47 විභංග ප්‍රකරණය 2 - අභිධම්ම.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2006
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 356
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 3,370
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 9.2 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
විභඞ්ගප්පකරණය (ද්විතීය භාගය) යනු ත්‍රිපිටකයේ අභිධම්මපිටකයට අයත් දෙවන ප්‍රකරණය වන විභංගප්‍රකරණයේ දෙවන කොටසයි. බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවේ 43 වන වෙළුම ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජයේ සහ ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ අනුග්‍රහයෙන් මෙය සම්පාදනය කර මුද්‍රණය කර ඇත.
මෙහි පළමු භාගය ඛන්ධවිභංගයේ පටන් විභංග නවයකින් සමන්විත වූ අතර, මෙම දෙවන භාගයට බොජ්ඣංග විභංගයේ සිට ධම්මහදය විභංගය දක්වා වූ අවසන් විභංග ඇතුළත් වේ. මෙම කොටස මාතර ශ්‍රී සුදර්ශී පරිවෙණාධිපති ව විසූ කඩවැද්දුව සිරිනිවාස නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සිංහලයට අනුවාද කරන ලදුව, ලබුගම ලංකානන්ද අනුනායක ස්ථවිරයන් සහ කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ ත්‍රිපිටක සංස්කාරක මණ්ඩලය විසින් පාඨශෝධනය කර සංස්කරණය කර ඇත.
පාලි පෙළ සහ එහි සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනය මුහුණට මුහුණ ලා මුද්‍රණය කර ඇති අතර, අගනා සංස්කාරක නිවේදනයක්, සංඥාපනයක්, සංක්ෂිප්ත නාම ලේඛනයක් සහ විසෙසපදානුක්කමණිකාවක් (ශබ්ද සූචියක්) ද මෙහි අන්තර්ගතය.
සංස්කාරක නිවේදනය
අභිධර්ම සප්තප්‍රකරණයට අයත් විභංගප්‍රකරණය ග්‍රන්ථප්‍රමාණය සලකා කාණ්ඩ දෙකක් වශයෙන් මුද්‍රණය කරවීමට නියම විය. එහි ඛන්ධවිභංගයේ පටන් විභංග නවයකින් ප්‍රථමභාගය සංගෘහිත විය. “බොජ්ඣංග” විභංගයේ පටන් “ධම්මහදය” විභංගය අවසන් කොට ඇති මේ ද්විතීය භාගය බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවෙහි තෙසාලිස් 43 වැනි ග්‍රන්ථය වශයෙන් පළවන්නේය.
ලංකා බෞද්ධමණ්ඩලයේ ආරාධනය පරිදි විභංගප්‍රකරණයේ මේ ද්විතීය භාගය මාතර ශ්‍රී සුදර්ශී පරිවෙණාධිපති ව විසූ කඩවැද්දුව සිරිනිවාස නායක ස්ථවිරපාදයන් වහන්සේ විසින් සිංහල භාෂාවෙන් අනුවාද කරනලද්දේ විය. එහෙත් ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක මණ්ඩලයේ සම්මතය පරිදි මේ ද අප විසින් පාඨශෝධනය සහිත කොට යළි හෙළබසින් ලියන ලද්දේය. මෙහිදු ශෝධන පරිවර්තන කාර්ය්‍ය පිළිබඳ කොට කියයුතු දෑ ප්‍රථමභාගයෙහි ලා නිවේදනය කරන ලද්දේය.
මුද්‍රණ අවස්ථාවට පැමිණි අනුරාධපුර බුද්ධශ්‍රාවක ධර්මපීඨාධිපති කෝදාගොඩ සිරි ඤාණාලෝකාභිධාන දක්ෂිණ ලංකාවෙහි ප්‍රධාන සංඝනායකස්ථවිරයන් වහන්සේ යැ විද්‍යොදය පිරිවෙන්හි උපපරිවෙණාධිපති ශාස්ත්‍රපති විද්‍යාවිශාරද රාජකීය පණ්ඩිත රද්දැල්ලේ සිරි පඤ්ඤාලොක අනුනායකස්ථවිරයන් වහන්සේ යැ, විද්‍යොදය පිරිවෙන්හි ආචාර්ය ශාස්ත්‍රපති විද්‍යාවිශාරද රාජකීය පණ්ඩිත වේඩරුවේ සිරි අනෝමදස්සී නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ යැ, රාජකීය පණ්ඩිත කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ යැ යන ත්‍රිපිටක සම්පාදකමණ්ඩලය හොබවන ධර්මධර මහතෙරවරුන්ගේ අනවස්ථිත පරිශ්‍රමය අතිශයින් උපස්තම්භක වූ බව කියයුතු ය, ලේඛකාධිකාරී දෙරංගමුවේ සිරි ධම්මපාල නායකස්ථවිරයන් වහන්සේගෙන් ලැබෙන සහාය ද මෙහිලා අනුස්මරණීය වේ.
