48 කථාවත්ථු ප්‍රකරණය 1 - අභිධම්ම.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2006
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 619
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 3,794
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 13 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාවේ 44 වන වෙළුම ලෙස පළ කර ඇති අභිධර්ම පිටකයට අයත් කථාවත්ථුප්පකරණයේ ප්‍රථම භාගයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවී තෙවන ධර්ම සංගායනාවේදී මොග්ගලීපුත්තතිස්ස මහරහතන් වහන්සේ විසින් සූත්‍රාන්තයන් ඇසුරෙන් පරවාද මර්දනය පිණිස දේශනා කර වදාළ කථාවත්ථු ප්‍රකරණය මෙහි අන්තර්ගත වේ.
ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ ආරාධනයෙන් අහංගම විද්‍යාචන්ද්‍ර පරිවෙණාධිපති පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඤාණාලොක නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් පාලි පෙළ සිංහලයට පරිවර්තනය කරන ලද අතර, පරවාහැර වජිරඤාණ නාහිමියන්ගේ සභාපතිත්වයෙන් යුත් ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක මණ්ඩලය විසින් සංස්කරණය කරන ලදී. පණ්ඩිත ලබුගම ලංකානන්ද හිමියන් විසින් කථාවත්ථු ප්‍රකරණයේ ඉතිහාසය හා නිකායභේද පිළිබඳ දීර්ඝ සංක්‍ෂෙපයක් (හැඳින්වීමක්) සපයා ඇත.
මෙහි අඩංගු ප්‍රධාන අංග:
- සංස්කාරක නිවේදනය හා පරිවර්තක නිවේදනය
- කථාවස්තු සංලක්‍ෂණය (ශාසන ඉතිහාසය හා නිකායභේද විවරණය)
- කථාවත්ථු පෙළ සහ සිංහල පරිවර්තනය
- ආගතසූත්‍ර නාමාවලිය, සංඥා නාමාවලිය සහ විශේෂ පද සූචිය
සංස්කාරක නිවේදනය
අභිධර්මපිටකයෙහි පස්වන ග්‍රන්ථය වූ කථාවස්තුප්‍රකරණයෙහි ප්‍රථමභාගය බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටකග්‍රන්ථමාලාවෙහි සූසාලිස් වන ග්‍රන්ථයයි. බුද්ධජයන්ති අනුස්මරණ පිළිබඳ කර්තව්‍ය සංවිධානය සඳහා ලංකාණ්ඩුවෙන් පත්කරණලද ලංකා බෞද්ධමණ්ඩලය විසින් ආරාධිත වූ අහංගම විද්‍යාචන්ද්‍ර පරිවෙණාධිපති, දක්‍ෂිණලංකාවෙහි ප්‍රධාන සංඝනායක පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය කෝදාගොඩ ඤාණාලොක මහාස්ථවිරයන්වහන්සේ කථාවස්තුප්‍රකරණපාළිය සිංහල භාෂාවට නගාලූහ.
ධර්මශාස්ත්‍රයෙහි හා පාළි - සංස්කෘත - සිංහල භාෂා විෂයයෙහි නිපුණ වූ “සාහිත්‍ය සරස්වතී” පණ්ඩිත ඤාණාලොක ස්ථවිරයන් වහන්සේ, ග්‍රන්ථාවසානයෙහි ලා පූජ්‍යවාර්‍ය්‍යයන් ගත් මග අනුගමනය කරමින් අක්‍ෂර - පදබ්‍යඤ්ජනසම්පත් හා ගම්භීරාරත්‍ථ උද්වහනයෙහි ග්‍රන්ථගෞරවයට හා සිංහල සාහිත්‍ය පෝෂණයට හිත වූ ප්‍රාචීනමය වචනසන්නිවේශයෙන් මෙතාක් සියබසට නොපත් කථාවස්තුප්‍රකරණය පළමුවරට සියබසට නඟාලීමෙන් තමන් වහන්සේගේ නාමය ලක්දිව ශාසනවංශකථා සමග ඉතිහාසගත කළහ.
