39 අපදාන පාලි - භික්ඛූ අපදාන 1 - සූත්‍ර.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2006
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 690
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 3,292
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 19 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාවේ 36 වන වෙළුම (සූත්‍රාන්ත පිටකයේ 31 වන ග්‍රන්ථය) වන මෙයින් ඛුද්දක නිකායට අයත් අපදානපාලි ප්‍රථම භාගය ඉදිරිපත් කෙරේ. මෙහි බුද්ධාපදානය, පච්චේකබුද්ධාපදානය සහ ථෙරාපදානයේ මුල් කොටස් ඇතුළත් වේ.
මෙම ග්‍රන්ථය පාලි පෙළ සහ සිංහල පරිවර්තනය සහිතව සම්පාදනය කර ඇත්තේ දෙමටගොඩ ජයශෙඛරාරාමාධිපති, ශ්‍රී ලංකා විද්‍යෝදය විශ්වවිද්‍යාලයේ කවිකාව්‍යාචාර්ය පණ්ඩිත තලල්ලේ ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසිනි. ග්‍රන්ථයේ සංශෝධන කටයුතු සඳහා පණ්ඩිත ගලගම ධම්මික ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද සහාය වී ඇත.
බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටක මණ්ඩලය වෙනුවෙන් සංස්කාරක සභාවේ සභාපති පරවාහැර වජිරඤාණ ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් සංස්කාරක නිවේදනයත්, පරවාහැර පඤ්ඤානන්ද තෙරුන් වහන්සේ විසින් දීර්ඝ විද්වත් සංඥාපනයක් (හැඳින්වීමක්) ද සපයා ඇත. එහි අපදාන සාහිත්‍යය, සංස්කෘත අවදාන කෘති සමඟ ඇති සබඳතාව සහ එහි ඓතිහාසික පසුබිම මැනවින් විග්‍රහ කර තිබේ.
සංස්කාරකනිවේදනය
සූත්‍රාන්තපිටකයෙහි ඛුද්දකනිකායට ඇතුළත් අපදානපාලියෙහි ප්‍රථමභාගය බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටකග්‍රන්ථමාලා සංඛ්‍යාවශයෙන් 36 වැනි – සූත්‍රාන්තපිටකග්‍රන්ථසංඛ්‍යාවෙන් 31 වැනි ග්‍රන්ථය වෙයි.
ලංකාබෞද්ධමණ්ඩලයෙහි අයැදුමෙන් මේ ග්‍රන්ථය සිංහලභාෂාවට පරිවර්තනය කළ කොළඹ දෙමටගොඩ ජයශෙඛරාරාමාධිපති වූ, ශ්‍රී ලංකා විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලයෙහි කවිකාව්‍යාචාර්‍ය්‍යවරයකු ද වූ පණ්ඩිත තලල්ලේ ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් ස්වකාර්‍ය්‍යය මැනැවින් ඉටු කරණ ලද බව පෙනේ.
කාලාන්තරගත ලිපිදොෂ හා අපපාඨ සංයොගයෙන් ද යුක්ත ව තුබූ මේ ග්‍රන්ථය යථාස්ථානයට පැමිණවීම සම්බන්ධයෙන් උන්වහන්සේ දරා තිබෙන ප්‍රයත්නය පැසසිය යුතු වේ. මෙහි ශොධ්‍යපත්‍ර බැලීමේ දී පරිවර්තක - කර්තෘන් වහන්සේට පණ්ඩිත ගලගම ධම්මික ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද සහාය වූහ.