තවද ශ්‍රී ලංකාජනරජයේ ගරු අග්‍රාමාත්‍යධුරන්ධර සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිණිය ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාව මුද්‍රණය කරවා ලීමෙහි ලා දක්වන බලවත් ප්‍රසාදය ද, වර්තමාන සංස්කෘතික අමාත්‍යතැන් පත් ගරු ටී. බී. තෙන්නකෝන් මැතිතුමාණන් ත්‍රිපිටක මුද්‍රණය හැකිතාක් ඉක්මනින් අවසාන කිරීමට දක්වන උපොත්සාහය ද ප්‍රශංසාර්හ ය. සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් තැන්පත් ඒ. එච්. ඇම්. සුමතිපාල මහතාණන් හා සංස්කෘතික අධ්‍යක්ෂ පී. බී. වේරගොඩ මහතාණන් ද, සහකාර අධ්‍යක්ෂ සෝමපාල ජයවර්ධන මහතාණන් හා සාහිත්‍ය සංවර්ධන නිලධාරී කේ. ජී. අමරදාස මහතාණන් ප්‍රමුඛ සංස්කෘතික නිලදරුවන් මෙහි ලා දක්වන උනන්දුව බෞද්ධජනතාවගේ ප්‍රසාදයට සුදුසු බව කියමහ.
රාජ්‍යය පිළිබඳ අනෙකශත කාර්‍ය්‍යබහුලශයෙන් සම්බාධ ව තිබියදීත් රජයේ මුද්‍රණාලයාධිපති ඇල්. ඩබ්ලිව්. පී. පීරිස් මහතාණන් ත්‍රිපිටක මුද්‍රණකාර්ය්‍යාංශයකුදු පිහිටුවා ඒ සඳහා දෙන අනුබලය ද, එම කාර්යාංශයෙහි මහතුන් භක්තිසමප්‍රයුක්ත ව මුද්‍රණ කටයුතු මැනැවින් කරගෙන යාම ද ජාතියේ ප්‍රශංසාවට නිසි වෙයි. ත්‍රිපිටක කාර්යාලය පිහිටි කොළඹ මහානායක චාරිකාරාමයෙහි නියුක්ත ඇම්. ඒ. ආර්. සමරසිංහ මහතාගෙන් මේ සඳහා ලැබෙන සහාය ද ප්‍රශංසාමුඛයෙන් පවසමහ.
සියලු ලෝවැසියනට වැඩැදු වූ අතිපරිශුද්ධ ත්‍රිපිටක පර්යාප්ති ධර්මය ව්‍යාප්ත කිරීමෙහි යත්නදරන මෙ හැම සාධූහු ද, ත්‍රිපිටක සංශෝධන සිංහලපරිවර්තන සඳහා නන් අයුරින් සහාය දුන් හැම පින්වත්හු ද ධර්මදානමය කුශලහෙතුයෙන් සුබභාගී වෙත්වයි මෙත්සිතින් ආශංසනය කරම්හ.
මෙවගට—ශාසනොද්‍යකාරී,
ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිර,
ත්‍රිපිටක මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන සම්පාදක.
ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 2518,
රාජ්‍ය වර්ෂ 1975 දෙසැම්බර් 10 දින,
ත්‍රිපිටක කාර්යාලය,
මහානායක චාරිකාරාමය,
115, විජේරාම මාවත,
කොළඹ 7.
සංඥාපනය
සකල ඥෙයධර්මවිෂයෙහි ප්‍රවෘත්ත වූ ඥානචාර ඇති තිලෝගුරු බුදුරජාණන් වහන්සේ යමකමහාප්‍රාතිහාර්ය්‍ය දක්වා අවසානයෙහි ත්‍රිදශාලයෙහි වස්විසුසේක් පාරිච්ඡත්තක මූලයෙහි පාණ්ඩුකම්බල නම් සලසුන්හි වැඩහිඳ මාතෘදිව්‍යරාජයන් කායසාක්ෂී කොට දසදහසක් සක්වළ දෙවියනට අනෙකනය ශතසහස්‍රප්‍රතිමණ්ඩිත වූ චිත්‍රපෙළ දේශනා කළ සේක. ඒ සා මහත් ධර්මරාශිය අගසවු අනුබුදු සැරියුත් මහ රහතුන් වහන්සේ වාචනාමාර්ගයට නඟා පන්සියක් පමණ වූ සිය අතවැසි ගණයට උගන්වාලූසේක. සප්තප්‍රකරණාන්තර්ගත වූ ඒ චිත්‍රපෙළ මහාසඟුන් විසින් සංගීත්‍යානුසංගීත වැ මෙවත් දක්වා දක්වා අඛණ්ඩප්‍රවාහයක් මෙන් පවත්නේ ය.