උන්වහන්සේගේ හිතමිත්‍ර ශිෂ්‍යභූත පණ්ඩිත ලබුගම ලංකානන්ද නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ලියා තිබෙන සංක්‍ෂෙපනයෙන් කථාවස්තු - ප්‍රකරණය පිළිබඳ ඉතිහාසය ද, ග්‍රන්ථතත්‍වය හා එහි වාදමාර්ගය ද, අභිනව සිංහලපරිවර්තනයෙහි අගය ද මැනැවින් පහල කොට ඇත.
මේ අධිකාරයෙහි අග්‍රමහාපණ්ඩිත බළන්ගොඩ ආනන්දමෛත්‍රෙය මහානායක ස්ථවිරයන්වහන්සේගෙන් ද උපදෙස් ලැබී ඇත. ග්‍රන්ථය මුද්‍රණයට සකස් කිරීමෙහි දී ත්‍රිපිටකපරිවර්තනකාරකමණ්ඩලයෙහි සාමාජික කාර්‍ය්‍යක්‍ෂම පණ්ඩිත කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන්වහන්සේගෙන් ලැබී තිබෙන උපකාරය අතිශයින් පැසසිය යුතුය. පෙළ හා පරිවර්තනය යෙදෙන ප්‍රමාණයට සරිලනසේ කොටස් තුනකට බෙදා පරිහරණයට ද පහසුවන පරිදි මුද්‍රණය කිරීමට සම්මත වූ කථාවස්තුප්‍රකරණයෙහි ප්‍රථමභාගය අපගේ අවසාන සංස්කරණයෙන් මෙසේ මුද්‍රණයට පමුණුවාලීම මහත් ම භාග්‍යයෙකි. මෙහි ද්විතීය භාගය ද දැනට මුද්‍රණයෙහි පවත්නේ වේ.
සංසාරදුඃඛයාගේ අනුත්පාද නිරොධය වූ නිර්‍වාණය සාක්‍ෂාත් කිරීමට බාධක වූ සත්කායදෘෂ්ටිය ප්‍රභව කොට ඇති පුද්ගලවාදය (=සස්වතනිකා - අචෙතනිකා හැම වස්තුයෙක්හි ම බාහිර පවත්නා ඉන්ද්‍රියවිෂය නො වූ ස්වයංභූත සර්‍වබලධාරී ශාශ්වත සුඛස්වරූප ආත්මයෙක් ඇතැයි මායාමොහ - නයෙන් ගන්නා අතිශූන්‍ය සංකල්පය) කථාවස්තුප්‍රකරණයෙන් ඛණ්ඩනය කොට ඇත.
මේ මිථ්‍යාසංකල්පය නිසා සත්ත්‍වයා සසරදුකෙහි බැඳී නිර්‍වාණාධිගමය නොලබන බව අවබොධ කොටගත් මහාකාරුණික බුදුරජානන් වහන්සේ පඤ්චස්කන්ධ - ද්වාදශායතන - අෂ්ටාදශධාතු - ද්වාවිංශතීන්ද්‍රිය යන ධර්‍මපුඤ්ජ - යන්ගේ සත්ත්‍වප්‍රඥප්ති අවයව ධර්‍මධාතු (හේතුඵලනියාම) වශයෙන් විභාග කොට දක්වමින් විභජ්ජවාදය (අභිධර්‍මය) දෙශනාකරමින් ප්‍රාකෘතක (ලෞකික) ජනයා විසින් පඤ්චස්කන්ධාදිය සත්ත්‍ව, පුද්ගල, ආත්ම වශයෙන් එකත්‍වයක් සේ ගැණීම වූ එකාංශවාදය හෙවත් සන්තත්‍යෙකත්‍ව මිථ්‍යාවක් බව ප්‍රකාශ කොට වදාළසේක.
පුද්ගල (ආත්ම) වාදාදි වශයෙන් එකල පැවැති මිථ්‍යාමත බුදුරජානන් වහන්සේ වදාළ විභජ්ජවාදය අනුව මැඩලමින්, එසේ ම මතු ඇතිවන කුතාර්කිකයන් විසින් බුද්ධධර්මය සම්බන්ධයෙන් නැඟිය හෙන මතාන්තර ද මැඩලීමට කරුණු දක්වමින් මොග්ගලීපුත්තතිස්ස මහ රහතුන් වහන්සේ විසින් සැටදහසක් පමණ වූ සූත්‍රාන්තප්‍රතිරූපක කථාවස්තුප්‍රකරණය ‘විභාග’ යන අර්‍ථ ඇති ප්‍රකරණ නාමයෙන් ම විභාවනා කරණ ලද්දේය.
එබැවින් මේ අභිධර්ම ග්‍රන්ථය ද මිථ්‍යාදෘෂ්ටි නිර්වේචනයෙන් සත්‍යඥාන උද්භාවනයෙන් තථාගතප්‍රවීදිත නිර්‍වාණාධිගමයට ප්‍රණීත වූ මාර්ගයක් බව නිවන් පසක් කරණු කැමැති සැදැහැවතුන් විසින් සැලකිය යුතු වේ. ලංකාණ්ඩුව මඟින් මහාජන මුදලෙන් මේ පාළිග්‍රන්ථය ඉතිහාසයෙහි පළමුවරට අපගේ සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කරවා මුද්‍රණයට පැමිණැ වීමෙන් ජනිත වන ධර්‍මදානමය පුණ්‍ය මහිමයෙන් මේ අධිකාරයට සම්බන්ධ මුද්‍රණ ශිල්පීන් ඇතුළු සියල්ලෝම නිදුක් වෙත්වා! සුවපත් වෙත්වා! නිවන් දකිත්වා! යනු අපගේ ආශංසනය යි.
පරවාහැර වජිරඤාණ.
ත්‍රිපිටකපරිවර්තන කාරකසභාවෙහි ද
සංස්කාරකමණ්ඩලයෙහි ද සභාපති.
බුද්ධවර්‍ෂ 2511.
ත්‍රිපිටක කාර්යාලය,
174, සිරිවජිරඤාණ මාවත,
කොළඹ 9.
පරිවර්තක නිවේදනය
සව්නේ ගෙවා දත් අප බුදුරජාණන් වහන්සේ පන්සාලිස්වසක් කාත්‍යයුග - මහාමෙඝයක් සෙයින් සිට දහම්වහරේ වස්වනුයෙන් අනාගතයෙහි සද්ධර්‍ම ප්‍රතිරූපක උපදනා පරිදි දක්වමින් මහසුප් මහරහත්නට සද්ධර්‍මප්‍රති - රූපක සූත් දෙසා, දෙශනාධර්‍මය පරික්‍ෂා කොට ගතමනාසෙ දක්වමින් සගහට මහාපදෙස සූත් දෙසා, සස්නට වන භය දක්වමින් අනාගතභය සූත් දෙසා, අනාගතාරක්‍ෂා පිණිසැ මං පහයා තබා පිරිනිවි පසු, දහම්සෙන් සක්විති මහරජාණන් දවස තුන්වන සඞ්ගීතිසද්ධර්‍මසඞ්ගායනායෙහි සභාස්ථිර වැ සිටි මොග්ගලිපුත්තතිස්ස මහතෙරණුවෝ මහාසඞ්ඝිකාදි සප්තදශනිකායවාසීන් තත්තත් සූත්‍රපදයෙහි අර්ත්‍ථ වරදවා ගෙනැ දුර්ලබ්ධි උද්භාවනා කරණසෙ දැකැ, දෙව්ලොවැ අබිදම් දෙසමින් බුදුන් දුන් නය ගෙනැ පරවාද මර්දනය පිණිසැ සඟමැද දෙසු කථාවත්ථුප්පකරණය සඞ්ගීතියට නැගීමෙන් පසු ථෙරියනිකායවාසීත් වාචනාමාර්‍ගයෙන් ගෙනැ ආයෙ මැ අද ද අප අතර පවත්නේ වෙයි.