බුද්ධ - පච්චෙකබුද්ධ - අග්‍රශ්‍රාවක, මහාශ්‍රාවක, ශ්‍රාවකයන් වහන්සේගේ ස්වාධිකාර සමාර්ද්ධියෙහි සමර්ථ වූ පුරාකෘත කුශලකර්මවිශෙෂයන් දැන තමන් විසින් ද අනිමිතබොධියකින් නිවන් පසක් කරණු කැමැති සැදැහැතියන්ට මාර්ගෝපදෙශක වූ මේ ග්‍රන්ථය මෙසේ මුද්‍රණයෙන් පල කිරීම සඳහා ස්වායත්ත ක්‍රියා යථාශක්තීන් සිද්ධ කිරීමෙන් ත්‍රිපිටක පරිවර්‍තන සංස්කාරක මණ්ඩලීය ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද ලංකාරාජ්‍යය පිළිබඳ සාංස්කෘතික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරීහු ද, මහාබෝධි මුද්‍රණාලයෙහි අධිකාරීන් හා සේවක පිරිස ද තමන් ලත් පුණ්‍යමහිමයට අනුරූප වන පරිදි සාදෘශ්‍යක් සිය අපදානයන් මෙතෙක් සම්බුදුන් වෙත පහළ කිරීමෙහි පොහොසත් වෙත්වා.
පරවාහැර වජිරඤාණ ස්ථවිර
ත්‍රිපිටකපරිවර්තන කාරක සභාවෙහි ද
සංස්කාරක මණ්ඩලයෙහි ද
සම්පාදක.
ශ්‍රී බුද්ධවර්‍ෂ 2505.
ත්‍රිපිටකකාර්‍ය්‍යාලය, ධර්‍මදූතාශ්‍රම විද්‍යාලය,
දෙමටගොඩ, කොළඹ 9.
සංඥාපනය.
අපදානපාළි:
නිකාය විසින් සූත්‍රාන්ත පිටකාන්තර්ගත ඛුද්දකනිකායෙහි එන, පාවචන දෙසින් පථ්‍යාපථධර්‍මයෙහි වැටෙන, රස (සම්පත්) විසින් විමුක්ති රසයෙහි – සංසාර දුඃඛනිවෘත්ති සංඛ්‍යාතයෙහි යෙදෙන, ශාස්තෲශාසනාංග විසින් ගාථාංගයෙහි ලා ගැනෙන, ධර්මවිභාග විසින් ජාතක, බුද්ධවංස, පෙතවත්ථු, විමානවත්ථු ආදිය මෙන් කම්මස්සකතාඤාණයෙහි වැටෙන අපදානපාළිය ආශය වශයෙන් බුද්ධාපදාන, පච්චෙකබුද්ධාපදාන, ථෙරාපදාන, ථෙරී අපදාන යි කාණ්ඩ සතරකින් යුක්ත වේ. එහි බුද්ධාපදාන, පච්චෙකබුද්ධාපදාන සහිත ථෙරාපදානයෙහි වර්ගසංඛ්‍යාව පස්පණසෙකි. ථෙරී අපදානයෙහි වර්ග දශයෙකි. මෙසෙයින් වර්ග පන්සැටක් ඇති මෙහි අපදානයෝ පන්සියඅනුසෙකි. ඒ ඒ අපදානයෙහි එන ගාථාවන්ගේ මුළුගණන සත්දහස් සසිය එකූන් විස්සෙකි.
පූර්වකර්මවිපාකයෙන් සැදුනු උදාරචරිතයන් පුබ්බෙනිවාසඥාන ප්‍රතිසංයුක්ත වෘත්තාන්ත කථායෙන් විභාවනා කිරීම අපදානශබ්දයේ යථාර්ථය වේ.
“අපදානසද්දො කාරණෙ ගුණෙ අපගමනෙ පටිපාටියං අක්කොසාදිසු දිස්සති – පෙ – ඉධ පන කාරණෙ දිස්සති. තස්මා බුද්ධානං අපදානානි බුද්ධාපදානානි, බුද්ධකාරණානීති අත්ථො” යි කීහු.
අපදාන ශබ්දය කාරණ, ගුණ, අපගමන, පටිපාටි, ආක්‍රොශන ආදි අර්ථයෙහි පෙනේ... මෙතන්හි ‘අපදාන’ ශබ්දය කාරණයෙහි දැක්වෙයි. එහෙයින් බුදුවරයන්ගේ අපදානයෝ බුද්ධාපදානයෝයි. බුද්ධකාරණ - පැරුම්දම්හ යන අර්ථයි.