බුද්ධජයන්ති මහෝත්සවය අනුස්මරණය සඳහා ලංකාබෞද්ධ මණ්ඩලය විසින් කරන ලද යෝජනා පරිදි ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ ශෝධනය කොට හෙළබසට නඟා, ශ්‍රීලංකා ජනරජයේ අනුග්‍රහයෙන් දැනට එම ග්‍රන්ථමාලාවෙන් අඩක් පමණ ප්‍රකාශයට පමුණුවන ලද්දේ ය. අභිධර්මපිටකයට අයත් ග්‍රන්ථයන් අතුරෙන් ධම්මසඞ්ගණී, විභඞ්ග, කථාවත්ථු යන තුන්ප්‍රකරණය මුද්‍රණය වී ඇත. එහි අභිධර්මය හා ධම්මසඞ්ගණීප්පකරණය ගැන කියයුතු දෑ, ධම්මසඞ්ගණී සංඥාපනයෙහි ද, කථාවත්ථුප්පකරණය ගැන කථාවත්ථු ප්‍රථමභාග සංඥාපනයෙහි ද, මේ විභංගප්පකරණය පිළිබඳව මෙහි ප්‍රථමභාගය සංඥාපනයෙහි ද ප්‍රකාශ කරන ලද්දේ ය. එහෙත් මේ විභඞ්ග-ද්විතීයභාගයෙහි ලා ඇතැම් ශොධ්‍යස්ථාන ගැන ප්‍රකාශ කරම්හ.
විභඞ්ගප්පකරණයෙහි සියවස් බොහෝ ගණනක පටන් අපරීක්ෂායෙන් හෝ අන්‍යාර්ථපරීක්ෂණයෙන් හෝ පතිත වූ ඛලිපස්ථාන හමුවූ බව කියයුතු වේ. එයින් කිසි තැනක් ධර්මධරයන්ගේ පරීක්ෂණය සඳහා ඉදිරිපත් කරනු ලැබේ: පටිසම්භිදා විභඞ්ගයෙහි (118 පිට) ‘’අත්ථො ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා, ධම්මෙ ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා, නිරුක්තිපටිසම්භිදා, නිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං නිරුක්තිපටිසම්භිදා ඤාණෙසු ඤාණං පටිභානපටිසම්භිදා’’ යනු දේශනා පෙළ යැ. පෙළ මෙසේ තිබිය යුතු වුව ද “අත්ථධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ” යන පදය ඇතැම් කෙනෙක් ‘තත්‍ර ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ’යි ද වෙනත් කෙනෙක් ‘තස්මිං ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ”යි ද ශුද්ධපාඨ සේ ගත්හ. අටුවාවෙහි එන “තස්මිං අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච යා සභාවනිරුත්ති තස්සා අභිලාපෙ” යනු බලා ‘ධම්ම’ ශබ්ද ස්වභාවය ද කියනුයෙන් ‘තස්මිං සභාවනිරුත්තියා අභිලාපෙ’ යනු අර්ථ විය යුතු යයි සලකා තස්මිං හෝ තත්‍ර ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ’ යනු ශුද්ධ පාඨ සේ ගත් හයි පෙනේ. සිංහල සංස්කරණ කීපයක ද බුරුමරට ඡට්ඨ සංගීතිකාරකයන්ගේ ශෝධනයෙහි ද වෙනත් බොහෝ තැනක ද මේ පාඨය පෙනෙන හෙයින් අපේ සංස්කාරක මණ්ඩලයෙහි ද වැඩි දෙනකුන් වහන්සේගේ මතය පරිදි “තත්‍ර ධම්මනිරුත්තාභිලාපෙ” යනු පෙළ විසින් ගන්නා ලද්දේ ය.