අභිධර්මපිටකයෙහි සප්තප්‍රකරණයට ඇතුළත් කොට ප්‍රකරණ නාමයෙන් තැබූ එ කථාවත්ථුප්පකරණය හෙවුණු දෙවාදහස් දෙසිය පන්සැටෙස්හිදු සියබසට නො නැගුණේය. බුද්ධජයන්ති සංවිධානය සඳහා ලංකාණ්ඩුව විසින් පිහිටුවන ලද ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලය විසින් ඒ ප්‍රකරණය සියබසට නංවා තැබීමෙහි කෘත්‍යභාරය අප වෙත දක්වා දෙනලදි. අපිදු මතු සඳහන් කරණ පඬිවරුන්ගේ වහල් ද ලැබාගෙනැ තෙල දුෂ්කර කාර්යයෙහි ව්‍යාපෘත වූම්හ.
අපගේ ප්‍රිය ශිෂ්‍ය වන අහංගම විද්‍යාචන්ද්‍ර පිරිවෙන්හි ආචාර්‍ය්‍ය, ශාස්ත්‍රවේදී පැරැන්ගම මංගල ස්ථවිරයෝ ද, අපගේ ශිෂ්‍ය රාජකීය පණ්ඩිත, ශාස්ත්‍රපති ඩබ්ලිව්. ඒ. ජේ. විතාරණ (ඇම්. ඒ.) මහතා ද මෙහිලා සහාය වූවන් අතුරෙහි පළමු මැ සඳහන් කලයුතු වෙති. විතාරණ මහතා අර්ත්‍ථාවබෝධනයෙහි දී බෙහෙවින් වෙහෙස දැරූ බව වෙසෙසින් කියයුතු වෙයි. මුද්‍රණය පිණිසැ දෙවනවර අත්ලිපි සකස් කිරීමෙහි දී චරිතාවදානයෙන් විචක්‍ෂණයන්ගේ ආදර - ගෞරවයට පාත්‍ර වූ මෝල්ලිගොඩ ප්‍රවචනොදය පිරිවෙන්හි උපප්‍රධානාචාර්‍ය්‍ය, අපට කල්‍යාණමිත්‍ර වැ සිටුනා පණ්ඩිතාචාර්‍ය්‍ය ලබුගම ලංකානන්ද සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ධර්මවිනය ශබ්දශාස්ත්‍ර තර්කන්‍යායාදියෙහි ප්‍රවීණ පණ්ඩිතරත්නයක් වන කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද බෙහෙවින් වහල් වූහ. ලංකානන්ද සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ අර්ත්‍ථාවබොධනයෙහි විෂමස්ථාන සකස් කිරීමෙහි ද, සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ග්‍රන්ථාගත ප්‍රවර්‍තී - විභාග විමර්‍ශනා සකස් කිරීමෙහි ද, පාඨසංසන්දනා හා වාක්‍යච්ඡේද වෙත් කිරීමෙහි ද බෙහෙවින් උපකාරී වූහ.
පොත් සපයාදීමෙහි ලා මාතර ශ්‍රී සුදර්ශනපරිවෙණාධිපති, පණ්ඩිතාචාර්ය කඩවැද්දුව සිරිසීවලී සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, අහංගම එක්කැටියේ බිම්බාරාමාධිපති වැ සිටි අහංගම පඤ්ඤාවංස මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ශ්‍රීමත් ක්‍ෂේම එච්. බස්නායක මැතිතුමා ද කල අනුග්‍රහය කෘතඥතායෙන් සඳහන් කළයුතු වෙයි.
මෙහි සියලු දුර්‍වස්ථාන සුගම කිරීමෙහි ද ප්‍රණීතාර්ත්‍ථ එලවාලීමෙහි ද එළිය දුන්නාහු නම්: විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලයෙහි සම්මාන උපකුලපති ත්‍රිපිටකවාගීශ්වරාචාර්‍ය්‍ය මහෝපාධ්‍යාය, දර්ශන විශාරද අතිගෞරවාර්භ පරවාහැර සිරිවජිරඤාණ කොළඹ නවකෝරලයේ ප්‍රධාන සංඝනායක මාහිමියන් වහන්සේ වෙති. උන්වහන්සේගේ නැණපහස නොහුන් තැනෙක් මෙහි නැත.
