51 ධාතුකථා පුග්ගල පඤ්ඤත්ති ප්‍රකරණ - අභිධම්ම.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1976
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 440
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 9,333
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 13 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
මෙම ග්‍රන්ථය බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාවේ 47 වැනි වෙළුම වන අතර අභිධර්ම පිටකයට අයත් 3 හා 4 වැනි ප්‍රකරණ (ග්‍රන්ථ අංක 07-08) වන ධාතුකථා ප්‍රකරණය සහ පුග්ගලපඤ්ඤත්ති ප්‍රකරණය යන ප්‍රකරණ ද්විත්වය මෙහි අන්තර්ගත වේ.
ධාතුකථා ප්‍රකරණයේ සිංහල පරිවර්තනය රාජකීය පණ්ඩිත නුවරඑළියේ සේනානන්ද නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ද, පුග්ගලපඤ්ඤත්ති ප්‍රකරණයේ සිංහල පරිවර්තනය අබන්වැල්ලේ ශ්‍රී ධම්මානන්ද අනුනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ සහ හිඟුලේ මාකඩවර විහාරාධිපති රාජකීය පණ්ඩිත කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ද සිදු කොට ඇත. පාඨශෝධන පූර්වක සිංහල පරිවර්තන සංස්කරණය ත්‍රිපිටක සම්පාදක මණ්ඩලය විසින් සිදු කර තිබේ.
මෙහි ප්‍රධාන කොටස් මෙසේ ය:
- ධාතුකථා - පාලි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය
- පුග්ගලපඤ්ඤත්ති - පාලි පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය
- ධාතුකථා පදානුක්කමණිකා
- පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පදානුක්කමණිකා
සංස්කාරක නිවේදනය
බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවෙහි 47 වැනි ග්‍රන්ථය වූයේ අභිධර්ම පිටකයේ තුන්වැනි සතරවැනි ප්‍රකරණ වූ ‘ධාතුකථා’ ප්‍රකරණය හා ‘පුද්ගල පඤ්ඤත්ති’ ප්‍රකරණය යන ග්‍රන්ථ දෙක යි.
ලංකා බෞද්ධමණ්ඩලයේ ආරාධනය පරිදි රාජකීය පණ්ඩිත නුවරඑළියේ සේනානන්ද නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් කරන ලද සිංහල අනුවාද සහිත වූ ධාතුකථා ප්‍රකරණය ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක මණ්ඩලයේ ස්ථවිරවරුන් විසින් සංස්කරණය කරන ලද්දේ විය.
පුද්ගල පඤ්ඤත්ති ප්‍රකරණය සිංහලානුවාදය සඳහා ආරාධිත වූවාහු අබන්වැල්ලේ සිරිධම්මානන්දාභිධාන මහනුවර මල්වතු මහා විහාරයේ අනුනායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ යැ. එහෙත් උන්වහන්සේගේ අවිවේකී භාවය නිසා හිඟුලේ මාකඩවර පුරාණ විහාරාධිපති රාජකීය පණ්ඩිත කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද සහාය කොටගෙන කරන ලද සිංහලානුවාද සහිත ව මුද්‍රණය සඳහා සම්මත විය.
විවිධ හේතූන් නිසා මේ ග්‍රන්ථය ද මුද්‍රණය කරවාලිය නොහැකිව අවුරුදු බොහෝ ගණනක් පසුවෙමින් තිබිය දී ගරු අග්‍රාමාත්‍යවර සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක උත්තමාවගේ විධානය පරිදි වර්තමාන ගරු සංස්කෘතික අමාත්‍ය තැන් පත් ටී. බී. තෙන්නකෝන් මැති තුමාණන්ගේ මෙහෙයැවීම ද සංස්කෘතික අධිකාරියේ තත්කාර්යභාර මහතුන්ගේ හෘදයංගම සහයෝගය ද හේතු කොට ගෙන ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මුද්‍රණය නො නැවැතී කරගෙන යා හැකිව පවත්නා බව කෘතඥතා පූර්වක ව සඳහන් කරම්හ.
