45 ධම්මසංගණී ප්‍රකරණය - අභිධම්ම.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 1972
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 613
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 5,192
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 16 MB
වෙනත් සංස්කරණ
- ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණ පාලි - බෙන්තර ශ්‍රද්ධාතිස්ස හිමි 1929
බෙන්තර ශ්‍රද්ධාතිස්ස හිමි · 1929
- ධම්මසඞ්ගණිප්පකරණ පාලි - ශ්‍රීපාද
කිරිඇල්ලේ ඤාණවිමල හිමි · 1952
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
මෙම ග්‍රන්ථය බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවේ 41 වන වෙළුම වන අභිධර්ම පිටකයට අයත් පළමුවන ග්‍රන්ථය වූ ධම්මසඞ්ගණීප්පකරණය (ධම්මසංගණී ප්‍රකරණය) වේ. බුද්ධ ජයන්ති උත්සවය නිමිත්තෙන් ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ ආරාධනයෙන් පාළි පෙළ සහ සිංහල පරිවර්තනය සංස්කරණය කර සකස් කොට ඇත.
මෙහි පෙළ ශෝධනය හා සිංහල අනුවාදය සිදු කරන ලද්දේ වාද්දුවේ මොල්ලිගොඩ ප්‍රවචනෝදය පිරිවෙන්හි උපප්‍රධානාචාර්ය, කොට්ටේ ශ්‍රී කල්‍යාණි සාමග්‍රීධර්ම මහා සංඝ සභාවේ අනුනායක ධුරන්ධර ත්‍රිපිටකවාගීශ්වරාචාර්ය ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සහ හිඟුල මාකඩවර විහාරවාසී පණ්ඩිත කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසිනි. මුල් පරිවර්තනය 1960 දී පමණ මුද්‍රණයට භාර දුන් පසු අස්ථානගත වූ බැවින් දෙවන වරටත් සම්පූර්ණ කර 1972 දී නිමවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි.
ග්‍රන්ථයෙහි අභිධර්ම පිටකය හා ධම්මසංගණී ප්‍රකරණය පිළිබඳ ඓතිහාසික හා දාර්ශනික පසුබිම පැහැදිලි කෙරෙන දීර්ඝ සංඥාපනයක්, සංකේත සටහන්, මාතෘකා පාඨ, පෙළ සහ සිංහල පරිවර්තනය මෙන්ම අගනා පදානුක්‍රමණිකා අන්තර්ගත වේ.
සංස්කාරක නිවේදනය
අභිධර්මපිටකයෙහි පළමුවන ප්‍රකරණය වූ “ධම්මසංගණීප්පකරණය” බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවෙහි එක්සාලිස්වන ග්‍රන්ථය වෙයි. බුද්ධ ජයන්ති උත්සව සංවිධානය සඳහා ලංකාරජය මඟින් පත්කරනලද ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ සමාරාධනය පරිදි ධම්මසංගණීප්පකරණය සිංහලයෙන් ව්‍යාඛ්‍යාන කරනලද නමුත් එය බෞද්ධ මණ්ඩලයෙන් සම්මත වූ සාලේඛ අනුව නො ගිය හෙයින් ත්‍රිපිටක සංස්කාරක මණ්ඩලය විසින් ධම්මසංගණීප්පකරණයෙහි පාඨශෝධනය හා සිංහල අනුවාදය ද කල මැනවැයි අප වෙත පවරනලද්දේ විය.
ධම්මසංගණී පරිවර්තනය අත්‍යාවශ්‍යක කාර්යයක් වූයෙන් ත්‍රිපිටක සංස්කාරක මණ්ඩලයෙහි උල්ලේඛිත සාමාජිකයකු වූ පණ්ඩිත කරහම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද සහාය කොටගෙන යථෝක්ත කාර්යය අප විසින් සම්පූර්ණ කරන ලද්දේය.
