22 අංගුත්තර නිකාය 1 - සූත්‍ර.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2006
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 661
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 6,110
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 21 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවේ 18 වන වෙළුම ලෙස මුද්‍රණය වූ මෙම ග්‍රන්ථය සූත්‍රාන්ත පිටකයට අයත් අංගුත්තර නිකායේ ප්‍රථම භාගය වේ. මෙයට අංගුත්තර නිකායේ එකක නිපාතය, දුක නිපාතය සහ තික නිපාතය යන නිපාත තුන පාලි පෙළ සහ සිංහල පරිවර්තනය සහිතව ඇතුළත් කර ඇත.
ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ ආරාධනයෙන් ත්‍රිපිටක පරිවර්තන කාරක සභාවේ අංගුත්තරනිකාය සංශෝධක මණ්ඩලය වන පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඤාණාලොක නායක ස්ථවිර, පණ්ඩිත පරවාහැර පඤ්ඤානන්ද ස්ථවිර, පණ්ඩිත තලල්ලේ ධම්මානන්ද ස්ථවිර යන හිමිවරුන් විසින් මෙහි පාලි පෙළ සංශෝධනය කර සිංහල පරිවර්තනය සකස් කර ඇත. පරවාහැර වජිරඤාණ නාහිමියන්ගේ සහ ලබුගම ලංකානන්ද හිමියන්ගේ ද දායකත්වය ලැබී තිබේ.
ග්‍රන්ථය ආරම්භයේ සංස්කාරක නිවේදනය, ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක මණ්ඩල ලේඛනය සහ අංගුත්තර නිකායේ ව්‍යුහය, ගුණාංග හා පාඨශෝධන ක්‍රමවේදය විස්තර කෙරෙන දීර්ඝ සංඥාපනයක් ඇතුළත් වේ. අවසානයෙහි ගාථාපාදානුක්‍රමණිකා, සඤ්ඤානාමානුක්‍රමණිකා සහ පදානුක්‍රමණිකා පරිශිෂ්ට ලෙස දක්වා ඇත.
සංස්කාරක නිවේදනය.
සූත්‍රාන්ත පිටකයෙහි චතුර්‍ථගම වශයෙන් දැක්වෙන සිවුලිපියන්හි අතුරෙහි සිවුවන අංගුත්තර සඟියෙහි එකක - දුක - තික නිපාත තුනෙන් යුත් මේ ප්‍රථම භාගය බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවෙහි සංඛ්‍යා වශයෙන් 18 වන ග්‍රන්ථය වේ.
ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක සභාවේ අංගුත්තරනිකාය සංශෝධක මණ්ඩලයට ඇතුළත් පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඤාණාලොක නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ, පණ්ඩිත පරවාහැර පඤ්ඤානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ, පණ්ඩිත තලල්ලේ ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ යන තෙනම විසින් මෙහි පාලිය ද සංශෝධනය කරමින් සිංහල පරිවර්තනය නිමහම් කරණ ලදී. පණ්ඩිත ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද කලක් මේ පරිවර්‍තනයෙහි ද ශුද්ධියෙහි ද නියුක්ත වූහ.
මෙහි සංස්කරණය සම්බන්ධයෙන් සසඳා බැලූ පුස්කොළ පොත්හි ද මුද්‍රිත පොත්හි ද පදවිභාග - වාක්‍යච්ඡේද - විරාමසංකේතාදියෙන් සකස් නොවූ, අස්ථානපතිත පෙය්‍යාලයෙන් ද වාක්‍යසම්බන්ධයෙන් ද ආකුල වූ පාලිය හැකි පමණින් අර්‍ත්‍ථාවබෝධයට පහසු වන සේ අභිනව මුද්‍රණයට සකස් කිරීම සඳහා අප විසින් දැරූ ප්‍රයත්නය කෙබඳු දැයි මෙය කියනුවන්ට හැඟියනු ඇත. මෙහි මුද්‍රිත පාලියෙහි ද පරිවර්‍තනයෙහි ද ඒ ඒ තන්හි දක්නට ලැබෙන “[-] , (-)” අර්ධචන්ද්‍රාර්‍ධ - අර්ධචන්ද්‍ර රේඛා, අධික සංඛ්‍යා ආදියෙන් නිර්දිෂ්ට පද - වාක්‍ය ඒ ඒ වර්ග හා සූත්‍ර වෙන් කිරීම පිණිසත්, ඒ ඒ සූත්‍රයන්හි එන ධර්‍මණය පැහැදිලි කිරීම පිණිසත් යෙදෙන පරිදි සලකා අප විසින් යෙදූ බව සැලකිය යුතු.