මෙසෙයින් සම්බුදු, පසෙබුදු, මහරහත් යන ආර්‍ය්‍යයන් වහන්සේගේ මූලප්‍රණිධිසිද්ධිකාරණ ‘අපදාන’යි කියූ සාරිපුත්තත්ථෙරාපදානයෙහි එකාසංඛ්‍යකල්පලක්‍ෂයෙකින් පෙර අනොමදස්සී සම්‍යක් සම්බුද්ධයන් දවස ගෞතම සම්‍යක් සම්බුද්ධ ශාසනයෙහි අග්‍රශ්‍රාවකපදලාලස පණ්ඩිත සරද තාපසයන් තුළ පැවැති කාරණය පැවැසෙයි. මෙලෙසින් අපදානපාළියෙහි එන්නේ සම්‍යක්සම්බොධි, ප්‍රත්‍යෙකබොධි, ශ්‍රාවකබොධියි තුන්බොධින් පිණිස ප්‍රාර්ථනා කරමින් ඒ ඒ පුද්ගල විශෙෂයන් විසින් කරණ ලද පූර්‍වකර්‍මයන්ගේ වෘත්තාන්තකථා සංග්‍රහය යි.
විසදෘශතා:
“පඤ්චෙව අපදානානි පඤ්ච සුත්තානි යස්ස ව ඉදං බුද්ධාපදානන්ති පඨමං අනුලොමිතො” යි –
කියූ පිළිවෙල අනුව මුල එන බුද්ධාපදානය අපදාන පසෙකින් හා සූත්‍රපසෙකින් හා සමන්වාගත යයි අටුවාවෙහි පැවැසූහ. බුද්ධාපදානාවසානයෙහි එන ‘ඉත්ථං සුදං භගවා අත්තනො බුද්ධචරියං සම්භාවයමානො බුද්ධාපදානියං නාම ධම්මපරියායං අභාසිත්ථ” යන පාඨයෙන් බුද්ධාපදානය ‘බුද්ධාපදානිය’ නම් ධර්මදේශනා වන සේ දක්වති. බුද්ධාපදානයෙහි සම්බුදුරජානන් වහන්සේගේ අතීත කුසලකම්මාපදානයන් හා පුබ්බකම්මපිලොතිකාපදානයෙහි උන් වහන්සේගේ අතීත අකුසලකම්මාපදානය ද දැක්වේ. බුද්ධාපදානයේ නිදානය සාවත්‍ථියෙහි ජෙතවන විහාරය වෙයි. පුබ්බකම්මපිලොතිකාපදානයෙහි නිදානය අනවතප්ත-දහතීරය අසලැ පිහිටි ගල්තලාවෙක. මෙසේ මෙ අපදාන දෙකට නිදාන දෙකෙක. අපදානලක්ෂණ ද කුශලාකුශල විසින් දෙකෙකි. බොධිසත්වයන් අතීත භවයෙහි කළ අකුශලකර්මයන්ට ප්‍රවෘත්තිවශයෙන් ඉහාත්මයෙහි දුන් විපාක දෙළොස පුබ්බකම්මපිලොතිකාපදානය යි කියැවෙයි.
පච්චෙකබුද්ධාපදානයෙහි සුත්තනිපාතයෙහි එන ඛග්ගවිසාණ සූත්‍රාගත ගාථා ද එහි ගම්භීර ධර්‍මාර්ථ සංදීපනය ද ඇත.