ප්‍රවචනොදය පිරිවෙන්හි උපාචාර්ය්‍යවරීණ වැ සිටි පණ්ඩිත සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඉතිහාස පුරාවිද්‍යායෙහි ද තර්ක න්‍යායාදියෙහි ද විශේෂ කුශලතායෙන් යුක්තයහ. ඒ ස්ථවිරයන් ධම්මසංගණීප්පකරණය සඳහා ලියූ දීර්ඝ සංඥාපනය සවිස්තරනොව මතු නොව ප්‍රචීනයනට පවා වැදගත් වූයෙකි. එහි “අභිධම්ම” ශබ්දාර්ථය පෙළ අටුවානය ගෙන විභාග කොට ඇත. කාලාන්තරයෙහි සිට විතණ්ඩවාදීන් අභිධර්මපිටකය සඳහා ඉදිරිපත් කරන දුර්මත මැනවින් නිරාකරණය කරන ලද වෙයි. ලක්දිවැ අභිධම්පිටකය සඳහා එන ඓතිහාසික සටහන්දු නඟා දක්වති. ධම්මසංගණීප්පකරණයෙහි එන ධම්ම විභාගය සංග්‍රහ කොට දක්වන ලද්දේ ද වෙයි.
ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මුද්‍රණය ඉක්මනින් නිමවාලනුවස් ශෝධිත ධම්මසංගණී පෙළ හා සිංහල පරිවර්තනය ද 1960 දී පමණ එක්තරා මුද්‍රණාලයකට භාරදෙන ලතුව බොහෝ දුරට මුද්‍රණය අවසාන වී තිබියදී අප නො දත් යම් කිසි හේතුවක් නිසා මුද්‍රණ කාර්යය නැවතිණියේ ය. මද කලකට පසු දැනගතහැකි වූයේ මුද්‍රණයට සකස් කළ අත්පිටපත් මතු නොවැ මුද්‍රිත කොටස් පවා සොයාගත නො හැකි වූ බවෙකි. එහෙයින් දෙවැනිවරට ද ධම්මසංගණී පරිවර්තනය සම්පූර්ණලන්නට සිදුවිය.
ධම්මසංගණීප්පකරණයේ මුද්‍රණය වහා නිමහම් කිරීමට මහත් පරිශ්‍රමයක් දැරූ ත්‍රිපිටක සංස්කාරක මණ්ඩලයේ සභාපති වූ විද්‍යොදය විශ්ව විද්‍යාලයේ විනේතෲභූත දර්ශන විශාරද පරවාහැර සිරිවජිරඤාණ නාහිමිපාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛද්‍රිත කොටසෙහි අවසාන සංස්කරණය සිදු කලහ. මෙ කාර්යයෙහි ලා වර්තමාන ත්‍රිපිටක සංස්කාරක මණ්ඩලයේ සභාපති අහංගම විද්‍යාචන්ද්‍ර පරිවේණාධිපති පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඥානාලෝකාභිධාන දක්ෂිණ ලංකාවෙහි ප්‍රධාන සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ඥානාලෝකය ද මෙහි වැටී ඇත. ත්‍රිපිටක සම්පාදක මණ්ඩලයේ ලේඛකාධිකාරී පණ්ඩිත දෙරණගමුවේ ධම්මපාල නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද මේ කාර්යයෙහි සහාය වූහ. මේ මුද්‍රණය අඩාල වැ හෙළිදක්වාලිය නො හැකි වැ තුබූ ධම්මසංගණීප්පකරණය සම්පූර්ණලීමට උපස්තම්භ වූ ස්වදේශීය මුද්‍රණ ශිල්පීහු ද, ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ සුධීහු ද, මෙය පළකරවාලූ සංස්කෘතික දෙපාර්තමේන්තුවේ අධිකාරීහු ද අභිධම්ප්‍රකාශනයෙන් ජනිත කුශලයෙන් සුඛභාගීහු වෙත්වා’යි ආශංසනය කරම්හ.
ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිර
ත්‍රිපිටක සම්පාදක මණ්ඩලයේ ප්‍රධාන සම්පාදක.
1972-12-30
ත්‍රිපිටක කාර්යාලය,
මහානායක විහාරාරාමය,
115, විජේරාම මාවත,
කොළඹ. 7.