භාෂා ශාස්ත්‍රාන්තරයෙහි හා ත්‍රිපිටක පර්ය්‍යාප්ති විෂයෙහි ද බැසගත් බුද්ධි ප්‍රභා ඇති වර්තමාන ත්‍රිපිටක සම්පාදක මණ්ඩලයෙහි පණ්ඩිත මහාස්ථවිරවරුන් වහන්සේ ද්වයය සංශෝධන සංස්කරණ කාර්‍ය්‍යයෙහි නිරතුරු යෙදීම නිසා මුද්‍රණය සාධුත්වයට පමුණුවාලිය හැකි වූ බව ද විශේෂයෙන් කියැ යුතු ය.
දෙහිවල තිසර මුද්‍රණාලයාධිකාරීන්ගේ හා තත් කාර්යමණ්ඩලයේ ද ක්‍රියා කෞශල්‍යය මේ ග්‍රන්ථය අල්ප කාලයකින් නිමහම් කිරීමට හැකිවූ බව ද ප්‍රශංසා පූර්වක ව පවසම්හ.
බුද්ධශාසනායු රක්ෂණයට කාරණ වූ මෙම ත්‍රිපිටක මුද්‍රණ කාර්‍ය්‍යය සඳහා හැමලෙසින් සහාය වූ පින්වත් සාධූනට සගමොක් සුව ලැබේවායි ආශංසනය කරම්හ.
ශාසනොදයකාරී, ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිර
ත්‍රිපිටක කාර්යාලය,
මහ නායක චාරිකාරාමය,
115, විජේරාම මාවත, කොළඹ 7,
1976, සැප්තැම්බර් 20 දින.
ත්‍රිපිටක සම්පාදක මණ්ඩලය
උපදේශක: අග්ගමහාපණ්ඩිත බළන්ගොඩ ආනන්දමෛත්‍රෙය මහානායක මහා ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ.
සභාපති: අනුරාධපුර බුද්ධශ්‍රාවක ධර්මපීඨයෙහි (භික්ෂු විශ්ව විද්‍යාලයෙහි) අධිපති ත්‍රිපිටකවාගීශ්වරාචාර්ය්‍ය, කෝදාගොඩ ශ්‍රී ඥානාලොක දක්ෂිණ ලංකාවෙහි ප්‍රධාන සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ.
ප්‍රධාන සම්පාදක: මොල්ලීගොඩ, ප්‍රවචනෝදය පිරිවෙන්හි උපප්‍රධානාචාර්‍ය්‍ය, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වර, ලබුගම ශ්‍රී ලංකානන්ද-කෝට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රීධර්ම මහා සංඝසභාවයෙහි අනුනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ.
සම්පාදක: ශාස්ත්‍රපති, විද්‍යාවිශාරද, රාජකීය පණ්ඩිත, රද්දැල්ලේ සිරි පඤ්ඤාලොක - ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රීධර්ම මහාසංඝසභාවයෙහි අනුනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ. ශාස්ත්‍රපති, විද්‍යාවිශාරද, රාජකීය පණ්ඩිත, වේඩරුවේ සිරි අනොමදස්සී බටහිර දිශාවෙහි ප්‍රධාන සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ. හිඟුලේ - මාකඩවර විහාරාධිපති රාජකීය පණ්ඩිත, කරහම්පිටිගොඩ සිරි සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ. කොළඹ, තිඹිරිගස්යායේ අශෝකාරාමාධිපති, රාජකීය පණ්ඩිත, කරදන පඤ්ඤාසද්ධාරාභිධාන නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ.
ලේඛකාධිකාරී: කොළඹ, බෞද්ධාලෝක මාවතෙහි බෞද්ධාලෝක විහාරාධිපති, පණ්ඩිත, දෙරණගමුවේ සිරි ධම්මපාල - කොළඹ පළාතේ ප්‍රධාන සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ.
සංඥාපනය
ධාතුකථා :
ශ්‍රී සුගත තථාගත සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සම්බෝධියෙන් සත් වන වසැ තව්තිසාවෙහි මාතෘදිව්‍යරාජයන් ප්‍රමුඛ දෙවියනට ප්‍රඥා-සන්දීපක වූ පරමගම්භීර අභිධර්මදේශනා කරනසේක් අටළොස් ප්‍රභේදයෙන් සමන්වාගත වූ විභංග දේශනා පවත්වා තදනන්තර වැ ධාතු ප්‍රභේද දක්වමින් ධාතුකථා වදාළහ.
