13 මජ්ඣිම නිකාය 1 - සූත්‍ර.pdf
- ප්‍රකාශිත වර්ෂය :
- 2006
- මුද්‍රිත වර්ෂය :
- 2006
- පිටු ගණන :
- 835
- බාගත කිරීම් ගණන :
- 4,625
- වෙබ් අඩවියට එක් කළ දිනය :
- 2015-10-18
- ගොනුවේ ප්‍රමාණය :
- 28 MB
පොතේ පිටු කිහිපයක ඡායාරූප පහතින් බලන්න.
බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථමාලාවෙහි 10 වන වෙළුම ලෙස පළ වූ මෙම කෘතිය සුත්තන්තපිටකයට අයත් මජ්ඣිමනිකාය ප්‍රථම භාගය වන මූලපණ්ණාසකය ඇතුළත් පාලි පෙළ සහ සිංහල අනුවාදයයි.
මෙහි පරිවර්තනය හා සංස්කරණය ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලයේ ආරාධනයෙන් ත්‍රිපිටක පරිවර්තන කාරක සභාවේ මජ්ඣිමනිකාය සංශෝධක මණ්ඩලය විසින් සිදු කර ඇති අතර, කොස්ගොඩ ධම්මවංස නායක හිමි, වැලිවිටියේ සොරත නායක හිමි, අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල හිමි, අකුරටියේ අමරවංස නායක හිමි සහ කෝදාගොඩ ඤාණාලෝක නායක හිමි ඇතුළු වියත් පඬිවරුන් ඊට දායක වී ඇත. අවසාන සංස්කරණය පරවාහැර වජිරඤාණ නායක ස්ථවිරයන් විසින් සම්පාදනය කර තිබේ.
මූලපරියාය සූත්‍රයෙන් ආරම්භ වන මූලපණ්ණාසකයේ සූත්‍ර 50 ක් පමණ මෙහි අන්තර්ගත වන අතර, පොතෙහි අගට ගාථාපාදානුක්කමණිකා, සඤ්ඤානාමානුක්කමණිකා සහ විසෙසපදානං අනුක්කමණිකා එක් කර ඇත.
සංස්කාරක නිවේදනය
ත්‍රිපිටක - පාළියෙහි සූත්‍රාන්ත පිටකයට අයත් මජ්ඣිම නිකායෙහි ප්‍රථම භාගය වූ මූලපණ්ණාසකපාළිය සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම පිණිස බුද්ධජයන්ති කෘත්‍ය සංවිධානය සඳහා පත් වූ ලංකා බෞද්ධ මණ්ඩලය විසින් - දැනට ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලයේ කථිකාචාර්‍ය්‍ය වරයකු වන කොස්ගොඩ පණ්ඩිත ධම්මවංස මහානායක ස්ථවිරයන් වහන්සේට පවරන ලදී.
ඒ නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් කරණ ලද මූලික පරිවර්තනය ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක මණ්ඩලයට ඉදිරිපත් කළ පසු එය නැවත පරිවර්තනය කොට සකස් කල යුතු යයි සම්මත වූ බැවින් ඒ නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, විද්‍යොදයපරිවෙණාධිපති ව සිටි පණ්ඩිත වැලිවිටියේ සොරත නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේද, අම්බලන්ගොඩ ශාස්ත්‍රොදයපරිවෙණා-ධිපති පණ්ඩිත අම්බලන්ගොඩ ධම්මකුසල ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ප්‍රධාන පිරිවෙන් පරීක්ෂක පණ්ඩිත අකුරටියේ අමරවංස නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද යන සිවුනම මජ්ඣිමනිකාය සංශොධක මණ්ඩලය වශයෙන් පත්වී ඒ කාර්‍ය්‍යයෙහි යෙදී සිටියාහ. අතර තුරැ ගරු වැලිවිටියේ සොරත නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකා විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලයේ අධිපති වීමෙන් ද, කොස්ගොඩ ධම්මවංස නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ රෝගී අවස්ථාවකට පැමිණීමෙන් ද, අකුරටියේ අමරවංස නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ආබාධිත වීමෙන් ද ඒ කාර්‍ය්‍යය අඩාල විය.
ඉන්පසු මජ්ඣිම නිකාය ප්‍රථම භාගයේ ඉතිරි කොටසේ පරිවර්තනය හා සංස්කරණය - දැනට ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලයේ කථිකාචාර්‍ය්‍ය වරයකු වන, අහංගම මිදුවෙල්පිටියෙපරිවෙණාධිපති පණ්ඩිත කෝදාගොඩ ඤාණාලොක, දක්ෂිණලංකාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත පැවරුණේය. උන්වහන්සේ විසින් ඇතැම් සූත්‍රාන්තයන් අමුතු ව ලා සිංහලයට නැගීමෙන් ද, විශේෂයෙන් පාඨාන්තර සංකලනයෙන් හා ලිපිදොෂයෙන් ආකුලව තුබූ උද්දානගාථා සකස් කිරීමෙන් ද එය සම්පූර්ණ කොට මුද්‍රණයට යොග්‍ය අවස්ථාවට පත් කරණ ලදී. ග්‍රන්ථය මුද්‍රණය කිරීමේ දී උන් වහන්සේ විසින් ද මුල් ශොධ්‍යපත්‍ර බලන ලදී. ත්‍රිපිටක පරිවර්තන සංස්කාරක මණ්ඩලයෙහි සාමාජිකයන් වන - දැනට ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලයේ කථිකාචාර්‍ය්‍යවරයකු වන පණ්ඩිත ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, පණ්ඩිත කරඳම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද ශොධ්‍ය පත්‍ර බැලීමෙහි සහායක වූහ.