සංඥාපනය
විජයොභාග: ත්‍රීසහස්‍රාගත තථාගත සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ සකොධියෙන් සවැනි වසැ රජගහනුවර බිම්බිසර මහරජහු විසින් කරවා දුන් වේළුවන අරමෙහි වැඩවසන දවස් රජගහ සිටු ‘තමන් රහත්හ’යි ප්‍රසිද්ධ කරන විවිධ දෘෂ්ටිවාදින් පරික්සානුවට සැටරියන් හුණදණ්ඩෙකැ ලා රත්සඳුන් පාත්‍රයක් අහස්හි නඟාලා ‘රහත්හු ඇත් නම් ඉඳුහයෙන් ගොස් ගනිත්ව’ යි නුවර බෙර ලැවී. සදිනෙක් ඉක්මගියේ යැ, සඳුන්පය ගන්නෝ නැති. සත්වන දවස එනුවර පිඬුසිඟා වඩනා මහමුගලන් තෙරණුවනටත් පිණ්ඩෝලභාරද්වාජ තෙරණුවනටත් එබස් ඇසිණ. එකල මහමුගලන් තෙරණුවන්නේ බසින් පිණ්ඩෝලභාරද්වාජ තෙරණුවෝ ඉදුහයෙන් ගොස් පාත්‍රය ගෙන ලොව සැදැහැවත් රහතුන් විසින් නොහිස් බව පළ කළහ. බුදුහු එපවත් අසා “භික්‍ෂුන් සෘද්ධිප්‍රාතිහාර්ය නොපෑයුතු යැ’’යි ශික්‍ෂා පැනවූහ. ‘ශ්‍රාවකයන් විසින් නො කළයුතු යැ’ යි පනවන ලද්ද බුදුවූදු නො කෙරෙති’’යි සිතු තීර්ථකයෝ සෘද්ධිප්‍රාතිහාර්ය පිණිස බුදුරදුනට වාදාරෝපණ කළහ. බිම්බිසර මහරජහු විසින් දන්වනලද බුදුහු උන්ගේ වාද පිළිගෙන ඉන් සාරමසෙකින් මෙන් ඇසැළැ මැදිනොහෝ දවස්හි සැවැත් නුවර ගණ්ඩබ්බරුක්මුලැ දී යමක මහ පෙලහර දක්වා, තීර්ථකයන්ගේ මාන මදින කොට සත්වැනි වස සඳහා තව්තිසා දෙව්ලොවට වැඩිසෙක. එහි පරසතු රුක්මුල්හි පඬුඇඹුල් සලස්නෙහි වැඩහිඳ මාතෲදිව්‍යරාජයා ප්‍රමුඛ කොට දසදහසක් සක්වළ දෙවියනට ‘කුසලා ධම්මා, අකුසලා ධම්මා, අබ්‍යාකතා ධම්මා’ ආදීන් ත්‍රෛමාසක් මුළුල්ලෙහි අභිධර්මදේශනා කළ සේක. දවස දවස පිඬු පිණිස මිනිස්ලොවට වඩනා බුදුහු හිනන්දවතලාවෙහි දී උවටන් පිණිස තමන්වහන්සේ වෙත එළඹෙන දම්සෙනෙවි සැරියුත් තෙරණුවන් අමතා: ‘ශාරිපුත්‍රයෙනි, අද මා විසින් මෙතෙක් දහම් දෙසන ලද’ යි තෙරණුවනට එදහම් නය විසින් වදාරති. තෙරණුවෝ එ නය ගෙන එදා යමක මහ පෙලහරෙහි පැහැද තමන් වහන්සේ වෙත පැවිදි වූ පන්සියක් අතැවැසියනට එදහම් සිය, දහස්, සුවහස් නයින් විභාග කොට හදාරවති. මෙසෙයින් සම්බුදුරදුන් තව්තිසාවෙහි විජම්භනසුත් නිමවත් මැ මිනිස් ලොවැ සැරියුත් තෙරණුවන්ගේ අතැවැසියෙක් සත්තප්‍රකරණාඛ්‍යාත විජම්භණ හදාරා නිමැවූහ. මෙසේ සම්බුදුරදුන් විසින් දෙවියනට දෙසූ අභිධර්මයෙහි වාවනා මාර්ගය මිනිස්ලොවැ දම්සෙනෙවි සැරියුත් මහ රහත් තෙරණුවන් ප්‍රභව කොට පහළ වි. සම්බුදුරදුන් විසින් දෙසු නය විභාග කොට දේශිත වන බැවින් එය බුද්ධවචනයෙහි මැ වැටෙයි. ප්‍රථම සංගීතියෙහි දී මහාසුප් තෙරණුවන්ගේ පිළිවිසීමෙන් ධම්මභාණ්ඩාගාරික අනඳ තෙරණුවන් විසින් විසඳන ලද්දව පන්සියක් මහ රහතුන් විසින් සංගීත වූ අභිධම්පිටකය දඹදිවැ ඇදුරෝළිහි පිළිවෙළින් සැරියුත් තෙරණුවන් පටන් කොට භද්දජී, සොභිත, පියජාලී, පියපාල, පියදස්සී, කොසියපුත්ත, සිගගව, සන්දෙහ, මොග්ගලීපුත්තතිස්ස, සුදත්ත, ධම්මිය, දාසක, සොණක, රෙවත යන මහ තෙරහු තුවක්කාලයෙක් සාධික කාලය තෙක් මැනැවැ කොට්ගෙන ආහ. දෙවන පැතිය මහරජුන් දවස දඹදිවැ දම්සෝ මහ නිරිඳු පුත් අනුබුදු මිහිඳුමහරහතුන් විසින් ලක්දිවට ගෙන එන ලද
එදහම් ලක්දිවැ ඇදුරෝළිහි ආයේ වලගම්අබා මහරජුන් දවස මාතුලජනපදයෙහි අලුලෙන්හි දී ග්‍රන්ථාරූඪ කරන ලද වැ මෙතෙක් හිමිල වැ පවත්නේ යි. මේ සැකෙවින් දක්වන ලද්දේ අභිධර්මය පිළිබඳ අටුවාගත ඉතිහාසය යි.
අභිධම්මාර්ථ: අභිධම්මශබ්දයෙහි අර්ථවිවරණ නොයෙක් අයුරින් අටුවාහි දක්වා ඇත. “අභිධම්මෙති නාමරූප පරිච්ඡේදෙ” යි අභිධර්ම යනු නාමරූප පරිච්ඡේද බව සමන්තපාසාදිකා විනය අටුවාවෙහි ද සාරත්ථදීපනී විනයටීකාවෙහි ද එයි. “අභිධම්මෙති අතිවිසිඨෙ ධම්මෙ, බුද්ධෙසු සන්තිට්ඨ-සම්බොධිපක්ඛියධම්මෙසුන්ති අත්‍ථො,’’ යි අභිධර්ම යනු විශිෂ්ට ධර්මයෙහි-සන්තිෂ්ඨ බෝධිපාක්‍ෂිකධර්මයෙහි යන අර්ථ බව පපඤ්චසූදනී මජ්ඣිමනිකායට්ඨකථාවෙහි දැක්වෙයි. “අභිධම්මාති උත්තමධම්මකථා.’’ යි අභිධර්ම යනු උත්තමධම්මකථා යැයි මනොරථපූරණී අංගුත්තර නිකායට්ඨකථාවෙහි එයි. එහි මැ අත්ථසාලිනියැ අභිධර්මාර්ථය ඉතා පැහැදිලි ලෙස විවරණය කෙරෙමින්: “අභිධම්මෙති අභිවිනයෙති එත්ථ ධම්මොති සුත්තපිටකං, අභිධම්මොති සත්තපකරණානි, විනයොති උභතො විභංගං, අභිවිනයොති ඛන්ධකපරිවාරා;’’ යි කියූ.