අපදානපාළියෙහි එන රහත් තෙරහු බොහෝ දෙනෙක් ථෙරගාථාපාළියෙහි දු දැක්වෙති. අපදානපාළියෙහි එනුයේ උන් වහන්සේගේ පූර්වචරිතාපදාන ගාථා පමණෙකි. ථෙරගාථාවෙහි උන් වහන්සේගේ ප්‍රව්‍රජ්‍යාසන්තාන වස්තුයෙහි වැටෙන උදානගාථා එයි. මෙසෙයින් ගත් කල අපදානපාළි, ථෙර – ථෙරීගාථාපාළි යන ග්‍රන්ථයන්හි අපදාන පිළිබඳ විසදෘශතා පෙණෙයි.
ථෙරාපදානයන්හි –
“කිලෙසා ඣාපිතා මය්හං භවා සබ්බෙ සමූහතා තිස්සො විජ්ජා අනුප්පත්තා කතං බුද්ධස්ස සාසනං. පටිසම්භිදා චතස්සො ච විමොක්ඛාපි ච අට්ඨිමෙ ඡළභිඤ්ඤා සච්ඡිකතා කතං බුද්ධස්ස සාසනං.”
යන ගාථා ද ඇත. මේ උදානගාථා ෂඩභිඥ මහාරහතුන් විසින් ම ගායු සේ පෙනේ. එහෙත් ථෙරගාථාට්ඨකථායෙහි දැක්වෙන චක්ඛුපාල නම් සුක්ඛවිපස්සක රහත්තෙරහු අපදානපාළියෙහි උම්මාපුප්ඵිය තෙරහයි සඳහන් කොට ඇත. සුක්ඛවිපස්සක රහත්නට ෂඩභිඥ මහරහත්නට අයත් ත්‍රිවිද්‍යා, ප්‍රතිසංවිද්, විමොක්‍ෂ, ෂඩභිඥ යන ගුණවිශෙෂයෝ නැත. එසේ වුව ද උම්මාපුප්ඵියත්ථෙරාපදානයෙහි ෂඩභිඥ ක්ෂීණාස්‍රවයන්ගේ උදානගාථා උක්ත නයින් එයි. ඒ ඒ ඇදුරෝලෙහි චක්ඛුපාල තෙරණුවන් පිළිබඳ මතභෙද පැවැති සේ මෙයින් සිතියැ හැක්කේ ය.
විමංසිය යුතුයි:
අපදානපාළියෙහි එන පුබ්බකම්මපිලොතිකාපදානය වෙසෙසින් විමංසුමට නිස්සැ. එ ද බුද්ධාපදානයෙකි. එහි එන කර්මවිපාකයන් කෙරෙහි:
“වෙමාතුභාතරං පුබ්බෙ ධනහෙතු හනිං අහං, පක්ඛිපිං ගිරිදුග්ගස්මිං සිලාය ච අපිංසයිං තෙන කම්මවිපාකෙන දෙවදත්තො සිලං ඛිපි, අඞ්ගුට්ඨං පිංසයී පාදෙ මම පාසාණසක්ඛරා” යි
බුදුරජුන්ගේ අකුශලකර්මවිපාකයෙක් එයි. දෙව්දතුන් විහුඹූ ගල්කුල බුදුන් කරා නො ආව ද පපටිකායෙක් නැගී ඔබ පයැ ලේ සොල් විය. විනයපිටකයෙහි දී “භගවතො පාදෙ රුහිරං උප්පාදෙසි” යනුයෙන් බුදුන් පයැ ලේ උපන් බව කියැවිණ. අපදානයෙහි දී “අඞ්ගුට්ඨං පිංසයී” යනුයෙන් මහපට ඇඟිල්ල තැළු සෙ කියැවෙයි. බුදුන් කය වජ්‍රකාය වන බැවින් පරොපක්‍රමයෙන් කායභෙදයෙක් නොවියැ හැක්කේ යැ.