එහෙත් හැම ශොධක සුධීහු මැ අත්ථ-ධම්ම-නිරුත්ති යන තුන් පටිසම්භිදායෙහි අර්ථකථා සංසන්දන නොකොට අයථා නිගමනයකට බැසගත්හ’යි සිතියැ හෙයි. ‘පටිසම්භිද මග්ග-ගණ්ඨි පදවණ්ණනා’ යෙහිදු මේ අපපාඨය පෙනෙනුයෙන් කාලාන්තරපතිත දෝෂයක් බව කියයුතු ය. ඇතැම් පටිසම්භිදාමග්ග අටුවාපොතෙක “අත්ථධම්ම නිරුත්තාභිලාපෙ ඤාණං” (ඒ අර්ථයෙහි ද ධර්මයෙහි ද වූ ස්වභාවනිරුක්ති වචනයෙහි ප්‍රභෙදගත ඤාණය) යන ශුද්ධපාඨය ශෙෂව තිබීම හේතු කොට ගෙන අපි මේ නිගමනයට බැසගතුම්හ.
එහි අර්ථකථාවිවරණය මෙසේ යැ: යං කිඤ්චි පච්චයසමුප්පන්නං, නිබ්බානං, භාසිතත්ථො, විපාකො, කිරියා’ති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා අත්ථො...... තං අත්ථං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස තස්මිං අත්ථෙ පභෙදගතං ඤාණං අත්ථපටිසම්භිදා ” ප්‍රත්‍යයසමුත්පන්න යැ, නිර්වාණ යැ, භාෂිතාර්ථ යැ, විපාක යැ, ක්‍රියා යැ යන පඤ්ච අර්ථයෙහි ප්‍රභෙදයට ගිය ඥානය ‘අත්ථපටිසම්භිදා’යි. “යො කොචි පලනිබ්බත්තකො හෙතු, අරියමග්ගො, භාසිතං, කුසලං, අකුසලන්ති ඉමෙ පඤ්ච ධම්මා ධම්මො...... තං ධම්මං පච්චවෙක්ඛන්තස්ස තස්මිං ධම්මෙ පභෙදගතං ඤාණං ධම්මපටිසම්භිදා”යි ඵල උපදවන හේතු යැ, ආර්ය්‍යමාර්ග යැ, භාෂිත යැ, කුශල යැ, අකුශල යැ යන පඤ්ච ධර්මයෙහි ප්‍රභෙදයට ගිය ඥානය ‘ධම්මපටිසම්භිදා’යි. “තස්මිං අත්ථෙ ච ධම්මෙ ච යා සභාවනිරුත්ති, තස්සා අභිලාපෙ තං සභාවනිරුත්තිසද්දං ආරබ්භං කත්වා පච්චවෙක්ඛන්තස්ස තස්මිං සභාවනිරුත්තාභිලාපෙ පභෙදගතං ඤාණං නිරුත්තිපටිසම්භිදා”යි ඒ පඤ්චවිධ අර්ථයෙහි ද පඤ්චවිධ ධර්මයෙහි ද ස්වභාවනිරුක්තියක් අවිපරීතව්‍යවහාරයක් ඇත, එය පැවැසීමෙහි දී ඒ ස්වභාවනිරුක්ති ශබ්දය අරමුණු කොටගෙන ප්‍රත්‍යවෙක්ෂාකරන්නහුට එහි ප්‍රභෙදයට ගිය ඥානය නිරුක්තිපටිසම්භිදා’යි.
තවද පටිසම්භිදාවිභංගයෙහි සුත්තභාජනීය සංගහවාර විභංගවාර යයි වාර දෙකෙක ලා වදාරන ලද්දේ ය. සංගහවාරයෙහි යට දැක්වූ පඤ්ච අර්ථයෝ ද පඤ්ච ධර්මයෝ ද සංගෘහීතයහ. ඒ ප්‍රභේදවාරය සච්චවාර, හෙතුවාර, ධම්මවාර, පච්චයාකාරවාර, පරියත්තිවාර විසින් පස්වැදෑරුම් වෙයි. එහි පස්වැන්න සංඛ්‍යාත නවාංගශාස්තෘශාසන ධර්මය-බුද්ධභාෂිතය, ධර්ම’ බව ද, භාෂිතප්‍රත්‍යයෙන් අවබෝධ කටයුතු භාෂිතාර්ථය ‘අර්ථ’ බව ද දක්වන්නට පස්වැනි වූ ‘පරියත්තිවාරය’ වදාරන ලද්දේය. එහිදු භාෂිතය දැනගෙන පසුව භාෂිතාර්ථය දැනගන්නා සෙයින් භාෂිත භාෂිතාර්ථක්‍රමයෙන් පළමු ධම්මපටිසම්භිදාව වදාරා පසුව අත්ථපටිසම්භිදාව