ග්‍රන්ථය පිළිබඳ යම් යම් වැදගත් කරුණු ගෙනැ සාකච්ඡා කිරීමෙහි දී විසිරුසිය යශොශොභා ඇති අග්‍රමහාපණ්ඩිත බළන්ගොඩ ආනන්දමෛත්‍රෙය මහානායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද සහභාගී වැ සිටිබව කියම්හ.
අපගේ ආචාර්යොත්තම විද්‍යාචන්ද්‍ර පිරිවෙන්හි අධ්‍යක්‍ෂ, කීර්ති ශ්‍රී වාගීශ්වර පරදූව සිරි පිනවතනාභිධාන තල්පේපත්තුව ඇතුළු මාතර දිශායෙහි ප්‍රධාන සංඝනායක මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ නන් අයුරින් තෙල කෘතියෙහි ලා අපට ධෛර්‍ය්‍ය දුන් බව ද, ත්‍රිපිටක කාරක මණ්ඩලයෙහි නියුක්ත, දෙරංගමුවේ පණ්ඩිත ධම්මපාල ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙයි මහත් ආදරයෙන් හිතකර ව ක්‍රියා කළ බව ද අවසානවශයෙන් සඳහන් කරම්හ.
කෝදාගොඩ ඤාණාලොකස්ථවිර.
විද්‍යාචන්ද්‍ර පිරිවෙන,
අහංගම.
දෙසැම්බර්, 1967.
සංක්‍ෂෙපනය (කථාවස්තු සංලක්‍ෂණය)
ශ්‍රී ශාක්‍යමුනි තථාගත සම්මාසම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බුදු වැ සව්නේ ගෙවා දිනැ පන්සාලිස් වසක් මුළුල්ලෙහි චාතුද්දීපික මහාමෙඝයක් සෙයින් සිව්රස් දහම් අමාවැසි වස්වා සසුන් පිහිටුවා අපමණ සත්ත්වහිත සම්පාදනය කොට නිරුපධිශෙෂ පරිනිර්‍වාණ ධාතුයෙන් පිරිනිවත් පෑ කල්හි, ශාසනභාරධාරී වූ මහාකාශ්‍යප මහාස්ථවිර ප්‍රමුඛ පන්සියක් මහරහතුන් වහන්සේ විසින් අජාසත් මහ රජු සහාය කොටගෙන ධර්මවිනය සඛ්‍යාත ශාසනය සඞ්ග්‍රහ කොට වදාරන ලද්දේය. මේ ප්‍රථම සඞ්ගීතිය මහාකාශ්‍යප ආනන්ද උපාලී ආදි සම්මුඛ ශ්‍රාවක මහාථෙරවරුන් විසින් පැවැත් වූ හෙයින් ථෙරියා (ථෙරිකා)යි ද, පන්සියක් මැ වූ මහරහතුන් විසින් සඞ්ගීත වූ හෙයින් පඤ්චසතිකායි ද ශාසන ඉතිහාසයෙහි පලට විය. ඒ ථෙරිය - සඞ්ගීතිය පිළිගත් ආචාර්‍ය්‍යවංශය ථෙරවාද නම් වී.
බුදුන් පිරිනිවී සියක් හවුරුදු ඉක්මැගිය සඳ වැළඳුරට මහණහු විශාලායෙහි දී විනයානුලොමික නො වූ සිකපදප්‍රතිරූපකාදි දශවස්තුන් පරිහරණය භික්‍ෂූනට කැප යයි ඇදැගැන්වූහ. ඒ අසා කාකණ්ඩක නම් බ්‍රාහ්මණපුත්‍ර ආයුෂ්මත් යස මහාස්ථවිරයන් වහන්සේ, සොභෙය්‍යකවාසී රෙවත, සාණවාසී සම්භූත, විසාලා වැසි සබ්බකාමී යන මහාථෙරවරන් ප්‍රමුඛ කොටගෙන, ඒ දශවස්තුන් මැඩැපියා, දෙලොස් දහසක් පමණ භික්‍ෂූන් අතුරෙන් කෙවලධුර සිව්පිළිසිඹියා පත් සත්සියක් මහාථෙරවරුන් නගාගෙන, ශුශුනාග පුත්‍ර කාලාශොක රජහු සහාය කොටගෙන, දෙවන සඞ්ගීතිය කළහ. එය සත්සියක් මහාථෙරයන් විසින් කරණ ලද හෙයි සත්තසතිකා නම් වී.