අංගුත්තරනිකාය සංශෝධක මණ්ඩලයේ සභාපති ඤාණාලොක නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ හා අප විසින් ශෝධ්‍යපත්‍ර බැලීමෙන් ද වියැසුළු සැපයීමෙන් ද පණ්ඩිත ගලගම ධම්මික ස්ථවිරයන් වහන්සේ අපට සහාය වූහ. අප හැමගේ අවධානය ඉක්මවා මෙහි රැඳුණ අවශේෂයන් දැක්විය යුතු බලිෂ්ඨස්ථාන ග්‍රන්ථාවසානයෙහි ශුද්ධිපත්‍රයෙන් දක්වා ඇත.
ධර්‍මවිනය හා භාෂා සාහිත්‍ය විෂයයෙහි හසළ බුද්ධි ඇති පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඤාණාලොක නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් අංගුත්තරනිකායප්‍රශංසි වශයෙන් ග්‍රන්ථයෙහි ප්‍රකරණ මහත්ත්‍වය හා තදංගය විශද කෙරෙමින් එහි ධර්‍මගෞරවයට සරිලන සේ ලියූ අර්‍ත්‍ථව්‍යඤ්ජනයෙන් සුභග වූ සංඥාපනය මේ අනගි සඟිබණපොත ගුණ දතයුතු පමණ පමණට ම ගෙණ හැර පා ඇත. එහෙයින් මෙහි අමුතු විඥප්තිකථා නො යෙදේ.
සම්බුද්ධශාසනාභිවෘද්ධියට හිත වූ මේ අධිකාරයෙහි ස්වායත්ත කාර්‍ය්‍ය සම්පාදනයෙන් සහභාගී වූ සංස්කාරක ස්ථවිරවරුන් හා ලංකා රජය ද, රජයේ සාංස්කෘතික කාර්‍ය්‍යාංශයෙහි අධිකාරීන් හා සේවක භවත්හු ද, සිංහල ජාතික මුද්‍රණාලයෙහි අධිකාරීන් හා මුද්‍රණශිල්පීහු ද බෞද්ධලෝකයාගේ කෘතඥතා සහිත සතුටියට පාත්‍රවෙමින් ධර්‍මදානමය කුශල මහිමයෙන් සෑම කල්හි සුබභාගී වෙත්වා යි ආශංසනය කරම්හ
පරවාහැර වජිරඤාණ ස්ථවිර.
ත්‍රිපිටක පරිවර්තන කාරක සභාවෙහි ද
සංස්කාරක මණ්ඩලයෙහි ද සම්පාදක.
ත්‍රිපිටක කාර්‍ය්‍යාලය, ධර්‍මදූතාශ්‍රම විද්‍යාලය,
දෙමටගොඩ, කොළඹ.
සංඥාපනය
අංගුත්තරනිකාය :
අප බුදුන් බරණැස්නුවර ඍෂින් මුළු දෙන මුවලැවෙහි දී ‘ධම්මචක්ක’ පැවැත්වූ තැන් පටන් කොට කුසිනාරාපර්‍ය්‍යංකදිනය තෙක් පන්සාලිස් අවුරුද්දක් දවස් කෘත්‍යශ්‍රමීභාගවෙෂයක් සෙයින් දහම්අමාවැසි වස්වමින් සූවිසිඅසංඛ්‍යයක් දෙවිමිනිසුන් අමාමහනිවන් දක්වා පිරිනිවීසඳ, සංඝස්ථවිර වූ මහාකාශ්‍යප මහරහතුන් වහන්සේ ප්‍රධාන කොට ඇති ත්‍රිපිටක සද්ධර්‍මධරයන් ප්‍රභේදධර සිවුපිළිසිඹියාපත් මහරහත්හු පන්සියක් දෙනා වහන්සේ දේශ-කාල-නිදාන ආදි විසින් විසිර සිටි ධර්‍මවිනය චිරස්ථායී වනු පිණිස පළමු වන පඤ්චසතිකාසඞ්ගීතිය කළහ.