“අභිධම්මෙති අභිවිනයෙ යන මෙහි ධර්ම-අභිධර්ම-විනය-අභිවිනය යන චතුෂ්කය දතයුතු යැ. එහි ‘ධර්ම’ යනු සූත්‍රපිටකය යැ, ‘අභිධර්ම’ යනු සප්තප්‍රකරණයෝ යැ, ‘විනය’ යනු භික්‍ෂු - භික්‍ෂුණී උභය විභංග යැ, ‘අභිවිනය’ යනු චුල්ලවග්ග - මහාවග්ග - සංඛ්‍යාත ඛන්ධක හා පරිවාර හා මේ දෙක යි” යනු එහි අර්ථ යි
ඇදුරෝළිහි ආ සෙයින් අභිධර්ම ශබ්දයෙහි පූර්වෝක්ත අර්ථ විවරණය කරන අටුවා ඇදුරු බුදුඝෝෂ තෙරණුවෝ ‘අත්ථසාලිනී’ නම් ධම්මසංගණී අටුවාවෙහි “තත්ථ අභිධම්මො,ති කෙනට්ඨෙන අභිධම්මො? ධම්මාතිරෙක ධම්මවිසෙසට්ඨෙන’’ යි ධර්මාතිරෙකාර්ථයෙන් හා ධර්මවිශේෂාර්ථයෙන් අභිධර්ම නම් වන සේ නිරුක්තාර්ථ ද දක්වති.
‘අභිධම්ම’ පදයෙහි ‘අභි’ ශබ්දය “බළ්හා මෙ දුක්ඛා වෙදනා, අභික්කන්ත-මන්ති නො පටික්කමන්ති’’ යන තන්හි සෙයින් අතිරෙකාර්ථ ද “අභික්කන්ත-වණ්ණා,”” යන තන්හි සෙයින් විශේෂාර්ථ ද කියයි. එයින් අතිරෙකධර්ම විශෙෂධර්ම ‘අභිධම්ම’ නම් වෙයි.
ඒ එසේ මැයි: සූත්‍රාන්තයට පැමිණි පඤ්චස්කන්ධය එකදේශයෙකින් විභාග කරනලද යැ. අභිධර්මයෙහි දී සුත්තන්තභාජනීය, අභිධම්මභාජනීය, පඤ්ඤාපුච්ඡක යන ත්‍රිවිධ නය විසින් නිෂ්ප්‍රදේශ කොට (සර්වාකාරයෙන්) විභාග කරනලද වෙයි. මෙසෙයින් මැ දොළොස් ආයතනය, අටළොස් ධාතු, සිවුසස්, සතර සතිපට්ඨාන, සතර සම්මප්පධාන, සතර සෘද්ධිපාද, සප්ත බොජ්ඣංග, ආර්ය්‍ය අෂ්ටාංගිකමාර්ග, සතර ධ්‍යාන, සතර අප්‍රමාණ්‍ය, සිවුපිළිසිඹියා, ඥාන, ක්ලෙශ, කර්මසත්ත්වපරිච්ඡේද ද යන මොහු අභිධර්මයට පැමිණ නිෂ්ප්‍රදේශ කොට විභාග කරන ලදහ. හුදෙක් ඉන්ද්‍රියවිභංග, සික්ඛාපද විභංග යන මෙහි සූත්‍රාන්තභාජනීය ද ප්‍රත්‍යයාකාරයෙහි පඤ්ඤාපුච්ඡකය ද නැත. මෙසේ සූත්‍රාන්තධර්මයෙන් අතිරේක කොට විශිෂ්ට කොට විභක්ත වන බැවින් ධර්මාතිරේක ධර්මවිශේෂාර්ථයෙන් අභිධර්ම නම් වෙයි.
1. සමන්තපාසාදිකා - හෙච්බු 789 පිටුව 2. සාරත්ථදීපනී - මිරුසං 40 පිටුව 3. පපඤ්චසූදනී, කිංසීල සූත්‍ර වණ්ණනා - හෙච්බු 410 පිටුව 4. මනොරථපූරණී - හෙච්බු. 612 පිටුව 5. මනොරථපූරණී - හෙච්බු. 320 පිටුව.