තෙල රුහිරොත්පාදන පූර්‍වකර්‍මහෙතුයෙකැ යි අපදානයෙහි දක්වති. එසේ දැක් වුව ද මිලින්දප්‍රශ්නයෙහි එන සෙ බලත්ම පරස්පරවිරොධයෙක් පෙනේ. “අපි ච මහාරාජ, නත්ථි භගවතො කම්මවිපාකජා වෙදනා, නත්ථි විසමපරිහාරජා වෙදනා. අවසෙසෙහි සමුට්ඨානෙහි භගවතො වෙදනා උප්පජ්ජන්ති” යනුයෙන් කර්‍මවිපාකජ වූත් විෂමපරිහාරජ වූත් වෙදනා බුදුනට නැතියේයැ යි ද, අවශෙෂ සමුට්ඨානයෙන් වෙදනා උපදනා සේයැයි ද දක්වා “න සා සකලිකා පුබ්බෙ කතෙන භගවතො පාදෙ නිපතිතා,” යනුයෙන් ඒ ගල් පහර පූර්‍වකර්‍මහෙතුයෙන් නො වූ බව ඍජු කොට කියත්. මිලින්දප්‍රශ්නයෙහි එන පරිදි එය ප්‍රත්‍යුත්පන්නහෙතුයෙන් වූ ඖපක්‍රමිකවෙදනාවෙකි. සාරත්ථදීපනී ටීකා කළ ශාරිපුත්‍ර මහාස්ථවිරාදීහු අපදානය ප්‍රමාණ කොට ගෙණ වෙදනාප්‍රයොගයෙහි දී යව වැළඳීම ආදිය පූර්‍වකර්‍මවිපාක සේ කියති. මිලින්දප්‍රශ්නය ප්‍රමාණ කොට නොගත් සේය. මෙය භින්නනිකායික මතභේදයෙක් දැ යි ධර්මධරයන් විසින් විමැසිය යුතු. මෙබඳු බොහෝ තැන් අපදානපාළියෙහි ඇත ද එක් කරුණක් ගෙණ දිග්මාත්‍රයක් දක්වුම්හ.
කල්පිතමත:
අපදානපාළිය විවෙචනය කරණ සමහරු ථෙරාපදානයෙහි එන
“අභිධම්මනයඤ්ඤූ’හං කථාවත්ථු විසුද්ධියා සබ්බෙසං විඤ්ඤපෙත්වාන විහරාමි අනාසවො.”
යන ගාථාව ඇරැ පාමින් ““නිසැකයෙකින් ‘කථාවත්ථුවිසුද්ධියා’ යනුවෙන් කථාවත්ථුප්පකරණය සඳහන් කෙරෙත්”යි කියත්. මෙසෙයින් සාධක තබා මොග්ගලීපුත්තතිස්ස මහරහතුන් විසින් ප්‍රණීත කථාවත්ථුප්පකරණ නමැති අභිධර්මප්‍රකරණයෙන් පසු අපදානය සැකැසිනැ යි බණෙත්.
ප්‍රමොක්ත ගාථායෙහි ‘කථාවත්ථුවිසුද්ධියා’ යන්තෙන් අපේක්ෂිත වන්නේ කථාවත්ථුප්පකරණය නො වේ. පුණ්ණමන්තානිපුත්ත මහරහතුන්ගේ අපදානයෙහි එන තෙල ගාථායෙහි යථාර්ථය නම්:
“ඒ පියුමතුර බුදුන් කල විදර්ශනා දත් මම (කථාවස්තු ප්‍රවිභාගයෙහි දක්‍ෂ වූයෙම් දත් ඒ) කථාවස්තු විශුද්ධිය හැම මහණුන්ට හඟවමින් ක්ෂීණාශ්‍රව වූයෙම් වෙසෙමි” යනු යි.
“කථාවත්ථුවිසුද්ධියා=කථාවත්ථුප්පකරණ විසුද්ධියා එකො; අප්පිච්ඡ-කථා සන්තුට්ඨිකථාදීසු වා දසසු කථාවත්ථුසු එකො, තාය කථාවත්ථු-විසුද්ධියා” යනු අටුවා යි. මෙය ‘කථාවත්ථුවිසුද්ධියා’ යන පදයෙහි අර්ථය යි දන්නේ ය.