එහි ලා දීඝ-මජ්ඣිම-සංයුත්ත-අංගුත්තර-ඛුද්දක විසින් ආගමවසෙකින් සූත්‍රාන්තවෙළා බෙදනුයේ උත්තරොත්තරාංගෙහි දහන විසින් නැඟුණු සූත්‍රයන් පිටුකොට ගත් නිපාතසඞ්ග්‍රහය අංගුත්තරාගම නම් කළහ. එකුත්තරනිකාය, අංගුත්තරනිකාය, අංගුත්තරසද්ධර්‍ම, යනුදු එහි මැ නම්. මෙහි අංගුත්තර යනු තෙල නිපාතසඞ්ග්‍රහයෙහි අර්‍ත්‍ථානුගත විශේෂයෙකැ. ආගම යනු සාමාන්‍ය සංඥා යැ. එහි ලා “ආගමිය්‍යන්ති එත්ථ ජනෙන එතස්මා වා අත්‍ථනිප්ඵත්තාදයො’ති ආගමො”යි ආගමශබ්දයෙහි නිප්ඵත්ති කියති. “තෙල නිපාතසඞ්ග්‍රහයෙහි ලා ආත්මාර්ථපරාර්‍ථාදිහු උදාබවට එත් නු”යි ආත්මාර්‍ථාදීන්ගේ ආධාරය ආගම නම් වෙයි. නොහොත් “තෙල නිපාතසඞ්ග්‍රහය කරණ කොට ගෙනැ ආත්මාර්ථපරාර්‍ථාදිහු උදබවට එත් නු”යි ආත්මාර්‍ථාදීන්ගේ කරණය ආගම නම් වෙයි. නොහොත් “තෙල නිපාතසඞ්ග්‍රහය කෙරෙන් ආත්මාර්ථපරාර්‍ථාදිහු උදාබවට එත්නු”යි ආත්මාර්‍ථාදීන්ගේ අවධිය ආගම නම් වෙයි. මෙසේ ශබ්දනිරුක්ති විසින් ගනූත් මැ ආගම ශබ්දය ආත්මාර්‍ථාදීන්ගේ ආධාරයත් කරණයත් අවධියත් කියන්නේ යැ. “එකකාදීහි අංගෙහි උත්තරො’ති උත්තරො අධිකො’ති අංගුත්තරො”යි අංගුත්තරශබ්දයෙහි දු නිප්ඵත්ති කියති. එකක-දුක ආදි අංගයෙන් මතුමත්තෙහි උත්තර වැ අධික වැ හිටුනේ නුයි අංගුත්තර නම් වෙයි. “අංගුත්තරො ච සො ආගමො චෙති අංගුත්තරාගමො”යි සමාසවෘත්ති විසින් කියත් මැ විශේෂණය විසින් ‘අංගුත්තර’ සෙයිනුදු, සාමාන්‍ය සංඥා විසින් ‘ආගම’ සෙයිනුදු එක් මැ නිපාත-සඞ්ග්‍රහය වේ නුයි ඒ නිපාතසඞ්ග්‍රහය අංගුත්තරාගම නම් වන්නේ යැ. අෂ්ටකාන්තරය යනු බෞද්ධ සංඛ්‍යානයෙහි ව්‍යවහාරයි.
සඟි අතුරෙහි වර්ගවශයෙන් කළ සඞ්ග්‍රහයෙක් ද ඇත, සංයුක්තවශයෙන් කළ සඞ්ග්‍රහයෙක් ද ඇතැයි මෙසෙයින් නානාවිධ සිඳීත් මැ අංගුත්තර සඟිය නම් නිපාතවශයෙන් කළ සඞ්ග්‍රහයෙක් වේ නුයි ‘නිපාතසඞ්ග්‍රහ’ය ද වන්නේ යැ. “එකකදුකාදිපටිමණ්ඩිතස්ස අංගුත්තරාගමවරස්ස”යි බුද්ධඝොසා-චාරීන් වහන්සේ ද නිපාතසඞ්ග්‍රහවශයෙන් තෙල සඟියට සොත්තු කළහ. අටුවාහි එන සෙයින් බලත් මැ මෙහි නිපාතයෝ එකොළොස් දෙනෙකි. ‘චිත්තපරියාදාන’ ආදි සූත්‍රයෝ නවදහස්පන්සියසත්පනස් දෙනෙක් නිපාත-ගණයෙහි බැසැගෙනැ සිටිති. එහැම බණවර විසින් එක්සිය විස්සෙකි. බණවරෙක් අකුරු අටදහසක් ඇත්තේ නුයි තෙල නිපාතසඞ්ග්‍රහයෙහි අක්‍ෂරයෝ නවලක්‍ෂසැටදහස් දෙනෙක් ඇත. එයින් මැ සඟි අතුරෙහි ලා සූත්‍රගණනායෙනුදු භාණවාරගණනායෙනුදු අක්‍ෂරගණනායෙනුදු මහත්-සඞ්ග්‍රහ ද වන්නේ යැ.