ධම්මසංගණියෙහි කුසලත්‍රිකය පටන් අරණධර්ම අන්ත කොට ඇති ධර්මයෝ ද ධාතුකථාවෙහි පඤ්චස්කන්ධය පටන් මනසිකාර අන්ත කොට ඇති ධර්මයෝ ද ස්වභාවාර්ථයෙන් ධාතු නම් වෙති. ඔවුන් ගෙන කියන බැවින් මේ ප්‍රකරණ ‘ධාතුකථා’ නම් වෙයි. ‘ධම්මසංගණි’ ආදි අන්‍ය ප්‍රකරණයන්හිදු එ මැ ස්වභාවයෝ කියන ලදහ. ඒ හැම ප්‍රකරණයන්හි ලා එකදේශකථනයක් මැ කරන ලද්දේ යැ. මෙහි වුකලි ඒ හැම ධාතූන් ‘සංගහ, අසංගහ’ ආදි තුදුස් නයෙක්හි ලා වෙන වෙන විභාග කොට කියන ලද වන බැවින් සාතිශය කෘත්‍ය යි මේ මැ ප්‍රකරණ ‘ධාතුකථා’ නම් ලද.
‘’ධාතුකථා’’ ‘උද්දෙස’ ‘නිද්දෙස’ විසින් ද්විවිධ වෙයි. උද්දෙස නම් මාතිකා යි. එ ද ‘නයමාතිකා’ යැ ‘අබ්භන්තර මාතිකා’ යැ ‘නයමුඛමාතිකා’ යැ ‘ලක්ඛණමාතිකා’ යැ ‘බාහිරමාතිකා’ යැ යි පඤ්චවිධ වෙයි.
නයමාතිකා: ‘සංගහෝ අසංගහෝ’ යනු පටන් ‘විප්පයුත්තෙන සංගහිතං අසංගහිතං’ යනු හිම කොට ඇති තුදුස් පද නයමාතිකා යි. ධාතුකථා ධර්මයන් මේ සංගහාදි නයින් විභාග කරනු ලබන බැවින් මේ නය-මාතිකා නම් වෙයි. මේ තුදුස් පදයත් ධර්මවිභාගයට මුල් වන බැවින් ‘මූලමාතිකා’ යි කියනුදු වටී.
අබ්භන්තරමාතිකා: ‘පඤ්චක්ඛන්ධා’ යනු පටන් ‘මනසිකාරො’ යනු හිම කොට ඇති එක්සිය පස්විස්සක් පද ‘අබ්භන්තරමාතිකා’ යි. විභංගයෙහි ආ අටළොස් මාතිකා අතුරෙහි ‘සික්ඛාපද, පටිසම්භිදා, ඤාණ, ඛුද්දකවත්ථු, ධම්මහදය’ යන මාතිකා පස හැර අවශේෂ තෙළෙස් මාතිකා ද විභංගයෙහි නො ආ පඤ්චින්ද්‍රිය, පඤ්චබල, යන මොහු ද ‘ඵස්ස, වෙදනා, සඤ්ඤා, චෙතනා, චිත්ත, අධිමොක්ඛ, මනසිකාර’ යන චිත්තාංග ධර්මයෝ ද මෙහි අන්තර්ගත වෙති. ස්කන්ධාදි ධර්මයන් සංග්‍රහාදි නයින් විභාග කොට ස්වරූප විසින් දක්වා ධාතුකථාභ්‍යන්තරයෙහි මැ තබනලද වන බැවින් මෙ අභ්‍යන්තරමාතිකා නම් වෙයි. ඛන්ධාදි පදයන් ධම්මසංගණි මාතිකායෙහි අසංගෘහිත වන බැවින් මේ ‘ප්‍රකීර්ණක මාතිකා’යි කියනුදු වටී.