ප්‍රථම සඞ්ගීතියෙහි මහාථෙරුන් ධර්ම විනය විසින් පිටක විසින් නිකාය විසින් යම් සංග්‍රහයෙක් කරන ලද ද, වග්ග පණ්ණාස නිපාත පකරණ ඛන්ධාදි යම් විභාගයෙකුත් කරන ලද ද, මෙ දෙවන සඞ්ගීතියෙහි ද එ හැම එලෙසින් සඞ්ගායනා කරණ ලද්දේ ය. එහි කියයුතු විශේෂයෙක් ද ඇති: පළමුවන ධර්මසඞ්ගායනාවෙන් පසු වැ බුදුන් වදාළ ධර්‍මනයෙහි මැ සිට මහාකච්චායන, උදෙන ආදි මහාථෙරවරුන් දෙසු මධුර, ඝොතමුඛ ආදි සූත්‍ර කෙතෙකුත් හා විනයෙහි පඤ්චසතිකාඛන්ධකය ද දෙවන සඞ්ගීතියෙහි දී සඞ්ගායනාවට නගාලූහ.
බුද්ධාභාෂිත වූ ධර්ම විනය එලෙසින් නො පිළිගත් හෙයින් ඒ ධර්ම විනය සඞ්ග්‍රාහක මහාථෙරුන් විසින් නිග්ගණ්හනා ලද දසදහසක් පමණ වජ්ජිපුත්තක භික්‍ෂූහු පක්‍ෂ සොයන්නාහු විශාලායෙහි අවකාශ නො ලැබ, කෞශාම්බියට ගොස් තමනට අනුරූප මතධාරී දුර්‍වල පක්‍ෂ ලැබ, මහාසංඝික යයි වෙත ම ඇදුරුකුලක් ඇති කළහ. ඔහු එක් වැ ගෙන ධර්‍මසඞ්ගීතිසඤ්ඤූ කළහ. එ මහාසඞ්ගීති නම් වී. අධර්‍මවාදී මහාසංඝීති - කාරකයෝ බුදුසසුන විලොම කළහ. මහසුප් ආදි මහාථෙරුන් කළ මූලසඞ්ග්‍රහය බිඳ, එයට වෙනස් වූ ධර්‍මසඞ්ග්‍රහයක් කළහ. එක් තැනෙක
සඞ්ගාහීත වූ සූත්‍රය එයින් අන් තැනෙක තැබූහ. විනයෙහි ද පස්මහා - සගියෙහි ද පෙළ හා අරුත් හා බිඳලූහ. පර්‍ය්‍යාය නිප්පර්‍ය්‍යාය දෙශිතය ද නෙය්‍යාර්‍ථ නීතාර්‍ථ සූත්‍රය ද නො දැන බ්‍යඤ්ජනව්‍යත්‍යාසයෙන් අරුත් ගෙන යථාර්ථය නසාපූහ. විනය හා සූත්‍ර හා එක් දෙසක් හැරපියා තමනට අභිමතයක් එයට එක් කොට සූත්‍රවිනයප්‍රතිරූපයන් කළහ. පරිවාර අත්ථොද්‍ධාර සඛ්‍යාත පදභාජනීය, අභිධර්ම ෂට්ප්‍රකරණය, පටිසම්භිදා, නිද්දෙස, ජාතක එකදෙශයක් ද හැරැපීහ. නාම, ප්‍රමාණලීඛන, ප්‍රමාණපරිකාර, ශ්‍රමණාලංකාර යන මෙ ද වෙනත් කළහ. මේ දැක්වූයේ මහාසංඝීකයන්ගේ සංගීතිය ගෙනැ දීපවංශයෙහි එන වාර්තා යි.