චාරිත්‍ර - වාරිත්‍ර ආදි ශීලයො යැ, පිණ්ඩපාතිකාංගාදි ධූතධර්‍මයෝ යැ, කසිණාදි කර්‍මස්ථානයෝ යැ, රූපාවචරාදිචිත්තයෝ යැ අරූපසමාපත්තීහු යැ, ෂඩභිඥා යැ, ස්කන්ධ - ධාතු - ආයතන - ඉන්ද්‍රිය - බල-බොධ්‍යංගයෝ යැ, චතුරාර්‍ය්‍යසත්‍ය ධර්‍මයෝ යැ, ප්‍රතීත්‍යසමුත්පාද කථා යැ, ශමථවිදර්‍ශනාභාවනා යැ යනාදි ධර්‍මයෝ තෙල සඟියෙහි බෙහෙවින් බැසැ සිටිති. ශ්‍රාවකයන්ගේ අග්‍රස්ථානයෝ යැ, ප්‍රහ්ලාදනාර්‍ත්‍ථයෝ යැ, සද්ධර්‍මදෙශනයෝ යැ, දුෂ්ප්‍රතිවෙධයෝ යැ, නිග්‍රහස්ථානයෝ යැ, රාජධර්‍මයෝ යැ, ජානපදික ධර්‍මයෝ යැ යනාදි නොයෙක් කරුණු ද මෙහි වැදැගෙනැ සිටුනේ යැ. ව්‍යවහාරයෙහි කුශල වූ භාග්‍යවතුන් විසින් ව්‍යවහාර බාහුල්‍යය ගෙන වදාළ සූත්‍ර රාශි වන බැවින් ව්‍යවහාරදෙසනායෙහිදු අන්තර්ගත වෙයි. අනේකාධ්‍යාශය-අනුශය-චරිත - අධිමුක්ති ඇති සත්ත්වයන්ට යථානුලොමයෙන් අනුශාසනා කළ සූත්‍රරාශි වන බැවින් යථානුලොමසාසනයෙහි දු අන්තර්ගත වෙයි. දෙසැට මිසැදිටු බිඳුනට වදාළ සූත්‍ර වන බැවින් දිට්ඨිවිනිවෙඨනකථායෙහි දු අන්තර්ගත වෙයි. ත්‍රිවිධ ශික්‍ෂාවන් කෙරෙහි අධිචිත්තශික්‍ෂා පිණිසැ බෙහෙවින් අනුශාසනා ඇතියෙන් අධිචිත්තශික්‍ෂා කියනුයේ වෙයි. ප්‍රහාණයන් කෙරෙහි කෙලෙසුන්ගේ පර්‍ය්‍යුත්ථානයට විපක්‍ෂ උපදේශ බහුල වන බැවින් පර්‍ය්‍යුත්ථාන-ප්‍රහාණය කියනුයේ වෙයි. “සූත්‍රපිටකයෙහි පිළිපන්නාහු සමාධිසම්පත් ඇසිරි කොට ගෙනැ ෂඩභිඥා ලබත්නු”යි අභිඥාසම්පත් දෙනුයේ ද වෙයි. ධර්‍ම විසින් අර්‍ථ විසින් දේශනා විසින් යථාභූතාවබොධ විසින් අත්‍යර්ත්‍ථයෙන් ගැඹුරු වූයේ ද වෙයි.
ධර්‍මසංවර්‍ණනා කරන ආචාර්‍ය්‍යවරයෝ සංවර්‍ණනාධර්‍මයට මුලැමැ විශේෂ ගුණ කීර්‍තනයෙකින් සොත්තු කරති. බුද්ධඝොසාචාරීන් වහන්සේ ද ආගමයන් සතර දෙනා ගෙනැ සංවර්‍ණනා කරනුයේ සුමංගලවිලාසිනියෙහිදී විශේෂ ගුණ කීර්තන විසින් ශ්‍රද්ධාවහ-ගුණය ගෙනැ දීඝාගමයට සොත්තු කළහ; පපඤ්චසූදනියෙහි දී විශේෂ ගුණකීර්‍තන විසින් පරවාදමථනය ගෙනැ මජ්ඣිමාගමයට සොත්තු කළහ; සාරත්‍ථප්පකාසිනියෙහි දී විශේෂ ගුණකීර්‍තන විසින් ඤාණප්පභෙදජනනය ගෙනැ සංයුත්තාගමයට සොත්තු කළහ. මනොරථපූරණීයෙහි දී විශේෂ ගුණකීර්‍තන විසින් විචිත්‍ර ප්‍රතිභා-ජනනය ගෙනැ අංගුත්තරාගමයට සොත්තු කරනුයේ මනොරථපූරණී ‘ආදිකථාවෙහි දී -
“එකකදුකාදිපටිමණ්ඩිතස්ස අංගුත්තරාගමවරස්ස ධම්මකථිකප්පභාවනානං විචිත්තපතිභානජනකස්ස” යනුදු,
නිගමන ගාථාවෙහි දී -
“ධම්මකථාය නිපුණං පරමනිකායස්සයායං ආරද්ධො යමහං චිරකාලට්ඨිති මිච්ඡන්තො සාසනස්සාහං” යනුදු කියති.