නයමුඛමාතිකා: ‘තෙහි සංගහෝ තෙහි අසංගහො, චතූහි සම්පයොගො, චතූහි විප්පයොගො’ යන සතර පදයන් තබන ලද්දේ නයමුඛමාතිකා යි. සියලු මැ පඤ්චස්කන්ධාදි ධර්මයන්හිදු කුශලත්‍රිකාදි මාතිකාධර්මයන්හිදු සංග්‍රහයත් අසංග්‍රහයත් ඛන්ධ ආයතන ධාතු පදත්‍රයෙන් මැ කළයුතු වෙයි. එහැමයෙහි සම්ප්‍රයෝගයත් විප්‍රයෝගයත් සතර අරූපස්කන්ධයෙන් මැ කළයුතු වෙයි. මේ මාතිකා සංග්‍රහාදිනයට ‘මුඛ’ වන බැවින් ‘නයමුඛමාතිකා’ යි කියනු ලැබේ.
ලක්ඛණමාතිකා: ‘සභාගො, විසභාගො’ යන මේ දෙපදයෙන් තබන ලද්දේ ‘ලක්ඛණමාතිකා’ නම. මෙහි සභාගලක්ෂණධර්මයෙන් ‘සංග්‍රහ, විප්‍රයෝග දෙනය ද, විසභාගලක්ෂණ ධර්මයෙන් ‘සංග්‍රහ, සම්ප්‍රයෝග දෙනය ද යෙදියයුතු යැ. සභාග විසභාග ලක්ෂණ වශයෙන් සංග්‍රහාදි ලක්ෂණ දක්වන්නට තබනලද වන බැවින් මේ ‘ලක්ඛණමාතිකා’ නම් වේ.
බාහිරමාතිකා: ‘සබ්බාපි ධම්මසංගණි ධාතුකථාය මාතිකා’ යනු ‘බාහිරමාතිකා’ යි. මෙහි කුසලත්තිකාදි ත්‍රිකපද සයැටක් ද හේතුප්පභවාදි ද්විකපද සියයක් ද සංක්ෂිප්ත කොට දක්වන ලදී. මේ මාතිකා පඤ්චක්ඛන්ධා ආදි අභ්‍යන්තරමාතිකා දක්වා ධාතුකථාමාතිකා අතුරෙහි නො ලා ඉන් බැහැර කොට තබනලද වන බැවින් ‘බාහිරමාතිකා’ නම් වේ.
නිද්දෙසයෙහි දී අභ්‍යන්තර මාතිකා ද බාහිරමාතිකා ද නය, නයමුඛ, ලක්ඛණ යන මාතිකා පදයන්හි ලා විභාග කරන ලද්දේ යැ. මෙසේ බලත් මැ ‘ධාතුකථාප්පකරණ’ යනු ‘ධම්මසංගණි මාතිකා ද විභංග මාතිකා ද ගෙන ‘නය, නයමුඛ, ලක්ඛණ පදයන්හි ලා කරන ලද ස්වරූප විභාගයක් බව පෙනෙයි. වාචනාමාර්ගයෙහි ආ පමණින් ‘ධාතුකථාප්පකරණය’ සාතිරෙක බණවර සයෙකි.
පුග්ගලපඤ්ඤත්ති:
ධම්මසංගණියෙහි තික - දුක වශයෙන් සංග්‍රහ කරනලද ධර්මයෝ විභංගයෙහි දී ස්කන්ධාදි වශයෙන් නිෂ්ප්‍රදේශ කොට විභාග කරන ලදහ. දෙක්හි සංග්‍රහ කරන ලද්දා වූ ද විභාග කරන ලද්දා වූ ද ධර්මයෝ ධාතුකථායෙහි ලා ‘සංග්‍රහ අසංග්‍රහ’ ආදි තුදුස් නයෙකින් සාතිශය කොට විභාග කරන ලදහ. තදනන්තර වැ එ හැම ධර්මයන්ගේ ස්වභාව ප්‍රඥප්ති වූ උපාදායප්‍රඥප්තිහු ප්‍රභේද වශයෙන් දක්වන්නට ‘’ඡපඤ්ඤත්තියො’’ යනාදීන් පුද්ගලප්‍රඥප්ති දේශනා ආරබ්ධ යි.
සප්තප්‍රකරණයන් අතුරෙහි සතර වැන්න ‘පුද්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණ’ නම් වෙයි. පඤ්ඤත්ති සයෙකි; ඛන්ධපඤ්ඤත්ති යැ ආයතනපඤ්ඤත්ති යැ ධාතුපඤ්ඤත්ති යැ සච්චපඤ්ඤත්ති යැ ඉන්ද්‍රියපඤ්ඤත්ති යැ පුද්ගල පඤ්ඤත්ති යැ කියා යි.
