ආහුනෙය්යභාවාදිසිද්ධිකථා
ආහුනෙය්යභාවාදිසිද්ධීති න කෙවලඤ්ච නිරොධසමාපත්තියා සමාපජ්ජනසමත්ථතාව, අයං පන ආහුනෙය්යභාවාදිසිද්ධිපි ඉමිස්සා ලොකුත්තරපඤ්ඤාභාවනාය ආනිසංසොති වෙදිතබ්බො. අවිසෙසෙන හි චතුබ්බිධායපි එතිස්සා භාවිතත්තා භාවිතපඤ්ඤො පුග්ගලො සදෙවකස්ස ලොකස්ස ආහුනෙය්යො හොති පාහුනෙය්යො දක්ඛිණෙය්යො අඤ්ජලීකරණීයො අනුත්තරං පුඤ්ඤක්ඛෙත්තං ලොකස්ස.
විසෙසතො පනෙත්ථ පඨමමග්ගපඤ්ඤං තාව භාවෙත්වා මන්දාය විපස්සනාය ආගතො මුදින්ද්රියොපි සත්තක්ඛත්තුපරමො නාම හොති, සත්තසුගතිභවෙ සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. මජ්ඣිමාය විපස්සනාය ආගතො මජ්ඣිමින්ද්රියො කොලංකොලො නාම හොති, ද්වෙ වා තීණි වා කුලානි සන්ධාවිත්වා සංසරිත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති. තික්ඛාය විපස්සනාය ආගතො තික්ඛින්ද්රියො එකබීජී නාම හොති, එකඤ්ඤෙව මානුසකං භවං නිබ්බත්තෙත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.
දුතියමග්ගපඤ්ඤං භාවෙත්වා සකදාගාමී නාම හොති, සකිදෙව ඉමං ලොකං ආගන්ත්වා දුක්ඛස්සන්තං කරොති.
තතියමග්ගපඤ්ඤං භාවෙත්වා අනාගාමී නාම හොති. සො ඉන්ද්රියවෙමත්තතාවසෙන අන්තරාපරිනිබ්බායී, උපහච්චපරිනිබ්බායී, අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායී, උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමීති පඤ්චධා. ඉධ විහායනිට්ඨො හොති. තත්ථ අන්තරාපරිනිබ්බායීති යත්ථ කත්ථචි සුද්ධාවාසභවෙ උපපජ්ජිත්වා ආයුවෙමජ්ඣං අප්පත්වාව පරිනිබ්බායති. උපහච්චපරිනිබ්බායීති ආයුවෙමජ්ඣං අතික්කමිත්වා පරිනිබ්බායති. අසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායීති අසඞ්ඛාරෙන අප්පයොගෙන උපරිමග්ගං නිබ්බත්තෙති. සසඞ්ඛාරපරිනිබ්බායීති සසඞ්ඛාරෙන සප්පයොගෙන උපරිමග්ගං නිබ්බත්තෙති. උද්ධංසොතො අකනිට්ඨගාමීති යත්ථුපපන්නො, තතො උද්ධං යාව අකනිට්ඨභවා ආරුය්හ තත්ථ පරිනිබ්බායති.
චතුත්ථමග්ගපඤ්ඤං භාවෙත්වා කොචි සද්ධාවිමුත්තො හොති, කොචි පඤ්ඤාවිමුත්තො හොති, කොචි උභතොභාගවිමුත්තො හොති, කොචි තෙවිජ්ජො, කොචි ඡළභිඤ්ඤො, කොචි පටිසම්භිදප්පභෙදප්පත්තො මහාඛීණාසවො. යං සන්ධාය වුත්තං “මග්ගක්ඛණෙ පනෙස තං ජටං විජටෙති නාම . ඵලක්ඛණෙ විජටිතජටො සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගදක්ඛිණෙය්යො හොතී”ති.
එවං අනෙකානිසංසා, අරියපඤ්ඤාය භාවනා;
යස්මා තස්මා කරෙය්යාථ, රතිං තත්ථ විචක්ඛණො.
එත්තාවතා ච –
සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;
ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජටන්ති. –
ඉමිස්සා ගාථාය සීලසමාධිපඤ්ඤාමුඛෙන දෙසිතෙ විසුද්ධිමග්ගෙ සානිසංසා පඤ්ඤාභාවනා පරිදීපිතා හොතීති.
ඉති සාධුජනපාමොජ්ජත්ථාය කතෙ විසුද්ධිමග්ගෙ පඤ්ඤාභාවනාධිකාරෙ පඤ්ඤාභාවනානිසංසනිද්දෙසො නාම තෙවීසතිමො පරිච්ඡෙදො.
නිගමනකථා
එත්තාවතා ච –
“සීලෙ පතිට්ඨාය නරො සපඤ්ඤො, චිත්තං පඤ්ඤඤ්ච භාවයං;
ආතාපී නිපකො භික්ඛු, සො ඉමං විජටයෙ ජට”න්ති. –
ඉමං ගාථං නික්ඛිපිත්වා යදවොචුම්හ –
“ඉමිස්සා දානි ගාථාය, කථිතාය මහෙසිනා;
වණ්ණයන්තො යථාභූතං, අත්ථං සීලාදිභෙදනං.
“සුදුල්ලභං ලභිත්වාන, පබ්බජ්ජං ජිනසාසනෙ;
සීලාදිසඞ්ගහං ඛෙමං, උජුං මග්ගං විසුද්ධියා.
“යථාභූතං අජානන්තා, සුද්ධිකාමාපි යෙ ඉධ;
විසුද්ධිං නාධිගච්ඡන්ති, වායමන්තාපි යොගිනො.
“තෙසං පාමොජ්ජකරණං, සුවිසුද්ධවිනිච්ඡයං;
මහාවිහාරවාසීනං, දෙසනානයනිස්සිතං.
“විසුද්ධිමග්ගං භාසිස්සං, තං මෙ සක්කච්ච භාසතො;
විසුද්ධිකාමා සබ්බෙපි, නිසාමයථ සාධවො”ති.
ස්වායං භාසිතො හොති.
තත්ථ ච –
තෙසං සීලාදිභෙදානං, අත්ථානං යො විනිච්ඡයො;
පඤ්චන්නම්පි නිකායානං, වුත්තො අට්ඨකථානයෙ.