මෙසෙයින් එකකදුකාදිනිපාතයන් විසින් ප්‍රතිමණ්ඩිත වන අංගුත්තරාගමය නම් ධර්‍මකථිකප්‍රභාවනයට ‘විචිත්‍ර ප්‍රතිභා’ ඇති කරන හෙයින් ධර්‍මකථායෙහි ලා නිපුණ වූත් එයින් මැ පරම වූත් නිකාය එසේ කියති.
හේතු - උපමාදීන් ප්‍රතිමණ්ඩිත නානාවිධ දේශනානය සහශ්‍රයන් විසින් විචිත්‍ර වන හෙයින් ‘විචිත්‍රප්‍රතිභාජනක’ය තෙල සඟියෙහි ‘අනන්‍යසාධාරණ ගුණයෙකි’යි කියූ වෙත්. ධර්‍මකථිකයන් මහාජනයා කෙරෙහි බැසැ කරන ධර්‍මකථාවෙහි ලා තොරතුරු උද්ධරණයට නිසි දේශනා ඇතියෙන් අත්‍යර්ත්‍ථයෙන් නිපුණ වූත් ප්‍රවර වූත් ආගමය නම් ‘අංගුත්තරාගම’ නමැයි ද කියූ වෙත්.
ඔහු ‘දික්සඟි-මැදුම්සඟි-සංයුත්සඟි’ පසසමින් “බුද්ධානුබුද්ධසංවණ්ණිතස්ස”යි බුද්ධානුබුද්ධසංවර්‍ණිත සේ කියව ද, අංගුත්තරසඟියෙහි ලා ඒ පදය විශේෂණ විසින් නොයොදති. ආගමයෙහි ස්වභාවකථනයක් වන මුත් විශේෂවර්‍ණනා නොවන හෙයින් මෙහි ලා ඒ පදය නොකියති. ධර්‍මකථායෙහි ලා එන විචිත්‍රප්‍රතිභාජනනය විශේෂ සොත්තු විසින් තෙල ආගමය පිණිසැ වෙන් කොට ගනිත්.
පළමුවන දහම්සඟායෙහි රැස් වැ සිටි මහ රහත්හු තෙල සඟිය ගෙනැ දිවැස් ඇති සව්වන් කෙරෙහි අගපත් ගිය අනුරුද්ධ මහරහතුන් හට දක්වා දුන්හ. ඔබගේ නිඃශ්‍රිතයෝ අංගුත්තර භාණක නම් වැ සිට ශිෂ්‍යප්‍රශිෂ්‍ය-ශාඛාපරම්පරා විසින් තෙල සඟිය පුහුණු කරමින් සිටියහ. අද ද පවා ධර්‍මකථාවෙහි යෙදෙන ධර්‍මකථිකයනට තෙල ආගමය හස්තසාරයක් සෙයින් සිටුනේ යැ. මෙහි දී තෙවළායෙහි පෙළපොත් පිණිස එන වාදවිවාද හා සබඳිනි. නැණ දනු කැමැතියන් මහවගට ලියූ ප්‍රස්තාවනාව බලන්නේ යැ.
සංශෝධන:
අංගුත්තරනිකාය සියබසින් තබත් මැ පෙළෙහි ශෝධනය ද අවශ්‍ය මැ යැ. ස්වදේශ විදේශයෙහි පලට වූ පොත් සසඳා නිරවද්‍ය පාඨය නහා ගැනුම අතිශය දුෂ්කරයෙකි. බුද්ධඝොසාචාරීන් කළ අටුවායෙහි දු විරුද්‍ධපාඨ දක්වති. එයින් පෙනෙනුයේ බුද්ධපරිනිර්වාණයෙන් ප්‍රථම වර්‍ෂසහස්‍රය තුළැදීම දක්නා පාඨයන් පාඨාන්තර වශයෙන් පහළ වැ තුබූ බවයි. එහි දී ග්‍රහීත පාඨය හා ගතමනා පාඨය හා වෙන් නොකළ හෙන තැන උභයපාඨයෙහි මැ ව්‍යාඛ්‍යාන කියති. එකක් බැහැර ලන්නට කරුණු දුට, හේතු දක්වා එය බැහැර කෙරෙති. දෙදහස්පන්සියක් වසක් ගත වැ සිටි මේ දවස වත් මැ පාඨාන්තර ගහන වනු ආශ්චර්‍ය්‍යයෙක් නො වෙයි. එහි දී ශුද්ධපාඨය සොයන්තට ප්‍රමාණ කොට ගතමනා වනුයේ අටුවා ටීකාවත් හා ශබ්දලක්‍ෂණය ම වෙයි.