පඤ්චවිධ ඥෙයධර්මයන් අතුරෙහි ප්‍රඥප්තිය ද එකෙකි. අභිධර්මිකයන් ප්‍රඥප්තිධර්මයෙහි නොමුළා වන පිණිස ප්‍රඥප්තිධර්ම ද අභිධර්මයෙහි ලා සංගෘහිත වෙයි. පුද්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණයෙහි ස්කන්ධාදි පඤ්චප්‍රඥප්තීන් ආදියෙහි ලා කියනුදු පුද්ගලප්‍රඥප්ති ප්‍රභේද ප්‍රකාශනය මැ මුඛ්‍ය වන බැවින් පුද්ගල ප්‍රඥප්තිය නිසා මේ ප්‍රකරණ පුද්ගල ප්‍රඥප්ති නම් වෙයි. ස්කන්ධාදි ප්‍රඥප්තීන් විභංගයෙහි ලා නිෂ්ප්‍රදේශ කොට වදාරන ලද බැවින් මෙහි දී එකදේශයකින් වදාළහ. විභංගයෙහි නො වදාළ පුද්ගලප්‍රඥප්තිය මෙහි ලා විස්තර විසින් විභාග කොට දක්වන ලදි.
‘පඤ්ඤත්ති’ ශබ්දය වූ කලී. ‘’ආචික්ඛති දෙසෙති පඤ්ඤපෙති, පට්ඨපෙති’’ ආදි තන්හි ‘දර්ශනය ප්‍රකාශනය’ යන අරුත්හි වැටෙයි. ‘’සුපඤ්ඤත්තං මඤ්චපීඨං’’ යන තන්හි ‘ස්ථාපන නික්ෂේපණ’ අරුත්හි වැටෙයි. ‘පුද්ගලපඤ්ඤත්ති’ යන තන්හි ඒ දෙ අරුත් මැ වේ. පුද්ගලයන් ‘පුද්ගල’ යයි දැක්වීම, පැවැසීම, තැබීම, බහාලීම පුද්ගලප්‍රඥප්ති නම් වෙයි.
පුද්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණ උද්දෙස නිද්දෙස විසින් ද්විවිධ වෙයි. උද්දෙසයෙහි ඒකකය පටන් දසකය තෙක් අනුක්‍රමයෙන් රාශිවශයෙකැ ලා විවිධ පුද්ගලයෝ සංග්‍රහ කරන ලදහ. ඒකක රාශියෙහි පුද්ගලයෝ පනස්දෙනෙකි. ද්විකරාශි සවිස්සෙක, ත්‍රිකරාශි සොළොසෙක, චතුෂ්කරාශි එකුන්තිසෙක පඤ්චක රාශි තුදුසෙක, ෂට්කාරාශි දෙකෙක, සප්තක, අෂ්ටක, නවක දශක යන්හි එකෙකි රාශිය බැගිනි. සියලු පුද්ගලයෝ තුන්සිය තෙසැට (363) දෙනෙක් මෙහි සංගෘහිත වෙති. උද්දෙසයෙහි කියන ලද එක් එක් පුද්ගලයා ගෙන නිර්දේශයෙහි දී විස්තර විසින් විභාග කොට දක්වන ලද්දේ යැ. වාචනාමාර්ගයෙහි ආ පමණින් ‘පුද්ගලපඤ්ඤත්තිප්පකරණය අතිරේකයක් සහිත බණවර පසෙක් පමණ වේ. අභිධර්මය පිළිබඳ වැ කිවයුතු දැය ‘ධම්මසංගණිප්පකරණ’ සංඥාපනයෙහි කියන ලද වන බැවින් මෙහි වටාලා නො කියම්හ.
මෙයට, සසුන් වැඩ කැමැති,
කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිර
ත්‍රිපිටක කාර්යාලය,
මහානායක චාරිකාරාමය,
115, විජේරාම මාවත,
කොළඹ 7,
1976, සැප්තැම්බර් 20 වැනි දින දීය.