පහාතබ්බධම්මපහානකථා
යෙ යෙන පහාතබ්බා ධම්මා, තෙසං පහානඤ්චාති ඉමෙසු පන චතූසු ඤාණෙසු යෙ ධම්මා යෙන ඤාණෙන පහාතබ්බා, තෙසං පහානඤ්ච ජානිතබ්බං. එතානි හි යථායොගං සංයොජනකිලෙසමිච්ඡත්තලොකධම්මමච්ඡරියවිපල්ලාසගන්ථඅගතිආසවඔඝයොගනීවරණපරාමාසඋපාදානඅනුසයමලඅකුසලකම්මපථචිත්තුප්පාදසඞ්ඛාතානං ධම්මානං පහානකරානි.
තත්ථ සංයොජනානීති ඛන්ධෙහි ඛන්ධානං ඵලෙන කම්මස්ස දුක්ඛෙන වා සත්තානං සංයොජකත්තා රූපරාගාදයො දස ධම්මා වුච්චන්ති. යාවඤ්හි තෙ, තාව එතෙසං අනුපරමොති. තත්රාපි රූපරාගො අරූපරාගො මානො උද්ධච්චං අවිජ්ජාති ඉමෙ පඤ්ච උද්ධංනිබ්බත්තනකඛන්ධාදිසංයොජකත්තා උද්ධංභාගියසංයොජනානි නාම. සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡා සීලබ්බතපරාමාසො කාමරාගො පටිඝොති ඉමෙ පඤ්ච අධොනිබ්බත්තනකඛන්ධාදිසංයොජකත්තා අධොභාගියසංයොජනානි නාම.
කිලෙසාති සයං සංකිලිට්ඨත්තා සම්පයුත්තධම්මානඤ්ච සංකිලෙසිකත්තා ලොභො දොසො මොහො මානො දිට්ඨි විචිකිච්ඡා ථිනං උද්ධච්චං අහිරිකං අනොත්තප්පන්ති ඉමෙ දස ධම්මා.
මිච්ඡත්තාති මිච්ඡාපවත්තනතො මිච්ඡාදිට්ඨි මිච්ඡාසඞ්කප්පො මිච්ඡාවාචා මිච්ඡාකම්මන්තො මිච්ඡාආජීවො මිච්ඡාවායාමො මිච්ඡාසති මිච්ඡාසමාධීති ඉමෙ අට්ඨ ධම්මා. මිච්ඡාවිමුත්තිමිච්ඡාඤාණෙහි වා සද්ධිං දස.
ලොකධම්මාති ලොකප්පවත්තියා සති අනුපරමධම්මකත්තා ලාභො අලාභො යසො අයසො සුඛං දුක්ඛං නින්දා පසංසාති ඉමෙ අට්ඨ. ඉධ පන කාරණොපචාරෙන ලාභාදිවත්ථුකස්ස අනුනයස්ස අලාභාදිවත්ථුකස්ස පටිඝස්ස චෙතං ලොකධම්මග්ගහණෙන ගහණං කතන්ති වෙදිතබ්බං.
මච්ඡරියානීති ආවාසමච්ඡරියං කුලමච්ඡරියං ලාභමච්ඡරියං ධම්මමච්ඡරියං වණ්ණමච්ඡරියන්ති ඉමාසු ආවාසාදීසු අඤ්ඤෙසං සාධාරණභාවං අසහනාකාරෙන පවත්තානි පඤ්ච මච්ඡරියානි.
විපල්ලාසාති අනිච්චදුක්ඛඅනත්තඅසුභෙසුයෙව වත්ථූසු “නිච්චං සුඛං අත්තා සුභ”න්ති එවං පවත්තො සඤ්ඤාවිපල්ලාසො චිත්තවිපල්ලාසො දිට්ඨිවිපල්ලාසොති ඉමෙ තයො.
ගන්ථාති නාමකායස්ස චෙව රූපකායස්ස ච ගන්ථනතො අභිජ්ඣාදයො චත්තාරො. තථා හි තෙ අභිජ්ඣා කායගන්ථො, බ්යාපාදො කායගන්ථො, සීලබ්බතපරාමාසො කායගන්ථො, ඉදංසච්චාභිනිවෙසො කායගන්ථො ඉච්චෙව වුත්තා.