බුද්ධකාලයෙහි විසූ ධම්මකථික මහතෙරුන් අතුරෙහි පුණ්ණමන්තානි-පුත්ත තෙරහු අගතැන්පත් වූහ. උන් වහන්සේ සබ්‍රහ්මසැරියනට දසකථා වස්තුයෙන් දම් දෙසූහ. මෙහි ලා මජ්ඣිමනිකායෙහි එන රථවිනීත සූත්‍රය ද බලන්නේ ය. පුණ්ණාපදානයෙනුදු එබව ස්ථිර වෙයි. තෙල ගාථාහි එන ‘කථාවත්ථු’ නම් ප්‍රවිභාගොචිතධර්මකථාවස්තු හෝ ශාසනයෙහි ප්‍රසිද්ධ ‘අප්පිච්ඡකථා, සන්තුට්ඨිකථා, පවිවෙකකථා, අසංසග්ගකථා, වීරියාරම්භකථා, සීලසම්පදාකථා, සමාධිසම්පදාකථා, පඤ්ඤාසම්පදාකථා, විමුත්තිසම්පදාකථා, විමුත්ති ඤාණදස්සනසම්පදාකථා, යන දශකථාවස්තුයි.
තවද ඒ වාදීහු අංගුත්තර නිකායාගත පඤ්චක නිපාතයෙහි යොධාජීව වර්ගයට අයත් නවවැනි අනාගතභය සූත්‍රයෙහි සිටුවැති කරුණු ගෙණ හැර පාමින් “භික්ෂූන් තථාගතාභාෂිත වූ... සූත්‍රයන් පසෙක තබා ශ්‍රාවකභාෂිත වූ කාව්‍යප්‍රබන්ධ ප්‍රගුණ කරත් යයි වදාළ සේකැ.”යි කියමින් අපදානපාළි, ථෙරගාථාපාළි, විමානවත්ථු, පෙතවත්ථු ආදි ඛුද්දකනිකායික පොත්පෙළ ශ්‍රාවකභාෂිතයෙහි තබමින් ඒ හැම පාවචනයට අයත් නොවෙත්’යි කියත්. සුවාසූ දහසක් ධර්මස්කන්ධයෙහි ශ්‍රාවකභාෂිත වූ ධර්මස්කන්ධයෝ දෙදහස ද බුද්ධදෙශිත ධර්මස්කන්ධයනුකූල වන බැවින් බුද්ධ භාෂිත පාවචන වෙත්. එහෙයින් ඛුද්දකනිකායෙහි එන අපදානපාළිය වැනි ග්‍රන්ථ බුද්ධදෙශනා අනුව ගාථා බන්ධයෙන් තැනුනාහු ‘කවිකතා’ වෙතියි පෙන්වීමට කරණ යත්නය උන්මාර්ගයෙහි වූ ව්‍යායාමයෙකි. සම්බුදුරජානන් වහන්සේගෙන් එහි භික්ෂු භාවයෙන් පැවිදි උපසපන් ලද මහාරහතුන් වහන්සේ බොහෝ දෙනෙක් අපදානයෙහි එත්. සාරිපුත්ත, මහාමොග්ගල්ලාන, අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ, මහාකස්සප, අනුරුද්ධ, උපාලි, පුණ්ණමන්තානීපුත්ත, පිණ්ඩොලභාරද්වාජ, ඛදිරවනිය රෙවත, ආනන්ද, රාහුල ආදි ක්ෂීණාස්‍රව මහාශ්‍රාවකයෝ තුමූම ස්වකීය ප්‍රවෘත්තාපදාන දෙසුහ. තථාගතපරිනිර්වාණයෙන් පසු ධරමාන වූ උන් වහන්සේ අතුරෙන් ඇතැම් දෙනකුන් වහන්සේ පඨමධම්මසංගීතියෙහි දී ස්වකීය අපදාන ද ධර්මසංගීතියට නැගූහ.
