චතුත්ථමග්ගඤාණකථා
ඉමස්සපි ඤාණස්ස අනන්තරං වුත්තනයෙනෙව ඵලචිත්තානි වෙදිතබ්බානි. එත්තාවතා චෙස අනාගාමී නාම ඡට්ඨො අරියපුග්ගලො හොති ඔපපාතිකො තත්ථපරිනිබ්බායී අනාවත්තිධම්මො පටිසන්ධිවසෙන ඉමං ලොකං පුන අනාගන්තා. තතො පරං පච්චවෙක්ඛණං වුත්තනයමෙව.
එවං පච්චවෙක්ඛිත්වා ච සො අනාගාමී අරියසාවකො තස්මිඤ්ඤෙව වා ආසනෙ නිසින්නො, අපරෙන වා සමයෙන රූපාරූපරාගමානඋද්ධච්චඅවිජ්ජානං අනවසෙසප්පහානාය චතුත්ථාය භූමියා පත්තියා යොගං කරොති, සො ඉන්ද්රියබලබොජ්ඣඞ්ගානි සමොධානෙත්වා තදෙව සඞ්ඛාරගතං අනිච්චං දුක්ඛමනත්තාති ඤාණෙන පරිමද්දති, පරිවත්තෙති, විපස්සනාවීථිං ඔගාහති. තස්සෙවං පටිපන්නස්ස වුත්තනයෙනෙව සඞ්ඛාරුපෙක්ඛාවසානෙ එකාවජ්ජනෙන අනුලොමගොත්රභුඤාණෙසු උප්පන්නෙසු ගොත්රභුඅනන්තරං අරහත්තමග්ගො උප්පජ්ජති, තෙන සම්පයුත්තං ඤාණං අරහත්තමග්ගෙ ඤාණන්ති.
චතුත්ථඤාණං නිට්ඨිතං.
අරහන්තපුග්ගලකථා
ඉමස්සපි ඤාණස්ස අනන්තරං වුත්තනයෙනෙව ඵලචිත්තානි වෙදිතබ්බානි. එත්තාවතා චෙස අරහා නාම අට්ඨමො අරියපුග්ගලො හොති මහාඛීණාසවො අන්තිමදෙහධාරී ඔහිතභාරො අනුප්පත්තසදත්ථො පරික්ඛීණභවසංයොජනො සම්මාදඤ්ඤා විමුත්තො සදෙවකස්ස ලොකස්ස අග්ගදක්ඛිණෙය්යොති.
ඉති යං තං වුත්තං “සොතාපත්තිමග්ගො සකදාගාමිමග්ගො අනාගාමිමග්ගො අරහත්තමග්ගොති ඉමෙසු පන චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං ඤාණදස්සනවිසුද්ධි නාමා”ති, තං ඉමානි ඉමිනා අනුක්කමෙන පත්තබ්බානි චත්තාරි ඤාණානි සන්ධාය වුත්තං.
බොධිපක්ඛියකථා
ඉදානි ඉමිස්සායෙව චතුඤාණාය ඤාණදස්සනවිසුද්ධියා ආනුභාවවිජානනත්ථං –
පරිපුණ්ණබොධිපක්ඛිය, භාවො වුට්ඨානබලසමායොගො;
යෙ යෙන පහාතබ්බා, ධම්මා තෙසං පහානඤ්ච.
යෙ යෙන පහාතබ්බා, ධම්මා තෙසං පහානඤ්ච.
කිච්චානි පරිඤ්ඤාදීනි, යානි වුත්තානි අභිසමයකාලෙ;
තානි ච යථාසභාවෙන, ජානිතබ්බානි සබ්බානීති.
තානි ච යථාසභාවෙන, ජානිතබ්බානි සබ්බානීති.
තත්ථ පරිපුණ්ණබොධිපක්ඛිය, භාවොති බොධිපක්ඛියානං පරිපුණ්ණභාවො. චත්තාරො සතිපට්ඨානා, චත්තාරො සම්මප්පධානා, චත්තාරො ඉද්ධිපාදා, පඤ්චින්ද්රියානි, පඤ්ච බලානි, සත්ත බොජ්ඣඞ්ගා, අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගොති හි ඉමෙ සත්තතිංස ධම්මා බුජ්ඣනට්ඨෙන බොධොති ලද්ධනාමස්ස අරියමග්ගස්ස පක්ඛෙ භවත්තා බොධිපක්ඛියා නාම. පක්ඛෙ භවත්තාති උපකාරභාවෙ ඨිතත්තා.
තෙසු තෙසු ආරම්මණෙසු ඔක්ඛන්දිත්වා පක්ඛන්දිත්වා උපට්ඨානතො පට්ඨානං. සතියෙව පට්ඨානං සතිපට්ඨානං. කායවෙදනාචිත්තධම්මෙසු පනස්සා අසුභ-දුක්ඛ-අනිච්ච-අනත්තාකාරගහණවසෙන සුභ-සුඛ-නිච්ච-අත්ත-සඤ්ඤාපහානකිච්චසාධනවසෙන ච පවත්තිතො චතුධා භෙදො හොති. තස්මා චත්තාරො සතිපට්ඨානාති වුච්චන්ති.