වදාරන ලදී. එහි සූත්‍ර ගෙය්‍යා’දි නවාංගයෙක් නිෂ්ප්‍රදේශ විසින් තත්නිර්දේශය ගන්නා ලදී. අත්ථපටිසම්භිදාවෙහිදු භාෂිත වශයෙන් නිෂ්ප්‍රදෙශ විසින් තත්නිර්දේශය මැ ගන්නාලද වෙයි. අටුවාවෙහි මේ වදාරනලදි: ‘‘අයං ඉමස්ස අත්ථො අයං ඉමස්සා අත්ථො’ති ඉමස්මිං ඨානෙ භාසිතවසෙන නිප්පදෙසතො තත්ථ එව ගහිතා’’යි. භාෂිත වශයෙන් තත්නිර්දේශය ම ‘අර්ථ’ යි ද ගන්නා ලදැයි දක්වා ඇත. මෙසේ අවධානය සහිත කොට විමසා බලත් බලත් මැ අත්ථ ධම්ම දෙක්හි බැසගෙන සිටුනා ස්වභාවනිරුක්ති ශබ්දය අරමුණු කොට නුවණින් විමසන්නහුට එහි ප්‍රභේදගත ඥානය නිරුක්තිපටිසම්භිදාවෙයි. මේ අර්ථය පහළකරනු සඳහා “අත්ථධම්මනිරුත්තාභිලාපෙඤාණං නිරුක්ති පටිසම්භිදා”යි පෙළ හෙළාගත යුතු බව කියම්හ. මේ සංස්කරණයෙහිදු සුත්තභාජනීයෙහි සත් තැනක ද අභිධම්මභාජනියෙහි එක්විසි තැනෙක ද තත්‍ර යන පදය යෙදී ඇත. ඒ හැමයෙහි ‘අත්ථ’ යනු තථාගතානුමත රූපය සේ යොදාගත යුතුයි.
තවද ධම්මහදයවිභංගයෙහි ලා ‘‘කාමධාතුයා උපපත්තිඛණෙ කති ඛන්ධා පාතුභවන්ති’’ යනාදීන් වදාළ භූමියෙහි උප්පත්තික්ෂණයෙහි විද්‍යමාන අවිද්‍යමානධර්මයන් දක්වන සතරවැනි වාරයෙහි හේතු දක්වන තැන බොහෝ සංස්කරණයන්හි ‘කස්සචි අහෙතුකා පාතු භවන්ති’යි පාඨයක් දක්නට ලැබෙයි, එය මුලින් සිටි ‘කස්සචි දෙව හෙතු පාතුභවන්ති’ යනාදි පාඨ බලා කාලාන්තරයෙහි පටන් ලේඛකයන් අතින් පතිතවූ ප්‍රමාදපාඨයක් ශෝධකයන් විසින්දු එසේම ගත්බව සිතිය හැකියි, එහෙයින් ‘‘කෙචි අහෙතුකා පාතු භවන්ති’’යි (290 පිට) සකස්කළෙම්හ. එහිම අහේතුකයන් දක්වන තැන හැම සංස්කරණයකම ‘අවෙසෙසානං සත්තානං අහෙතුකා පාතු භවන්ති’ යන වාක්‍යය එයි.
එ ද ලේඛකයන්ගේ අනවධානයක් බව පෙනෙන හෙයින් “අසඤ්ඤසත්තා දෙවා අහෙතුකා අනාහාරා...... අවිඤ්ඤාණකා පාතු භවන්ති” (300 පිට) යන පාළිය හා සසඳා “අවසෙසා සත්තා අහෙතුකා පාතු භවන්ති”යි (298 පිට) ශුද්ධපාඨය සේ යොදා ලුම්හ. මේ සංස්කරණයෙහි අනිකුදු බොහෝ ශොධ්‍යස්ථාන ඒ ඒ පිටුවෙහි අධො ලිඛිත පාඨ විසින් දතහැකි වේ.
අපගේ මේ පරිශ්‍රමය සම්බුද්ධශාසනයාගේ අකලංක වැ චිරස්ථිතිය පිණිස පවතීවා’යි ද මේ සත්ක්‍රියාවෙහි සහාය වූ ද ප්‍රසාදය දැක්වූ ද හැම සජ්ජනයෝ සුබභාගී වෙත්ව’යි ද ආශංසනය කරම්හ.
මෙවගට—ශාසනොද්‍යකාරී,
ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිර,
ත්‍රිපිටක මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන සම්පාදක.
ශ්‍රී බුද්ධ වර්ෂ 2518
රාජ්‍ය වර්ෂ 1975 දෙසැම්බර් 10 දින.