අගතීති ඡන්දදොසමොහභයෙහි අකත්තබ්බකරණස්ස, කත්තබ්බාකරණස්ස ච අධිවචනං. තඤ්හි අරියෙහි අගන්තබ්බත්තා අගතීති වුච්චති.
ආසවාති ආරම්මණවසෙන ආගොත්රභුතො, ආභවග්ගතො ච සවනා, අසංවුතෙහි වා ද්වාරෙහි ඝටඡිද්දෙහි උදකං විය සවනතො නිච්චපග්ඝරණට්ඨෙන සංසාරදුක්ඛස්ස වා සවනතො කාමරාගභවරාගමිච්ඡාදිට්ඨිඅවිජ්ජානමෙතං අධිවචනං.
භවසාගරෙ ආකඩ්ඪනට්ඨෙන දුරුත්තරණට්ඨෙන ච ඔඝාතිපි, ආරම්මණවියොගස්ස චෙව දුක්ඛවියොගස්ස ච අප්පදානතො යොගාතිපි තෙසඤ්ඤෙව අධිවචනං.
නීවරණානීති චිත්තස්ස ආවරණනීවරණපටිච්ඡාදනට්ඨෙන කාමච්ඡන්දාදයො පඤ්ච.
පරාමාසොති තස්ස තස්ස ධම්මස්ස සභාවං අතික්කම්ම පරතො අභූතං සභාවං ආමසනාකාරෙන පවත්තනතො මිච්ඡාදිට්ඨියා එතං අධිවචනං.
උපාදානානීති සබ්බාකාරෙන පටිච්චසමුප්පාදනිද්දෙසෙ වුත්තානි කාමුපාදානාදීනි චත්තාරි.
අනුසයාති ථාමගතට්ඨෙන කාමරාගානුසයො, පටිඝ, මාන, දිට්ඨි, විචිකිච්ඡා, භවරාග, අවිජ්ජානුසයොති එවං වුත්තා කාමරාගාදයො සත්ත . තෙ හි ථාමගතත්තා පුනප්පුනං කාමරාගාදීනං උප්පත්තිහෙතුභාවෙන අනුසෙන්තියෙවාති අනුසයා.
මලාති තෙලඤ්ජනකලලං විය සයඤ්ච අසුද්ධත්තා, අඤ්ඤෙසඤ්ච අසුද්ධභාවකරණතො ලොභදොසමොහා තයො.
අකුසලකම්මපථාති අකුසලකම්මභාවෙන චෙව දුග්ගතීනඤ්ච පථභාවෙන පාණාතිපාතො අදින්නාදානං කාමෙසුමිච්ඡාචාරො මුසාවාදො පිසුණවාචා ඵරුසවාචා සම්ඵප්පලාපො අභිජ්ඣා බ්යාපාදො මිච්ඡාදිට්ඨීති ඉමෙ දස.
අකුසලචිත්තුප්පාදාති ලොභමූලා අට්ඨ දොසමූලා ද්වෙ මොහමූලා ද්වෙති ඉමෙ ද්වාදස.
ඉති එතෙසං සංයොජනාදීනං ධම්මානං එතානි යථායොගං පහානකරානි. කථං? සංයොජනෙසු තාව සක්කායදිට්ඨි විචිකිච්ඡා සීලබ්බතපරාමාසො අපායගමනීයා ච කාමරාගපටිඝාති එතෙ පඤ්ච ධම්මා පඨමඤාණවජ්ඣා, සෙසා කාමරාගපටිඝා ඔළාරිකා දුතියඤාණවජ්ඣා, සුඛුමා තතියඤාණවජ්ඣා, රූපරාගාදයො පඤ්චපි චතුත්ථඤාණවජ්ඣා එව. පරතොපි ච යත්ථ යත්ථ එවසද්දෙන නියමං න කරිස්සාම. තත්ථ තත්ථ යං යං “උපරිඤාණවජ්ඣො”ති වක්ඛාම, සො සො පුරිමඤාණෙහි හතාපායගමනීයාදිභාවොව හුත්වා උපරිඤාණවජ්ඣො හොතීති වෙදිතබ්බො.
කිලෙසෙසු දිට්ඨිවිචිකිච්ඡා පඨමඤාණවජ්ඣා, දොසො තතියඤාණවජ්ඣො, ලොභමොහමානථිනඋද්ධච්චඅහිරිකඅනොත්තප්පානි චතුත්ථඤාණවජ්ඣානි.