ලන්ඩන්හි දු බුරුමරටෙහි කළ ඡට්ඨසඞ්ගායනායෙහි එන සංශෝධිත පාඨ අපි පරික්‍ෂා කළම්හ. කිසිතැනෙකැ නොපිළිගත හෙන ශෝධනයෝ ඇත. මෙහි ලා එයට නිදර්‍ශන කිහිපයක් දක්වනු නිසි වෙයි:
බුරුම තෙරවරු “බහූනං” යනු දේශාන්තරයෙන් ගත් හැම පොතෙකැ එසේ කියමින් එය “අශුද්ධයැ”යි බැහැර කොට “බහුනං” යනු ශුද්ධපාඨය සේ දක්වති. මෙ ග්‍රන්ථය නොපිළිගත හෙන්නේ යැ. “බහුකතිහනං=(1 50.) නමහි බහුතො කතිස්ස ච භුක් හොති. බහුනනං, කතීනනං”යි මුගලන් වියරණෙහි දී සූත්‍ර වෘත්ති-උදාහරණ කියමින් ‘බහුනං’ යනු සිද්ධ කරත්. ‘බහුනනං-කතීනනං’ යන රූපයෝ ‘බහුනං-කතීනං’යි නො සිටිත්. එයින් එහි වෛකල්පික රූපයෝ ද නැත. තෙවළායෙහි ‘බහු-කති’ දෙ ශබ්දය පිළිබඳ තෙල විශේෂය නොදත්තාහු වැරදි පදය ශුද්ධ පදය සෙයින් ගත්තට සිත්පත්. මෙවැනි තැනැ ශුද්ධ පදය සොයන්නට ශබ්දලක්‍ෂණය වහල් වන්නේ යැ. එයින් අපි වෙය්‍යාකරණයන් විසින් උපදිෂ්ට පද ඒ සැටියෙන් මැ ගැණුම්හ.
“සෙය්‍යථාපි භො ගොතම තාලපක්කං සම්පති බන්ධනා පවුත්තං පරිසුද්ධං හොති පරියොදාතං”යි මෙහි මුද්‍රිත පෙළෙහි (3. 2, 2. 3.) එන ‘පවුත්තං’ යනු ඡට්ඨසඞ්ගීතියෙහිදී ‘පමුත්තං’යි ගනිති. මෙ ද වැරැදි තැනෙකි.
අටුවාචාරීහු ‘වුත්ත’ යන පදයෙහි අර්‍ත්‍ථන්තර දක්වන්නාහු තෙල පදය ද උදාහරණ කරති. ආචාර්‍ය්‍ය ගුළ්හත්‍ථිහු අටුවාපාඨය සියබසට නගන්නාහු “පත්තාලොකො පදාවුත්තො” මිගභූතෙන චෙතසා, විහරති” යන තන්හි ජීවිතවෘත්තියෙහි වැටෙයි. “සෙය්‍යථාපි නාම පණ්ඩූපලාසො බන්ධනා පවුත්තො අභබ්බො හරිතත්තාය” යන තන්හි බන්ධනයෙන් ප්‍රමුක්තභාවයෙහි වැටෙයි. මෙ දෙක චුරාදිගණෙ ප්‍රයොගයි. ‘වෘති’ නම් වාතු - වර්‍තනෙ යන ධාතුයි” යනු කියති. මේ අර්‍ත්‍ථානුගත විවරණයෙකි. මේ හේතුවෙන් අපි ‘පවුත්තං’ යනු ශුද්ධපදය කොට ගතුම්හ.
මෙසෙයින් ශබ්දලක්‍ෂණය හා අර්‍ත්‍ථකථාව හා වහල් කොට පරික්‍ෂා කරත් මැ ඡට්ඨසඞ්ගායනායෙහි දී ශුද්ධලෙස ගත් කිසිතැනක් ඒ සැටියෙන් නොපිළිගත හෙනසේ මෙහි සඳහන් කළ යුතු වෙයි. “අග්ගිමුඛෙතා-අච්චික්ඛා-ඛත්තියෙසු අනුයුත්තෙසු-අරඤ්ඤෙ වනපත්ථෙ-අසද්ධෙය්‍යො-උදකමල්ලකො-ඔපනයිකො-ඔපුනෙය්‍යො” මෙ ආදි පද “අග්ගිමුඛෙත්තා-අච්චි-ඛත්තියෙසු අනුයොගෙසු - අරඤ්ඤෙ වනපත්ථෙ-අසද්ධෙය්‍යා-උදකකපල්ලකෙ - ඔපනෙය්‍යිකො - ඔපුණෙය්‍යො” ආදි විසින් පෙරළා ගනිති. මෙහි කිසි පද කෙතෙක් දුර්නිඃශ්‍රීත වන හෙයින් අපභ්‍රංශ සේ පැනෙති. කිසි පද කෙතෙක් අභ්‍යාසකරණී වෙති (ඒ ඒ පාඨාන්තරයන් අදොලිපි වශයෙන් මෙහි උභයපාඨත් අර්‍ත්‍ථත් එයින් දන්නේ යැ.)