ඇතැම් අපදානයෝ ද්විතීය, තෘතීය ධර්මසංගීතීන්හි පෙළට ආරෝපිත වූහ. අපදානපාළියෙහි බුද්ධසඤ්ඤකත්ථෙර නමින් ද, ථෙරගාථා-පාළියෙහි වීතසොක නමින් ද එන රහතුන් වහන්සේගේ අපදානය තෘතීයධර්මසංගීතියෙහි දී පෙළදහමට ඇතුළත් වූ එක් අපදානයෙකි. තෘතීයධර්මසංගීතියෙන් පසු අපදානපාළියට හෝ ථෙරගාථාපාළියට ඇතුළත් කළ අපදානයෙක් නැත. නිදර්ශන වශයෙන් දක්වත් ම අනාගත සම්බුද්ධශාසනය සුරක්ෂිත කොට තැබීමට මහාපරිශ්‍රම දැරූ මොග්ගලී-පුත්තතිස්සත්ථෙර, මහාමහින්දත්ථෙර බඳු මහාක්ෂීණාස්‍රවයන් වහන්සේගේ අපදාන හෝ උදානගාථා අපදානපාළි ථෙරගාථාපාළි ආදියෙහි නැත. මේ පොත් පශ්චාත්කාලීන ‘කවිකතා’ නම් උන් වහන්සේගේ ද අපදාන වාර්තා එහි ඇතුළත් කටයුතු ම වෙතියි. එහෙත් එබන්දෙක් පෙළපොත්හි නො පැණෙයි. මේ කරුණෙනුදු ඛුද්දකනිකායාන්තර්ගත ඒ පොත් පශ්චාත්කාලීනකෘති නොවන බව පෙනේ. “පාළි අපදානය සංස්කෘතාපදානයට පසුකලෙක සංග්‍රහ කරණ ලද්දෙකැ” යන තර්කය ද එයින් ම බිඳේ.
භාෂාතත්ත්වය හා පද රීති.
තථාගතයන් වහන්සේගේ ධරමාන කාලයෙහි සිට පැවැතෙන අපදානගාථාපාළිය පුරාතනාචාර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ විසින් සමාදෘතය. රතනත්‍රය ශරණපරායණ හෘදයවත් ජනයාට ප්‍රසාදජනනය කරවන්නෙකි. පුණ්‍යජීවවාදය, කර්මවාදය වැනි සූක්ෂම ධර්මයන් නිරූපණය කරණ හෙතූ-සාරයෙකි. සරල, සුමධුර, පද්‍යනුබද්ධ භාෂාවෙන් සමුද්ගත අපදාන ගාථාවෝ අසන, කියන, කියවනුන්ගේ උගැන්මෙහි පොහොසත් වෙත්. අර්ථව්‍යඤ්ජන සම්පත්තියෙන් පිරිපුන් අපදාන ගාථා වීර, කරුණා, ශාන්ත, අද්භූත ආදි රස මවන විශෙෂපදසංඝටනායෙන් ඖචිත්‍යය සම්පන්නය.
