියසමුදාහාරො යනු අනුන් කියන කල්හි සකස්ව අසයි, තෙමේත් අනුන්ට දෙසනු කැමැත්තේ වේයි අරුත්ය. අභිධම්මෙ අභිවිනයෙ යනු මෙහි ධර්‍මය, අභිධර්‍මය විනය අභිවනය යන චතුෂ්කය දතයුතුය. එහි ධම්මො යනු සූත්‍ර පිටකයයි, අභිධම්මො යනු ප්‍රකරණ සතයි, විනයො යනු උභතොවිභඞ්ගයයි, අභිවිනයො යනු ඛන්‍ධකපරිවාරයෝයි, නැතහොත් සූත්‍ර පිටකයත් අභිධර්‍මපිටකයත් ධර්‍මයයි, මාර්‍ගඵල අභිධර්‍මයයි, සියලු විනය පිටකය විනයයි, කෙලෙස් සංසිඳුවීම අභිවිනයයි. මෙසේ මෙහි සියලු ධර්‍මයෙහි අභිධර්‍මයෙහි විනයෙහි අභිවිනයෙහි උදාරවූ ප්‍රමුදිතබවක් වේයයි අර්‍ත්‍ථයි. කුසලෙසු ධම්මෙසු යනු කරණ විභක්ති අර්‍ත්‍ථයෙහි සත්තමියයි, චාතුර්භූමික වූ කුශලකර්‍ම කිරීමෙන් ඔවුන් අවබෝධ කිරීම සඳහා බහා නොතැබු වගකීම් ඇත්තේයි අර්‍ත්‍ථයි.