ඔහු ශබ්දලක්‍ෂණ කියන කල ද පවා කිසිතැනෙකැ දුර්‍වල බව කියැයුතු වෙයි. “දළ්හධම්මො ධනුග්ගාහො” යනු හැමගෙහි එකසේ දක්මින් “දළ්හධම්මා” කියා ශුද්ධ කෙරෙති. මෞද්ගල්‍යායන ව්‍යාකරණය ප්‍රමාණ කොට ගෙනැ ඒ ශුද්ධිය කළසේ ද සඳහන් කරත්. “ධම්මෙ චා’ඤ්ඤතෙචො”යි මුගලනෙහි ගණසූත්‍රයෙක් ඇත. ‘ධම්ම’ - ශබ්දය සමාසවෘත්තීයට පැමිණි අන්‍යපර්‍ය්‍යයක් කියත් මැ වෛකල්පික වශයෙන් ‘රූපාදිගණ්’යෙහි සිටුනා සේ ගණසූත්‍රයෙන් උපදිෂ්ට යි ඒකාන්තව්‍යවස්ථාවෙක් එහි නැත. හැමගෙහි ‘දළ්හධම්මා’ යනු එත් මැ ‘දළ්හධම්මා’ කියා ගැනුමට සූත්‍රොපදෙශයෙහි පිහිටෙක් ද නැත.
පෙළෙහි පාඨශොධනය පිණිසැ අපි අර්‍ථකථාව ප්‍රමාණාර්ත්‍ථය වශයෙන් ගනුම්හ. නිදර්‍ශනයක්නම්: පෙළෙහි “දනෙන’භින්නතමාධාය” යනු එයි. අපි ඒ ශුද්ධ පාඨය කොට ගනුම්හ. ආ පූර්‍ව ධා-ධාතුයෙන් සිද්ධ ‘ඔධාය’ යන ප්‍රමුඛක්‍රියාව ආධාරයක් අපේක්‍ෂා කෙරෙයි. එයින් ‘දනෙන’ යන ආධාරය මෙහි සහිත වෙයි. “අභිදත්තානි උපරිදත්තානි” යන අටුවා ප්‍රමාණ කොට ගෙනැ කුශාග්‍රබුද්ධි ඇති මහාස්ථවිරයන් විසින් “දනෙනාභි දන්තමොධාය” යන්න “දනෙන’භින්නතමොධාය” කියා ශෝධනය කොට ගන්නා ලදී. අටුවායෙහි පළ නයින් සංශෝධිත තෙල පදය නිවරදබවට දෙස් දෙන ප්‍රයොගාන්තරයෝ ද ඇත. අශ්වඝොෂාචාර්‍ය්‍යපාදයෝ ද-
“දනෙනපි දන්තං ප්‍රණිධාය කාමං තාලමුපෙත්‍ය ච ජිහ්වයාපි චිත්තෙන චිත්තං පරිශාම්‍ය වාපි කාර්‍ය්‍යඃ ප්‍රයොගො න තු නෙත්‍රවත්‍යාඃ”යි කියති.
මෙසේ වන හෙයින් අපි අටුවා ප්‍රමාණ කොට ගෙනැ මැ පාඨශෝධනය පිණිසැ ප්‍රයත්න දැරූම්හ. මෙහි කියන ලදුයේ බිඳෙකි. එද අප ගත් මාර්‍ගය දක්වනු පිණිසැ වෙයි.