ඒ අනුව ඔවුන්ගේ මහාසඞ්ගීතිය විමසා බැලුව මනා යැ:
1. බුදුන් පිරිනිවී සාරසිය සුපනස් (454) වසක් ඉක්මැයන තුරු පෙළදහම පොතපතෙහි නො ලියැවිණ. ඇදුරු මුඛයෙන් ම මුඛපාරම්පර්‍ය්‍යයෙන් උගතයුතු ව තුබූ තෙවල පර්‍ය්‍යාප්ත කොට පුහුණු කළ එක ද භික්‍ෂු කෙනෙක් දසදහසක් වජ්ජිපුත්තකයන් කෙරෙහි නො වූහ. 2. මහාසාංඝික නිකායිකයන්ට නිශ්‍රයාවාසී වූවෝ රෙවත මහතෙරණුවන්ගේ අතවැසි උපස්ථායක ව සිටි විසිවස් ඇති උත්තර නම් ස්ථවිර කෙනෙකි. හෙ ද උපාධ්‍යායන් වහන්සේ සමීපයෙහි ත්‍රිපිටක ධර්මය හදාරා නිමැවූයේ හෝ ශාසනයෙහි ලද ප්‍රශංසා ඇත්තෙක් හෝ නො වේ. 3. ඔවුන් නිශ්‍රයාවාසී කොට ගත් ඒ උත්තර නම් මහණ ආමිෂලාභයෙක් පෙළඹුණේ අධර්මසම්පාදන හේතුවෙන් ස්වකීය උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ විසින් නෙරපා හරින ලද්දේ ද වෙයි. (සකත - සකිකකථාය විමසන්න.) 4. ඔවුන්ගේ සඞ්ගීතියෙහි පළමු කොට මැ ස්ථවිර භික්‍ෂූන් විසින් ‘අධර්‍ම යැ අවිනය’යි ප්‍රතික්‍ෂෙප කළ ‘සිඞ්ගිලොණකප්පාදි’ දශවස්තු ඇතුළු විය. 5. ආචාර්‍ය්‍යමුඛයෙන් ලත් උද්ග්‍රහණයෙහි අපරිපූර්‍ණ බව හේතු කොටගෙන ඔවුන්ට විෂය නො වූ පරිවාර පටිසම්භිදා නිද්දෙස ආදිය උන්ගේ සඞ්ගීතියෙහි සඞ්ගෘහිත නො වී ය. 6. ඇදුරුපරපුරින් ගෙන එන ලද ත්‍රිපිටක අර්‍ථකථා මාර්ගය හෝ ආචාර්යවාද හෝ ඔවුන්ට නො වී ය. 7. ස්ථවිර භික්‍ෂූන් කෙරෙහි කල අසහනයෙන් මැඬිගිය ඔවුනට සඞ්ගීතියක ආවශ්‍යකතාව නම් ස්ථවිරවාදීනට පිළිමල් ව සිටීම මිසැ.
මේ ආදි කරුණු විමසන් මැ මහාසාංඝිකවාදීන්ගේ මහා - සඞ්ගීතිය අපරිශුද්ධ වූවක් බව කියැයුතු ය.
නිකායභේද ප්‍රභේදයෝ: මියර බුන් දියතලාවක් සෙයින් ස්ථවිරවංශයෙන් බිඳීගිය ඒ මහාසාංඝික ඇදුරුකුලයෙන් ගොකුලික යැ එකබ්බොහාරික යැ යි අන්‍ය ආචාර්ය්‍යවංශ දෙකෙක් උපන. ගොකුලික නිකායෙන් බිඳී පඤ්ඤත්තවාදී යැ බාහුලික (බාහුශ්‍රැතික) යැ යි අන්‍ය දෙනිකායෙක් ද ඇති විය. බාහුලිකයන් අතුරෙහි මැ චෙතියවාද නම් අනිකුදු ආචාර්ය්‍යවාදයෙක් පහළ විය. මෙසේ මහාසාංඝිකයන් හා ආචාර්‍ය්‍යවාද සයෙක් පහළ විය.