107. ලොකස්ස භික්ඛවෙ, සමුදයඤ්ච අත්ථගමඤ්ච දෙසිස්සාමි. තං සුණාථ. කතමො ච භික්ඛවෙ ලොකස්ස සමුදයො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ චුප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා. වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. අයං ඛො භික්ඛවෙ ලොකස්ස සමුදයො.

සොතඤ්ච පටිච්ච -පෙ- ඝානඤ්ච පටිච්ච -පෙ- ජිව්හඤ්ච පටිච්ච -පෙ- කායඤ්ච පටිච්ච -පෙ- මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ චුප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති. අයං ඛො භික්ඛවෙ ලොකස්ස සමුදයො.

කතමො ච භික්ඛවෙ, ලොකස්ස අත්ථගමො? චක්ඛුඤ්ච පටිච්ච රූපෙ චුප්පජ්ජති චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාග නිරොධා උපාදානනිරොධො -පෙ- එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං ඛො භික්ඛවෙ ලොකස්ස අත්ථගමො.

සොතඤ්ච -පෙ- ඝානඤ්ච -පෙ- ජිව්හඤ්ච -පෙ- කායඤ්ච -පෙ- මනඤ්ච පටිච්ච ධම්මෙ චුප්පජ්ජති මනොවිඤ්ඤාණං. තිණ්ණං සඞ්ගති ඵස්සො. ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තස්සායෙව තණ්හාය අසෙසවිරාගනිරොධා උපාදානනිරොධො -පෙ- එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස නිරොධො හොති. අයං ඛො භික්ඛවෙ ලොකස්ස අත්ථගමොති.

108. කිස්මින්නු ඛො භික්ඛවෙ සති කිං උපාදාය කිං අභිනිවිස්ස “සෙය්යො’හමස්මීති වා හොති, සදිසො’හමස්මීති වා හොති, හීනො’හමස්මීති වා හොතී”ති.

භගවම්මූලකා නො භන්තෙ ධම්මා, භගවන්නෙත්තිකා, භගවම්පටිසරණා; සාධු වත භන්තෙ භගවන්තං යෙව පටිභාතු එතස්ස භාසිතස්ස අත්ථො, භගවතො සුත්වා භික්ඛූ ධාරෙස්සන්තීති.

චක්ඛුස්මිං ඛො භික්ඛවෙ සති චක්ඛුං උපාදාය චක්ඛුං අභිනිවිස්ස ‘සෙය්යො’හමස්මීති වා හොති, සදිසො’හමස්මීති වා හොති, හීනො’හමස්මීති වා හොති. සොතස්මිං සති -පෙ- ඝානස්මිං සති -පෙ- ජිව්හාය සති -පෙ- කායස්මිං සති -පෙ- මනස්මිං සති මනං උපාදාය මනං අභිනිවිස්ස “සෙය්යො’හමස්මීති වා හොති. සදිසො’හමස්මීති වා හොති, හීනො’හමස්මීති වා හොති.

තං කිම්මඤ්ඤථ භික්ඛවෙ, “චක්ඛු නිච්චං වා අනිච්චං වා”ති. අනිච්චං භන්තෙ. “යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වා”ති. දුක්ඛං භන්තෙ. “යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං අපි නු තං අනුපාදාය සෙය්යො’හමස්මීති වා අස්ස, සදිසො’හමස්මීති වා අස්ස හීනො’හමස්මීති වා අස්සා”ති. නො හෙතං භන්තෙ.

සොතං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ -පෙ- ඝානං නිච්චං වා අනිච්චං වාති. අනිච්චං භන්තෙ -පෙ- ජිව්හා නිච්චා වා අනිච්චා වාති. අනිච්චා භන්තෙ -පෙ- කායො නිච්චො වා අනිච්චො වාති. අනිච්චො භන්තෙ -පෙ- මනො නිච්චො වා අනිච්චො වාති. අනිච්චො භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං වා තං සුඛං වාති. දුක්ඛං භන්තෙ. යම්පනානිච්චං දුක්ඛං විපරිණාමධම්මං, අපි නු තං අනුපාදාය “සෙය්යො‘හමස්මීති වා අස්ස, සදිසොහමස්මීති වා අස්ස, හීනො’හමස්මීති වා අස්සාති. නො හෙතං භන්තෙ.

එවම්පස්සං භික්ඛවෙ සුතවා අරියසාවකො චක්ඛුස්මිම්පි නිබ්බින්දති, සොතස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ඝානස්මිම්පි නිබ්බින්දති, ජිව්හායපි නිබ්බින්දති, කායස්මිම්පි නිබ්බින්දති, මනස්මිම්පි නිබ්බින්දති. නිබ්බින්දං විරජ්ජති, විරාගා විමුච්චති -පෙ- නාපරං ඉත්ථත්තායාති පජානාතීති.