ව්‍යාඛ්‍යානය:
පුද්ගලයෙක් ස්වතන්ත්‍රයට සරිලන සෙයින් වළඳනා පිළි හා පළඳනා හා ධරන්නේ වෙයි. එයින් රජෙක් ගැමියන් හඳනා පොරෝනා නියායෙන් හැඳීම් පෙරවුම් නො කෙරෙයි. රජකෙනකුට සරිලන සෙයින් මැ වෙස් ධරයි. සියබසින් කරන ආගමව්‍යාඛ්‍යානයක් පෙළබස නොදක්නවුන් පිණිසැ කළ ද ආගමයට නිසිවන බසින් කළමනා වෙයි. එහි ලා ගත මනා බස නම් වියත් බසයි. වියත්බස නොවියතුනට දුරවබොධ වන්නේ යැ. එසේ දුරවබොධ වුව ද බසඳහිනුදු ඔවුනට වැඩ සඳහා ප්‍රයත්න දැරුව මනා කාලයෙක් දැන් එළැඹ ඇත. එයින් අපි තෙල ආගමයට සියබසින් ව්‍යාඛ්‍යාන කරන්නමෝ බෙහෙවින් වියත් බස් මැ නිසි කොට ගතුම්හ. “හීනනාරීචිර් හි ලොකාඃ” (“ලෝකයෝ හීනනාරීචිකයහ”) යනු ආප්තවචන වන හෙයින් මෙහි ලා උපයුක්ත බස පිණිසැ කෙනෙක් පහත් වෙති. කෙනෙක් නොපහත් වෙති. මේද අපි දැනුම්හ. අප්‍රසන්නයන්ට ද වැඩ සඳහා යැ මෙහි පැරැණි හෙළ වදන් යෙදුණේ. සිංහලසාහිත්‍යයෙහි එන පැරැණි වදන් යෙදුව ද අතිප්‍රයුක්ත සංස්කෘත වචන මිසැ පාළිපද සකුබසින් තබන්නට නො ගියෙම්හ. සකුවහරෙහි ඣාමීල, වාණිශ ආදි විසින් එන වචන කිම්බිල, වඩභීස ආදි විසින් පාළිසාහිත්‍යයෙහි සිටුනේ යැ. එබඳු තන්හි පාළිසාටිය මැ තැබූම්හ.
ව්‍යාඛ්‍යානයෙහි දී ගුරුකුලෙහි දෙන අර්‍ථය දුන මනා මැ වෙයි. ගුරුකුල විසින් ‘අටුවා’ මිසැ ගතමනා අන් තැනෙක් නැත. මහාවිහාරාධිවාසීන් ආගමව්‍යාඛ්‍යාන කළ සැටි අටුවායෙහි එයි. මේ ව්‍යාඛ්‍යානය ඒ අටුවා වහල් කොට ගත් හෙයින් මෙහි ආචාර්‍ය්‍යපරම්පරා ශුද්ධිය ඇතැසේ කියම්හ. පෙළ නොදැනුදු, ආචාර්‍ය්‍යසම්ප්‍රදාය නොදැනුදු, ඇතැම් පණ්ඩිතම්මන්‍ය කෙනෙක් බණ පිණිස ද නිගාබස් කියත්ල. එයින් උන් ආගමඥානයෙහි දුර්‍වලයෙ, සැදැහැ නැතියේ කියාගනිත්. ගිහිගෙහි සිටුනා, බණ කියන, කියවන උවසුවන් නිතර පැරැණි ඇදුරන් හරසර දී සිහිපත් කරන්නේ යැ. ගුරුදෙඩුම් ආදි ඇඳුරෝ කිසිදු තැනෙකැ පෙළ හෝ අටුවා හෝ හෙළා දක්නා වචනමාත්‍රයකුදු නො කීහ. ඒ යැ ගතමනා ආදර්‍ශ නම්.
අංගුත්තරනිකාය සංශෝධක මණ්ඩලයට අයත් ශාස්ත්‍රාචාර්‍ය්‍ය පරවාහැර පඤ්ඤානන්ද පණ්ඩිත ස්ථවිරයන් වහන්සේගේත්, පණ්ඩිත තලල්ලේ ධම්මානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේගේත්, අප ද ගේත් අතින් නිමහම් පත් තෙල ව්‍යාඛ්‍යානය හෘදයංගම ප්‍රමෝදය පිණිස වැටෙතියි සිතම්හ. රූපදර්ශනය පිණිසැ ආලෝකය වහල් වන්නාක් සෙයින් මේ ව්‍යාඛ්‍යානය කිරීමෙහි ලා පර්‍ය්‍යාප්ති ව්‍යාඛ්‍යානයෙහි ව්‍යාපෘතිය ඇති ශ්‍රී ලංකා විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලයෙහි සමයාධ්‍යයනපීඨයෙහි විනෙතෘ හා ප්‍රමුඛාචාර්‍ය්‍ය ආචාර්‍ය්‍ය පරවාහැර වජිරඤාණ නා හිමිපාණන් වෙසෙසින් වහල් වැ ගිය සේ මෙහි සඳහන් කරම්හ. මෙහි අක්‍ෂරවින්‍යාසය ද විශෙෂයෙන් ගුරුකුලයෙන් එන ආම්නාය ගෙනැ යෙදිණි. සාදරයෙන් මෙහි එන බුදුබණ දැනැ උගෙනැ දෙලෝ වැඩ සාදා ගෙන මතුයෙහි අමාමහනිවන් පසක් කරන්නේ මැනැවැ.
කෝදාගොඩ ඤාණාලොක නායක ස්ථවිර.
විද්‍යාවංශ පිරිවෙන - අහංගම.