අවදානසාහිත්‍යය:
භාරතයෙහි උත්තරදෙශියබෞද්ධයන්ගේ අවදානසාහිත්‍යයෙක් ද ඇත. එය අපදානපාළියට වඩා වයසින් දෙටු තත්හි ලා හැර පාන්නාහු ද ඇත. ථෙරීය නිකායෙන් භින්න වූ සර්වාස්තිවාදී භික්ෂූහු ද අනුක්‍රමයෙන් අවදාන සාහිත්‍යයක් තැනූහ. සූත්‍රපිටකයෙහි එන පඤ්ච මහාආගමයන් හා විනයපිටකය හා පිටුවහල් කොට ගෙණ ඔවුන්ගේ අපදානසාහිත්‍යය ක්‍රමයෙන් පාත්‍රභාවයට ගියේ ය. ශාසනෙතිහාසයෙහි අවදාන සාහිත්‍යයට ලැබෙනුයේ අපදාන පාළියට වඩා කනිටු තැනෙකි. සංස්කෘත බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි ද්වාදශාංගප්‍රවචනයෙක් එයි:
“සූත්‍රං ගෙය්‍යං ව්‍යාකරණං ගාථොදානාවදානකම්, ඉතිවුත්තකං නිදානඤ්ච වෙපුල්ලඤ්ච සජාතකම්, උපදෙසාද්භුතධම්මො ද්වාදශාංගමිදං වචඃ”
යන ශ්ලොකයෙහි සඳහන් වනුයේ එ ද්වාදශාංගප්‍රවචනයි. අවදානාංගය ද ඔවුන් අතුරෙහි එක් අංගයෙකි. ඒ අවදානාංගයෙහි වැටෙනුයේ අවදානශතක, මහාවස්තු, දිව්‍යාවදාන, ජාතකමාලා, කල්පද්‍රැමාවදානමාලා, අවදානකල්පලතා ආදි ග්‍රන්ථසමුදයයි. මොවුනතුරෙහි පැරණි ම පොත නම් අවදානශතකයයි. එ ද ක්‍රිස්තුපූර්‍ව ප්‍රථම ශතවර්‍ෂයට වඩා පැරණි නොවේ. අවදානසාහිත්‍යයෙහි එන සෑම ග්‍රන්ථයෙක්හි ඇති බොහෝ චරිතාවදානයෝ පාලිසාහිත්‍යයෙහි ද එති. මහාවස්ත්වවදානය භින්න-නිකායික වන අතර දිව්‍යාවදානය සර්වාස්තිවාදීන් සතුය. එය ක්‍රිස්තුචතුර්ථශතසංවත්සරයෙහි සම්භාවිතය. අවදානකල්පලතාව කාශ්මීර දෙශීය ක්‍ෂෙමෙන්ද්‍රයන් විසින් එකොළොස් වන සිය වසැහි ලියැවිණ. මෙසේ පාලිසංස්කෘතභාෂාද්වයෙන් සම්භාවිත බෞද්ධසම්ප්‍රදායයන්හි ඉතිහාසය අනුව සලකත්ම පාලි සාහිත්‍යය ආශ්‍රය කොට ගෙණ සංස්කෘතාවදාන සාහිත්‍යය විකසිත වූ බව සහෙතුක ව පෙණෙයි. එහෙයින් අපදාන-පාළිය සංස්කෘතාවදාන සාහිත්‍යය ඇසුරින් සම්භාවිත යයි කීම අනාථය.
අපදානපාළියේ සිංහලපරිවර්තනය:
සම්පූර්ණ අටුවා නොමැති ටීකායෙකින් හෝ පැරණි සන්නයෙකින් වහලක් නොලැබියැ හෙන අපදානපාළි නම් වූ මේ පද්‍යබද්ධග්‍රන්ථය හෙළබසට පරිවර්තනය කිරීමේ ස්වාධ්‍යායයෙහි තත්පරවූවෝ කොළඹ දෙමටගොඩ ජයශෙඛරාරාමාධිපති, ශ්‍රීලංකා විද්‍යොදයවිශ්වවිද්‍යාලයෙහි ද කවිකාව්‍යාචාර්‍ය්‍යයකු වූ පණ්ඩිත තලල්ලේ ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේය. ධර්මඥානය හා භාෂාශාස්ත්‍රඥානය ඇති ජනප්‍රියධර්මකථික ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ස්වකීය කාර්‍ය්‍යය මැනැවින් ඉටු කොට ඇත. පර්‍ය්‍යාප්තිශාසනසංග්‍රහය පිණිස වූ මේ අධිකාරයෙන් පණ්ඩිත ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ලත් පුණ්‍යමහිමය ද ප්‍රශංස්‍ය අපදානයක් වේවා.
පරවාහැර පඤ්ඤානන්ද ථෙර.
ධර්‍මදූතාශ්‍රම විද්‍යාලය,
දෙමටගොඩ, කොළඹ - 9.