ග්‍රන්ථාවසානයෙහි යෙදී ඇති ගාථාපාද - සඤ්ඤානාම - පදානුක්කමණිකාදිය සම්පාදනය සඳහා - දැනට ශ්‍රී ලංකා විද්‍යොදය විශ්වවිද්‍යාලයේ බුද්ධ ධර්මාධ්‍යයනාංශයේ ප්‍රමුඛාචාර්ය්‍ය බලන්ගොඩ ආනන්දමෛත්‍රෙය මහා නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, කොහු වල විපශ්‍යනා ශ්‍රී මහාධිපති ආචාර්ය්‍ය මකුළුදූවෙ පියරතන ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද, ලබුගම ලංකානන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ සහ කරඳම්පිටිගොඩ සුමනසාර ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද උපකාරී වූහ.
අපගේ අවසාන සංස්කරණයෙන් මුද්‍රිත වූ මේ මජ්ඣිමනිකාය ප්‍රථම භාගය පිටක ග්‍රන්ථ සංඛ්‍යා වශයෙන් සූත්‍රාන්තපිටකයෙහි සිව්වන, මුද්‍රිත කාණ්ඩ සංඛ්‍යා වශයෙන් බුද්ධජයන්ති ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථ මාලාවෙහි දසවන ග්‍රන්ථය වේ. ප්‍රාචීන භාෂා විෂයෙහි හා ධර්ම ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ වූ, විශේෂයෙන් පාළි ව්‍යාකරණයෙහි ද සිංහල සාහිත්‍යයෙහි ද ප්‍රවීණ පණ්ඩිතයකු වශයෙන් සම්භාවිත වූ කෝදාගොඩ ඤාණාලෝක නායක ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් මේ ග්‍රන්ථයට මුඛොද්ඝාත වශයෙන් ලියා ඇති සංඥාපනය ත්‍රිපිටක පාළියෙහි මජ්ඣිමනිකාය පිළිබඳ මහත්ථනර්‍ය්‍ය විශද කිරීමෙහි ප්‍රයොජන වනු ඇත.
මෙහි ඇතුළත් එක් එක් සූත්‍රාන්තයට විෂය වන ධර්ම සංඛ්‍යා විභාවන කිරීමට නම් එක් එක් උපග්‍රන්ථයක් ලියයුතු වේ. තථාගතප්‍රණීත නිර්වාණාධිගමයට බාධක දෘෂ්ටිවාද මර්‍ථනය මජ්ඣිම නිකායෙහි මුඛ්‍ය ඵලය වන බැව් කියැ ඇත. එහි ප්‍රධාන දෘෂ්ටිවාදය වූ සක්කායදිට්ඨිය හෙවත් ආත්මවාදය පිළිබඳ සියලු දාර්ශනික මතයන්ගේ සමොධානය හා ව්‍යාප්තිය මූලපරියාය නම් ප්‍රථම සූත්‍රයෙන් දත හැකි වේ. දර්ශනාන්තරයන්හි නානාවිධයෙන් මවාපාන ලද ආත්මවාදය පිළිබඳ මූලධර්‍මයන්ගේ සංග්‍රහයක් වූ මේ සූත්‍රය පමණක් ම සවිස්තරාත්මක වශයෙන් විෂයමහත්ත්‍වයට ප්‍රමාණ වෙයි. ත්‍රිවෙදපාරප්‍රාප්ත වූ පණ්ඩිතයන් බ්‍රාහ්මණ පැවිද්දන්ගේ මානමද නිරොධය සඳහා බුදුරජානන් වහන්සේ විසින් වෙද විෂය ඉක්මවා නානා නය යුක්ත කොට දේශිත මේ සූත්‍රාන්තයෙහි දැක්වෙන “පඨවිං.. සඤ්ජානාති” ආදි සුවිසි පදවර්‍ගයන්ගෙන් සමස්තුක - අවස්තුක - සචෙතනික - අචෙතනික භාව විෂයන් කෙරෙහි ආත්ම දෘෂ්ටිය නැගීගෙන යන සැටිත්, සංකල්ප වශයෙන් ඒ ඒ පුද්ගලයන් කෙරෙහි ඒ ආත්මදෘෂ්ටිය විශේෂ වන සැටිත්, හේතු ප්‍රත්‍යය විෂය කොට ඇති විවේක ඥානය ආත්ම දෘෂ්ටි විඝාතය කොට නිර්වාණාධිගමය සිදු කරණ සැටිත් එයින් ප්‍රකාශ වේ.
සම්බුද්ධ ශාසනාභිවෘද්ධිසාධක වූ මේ උතුම් ධර්ම ග්‍රන්ථය මුද්‍රණද්වාරයෙන් මෙසේ ප්‍රසිද්ධියට පැමිණැ වීමට උපකාරී වූ සංස්කාරක මහතෙරවරුන්ටත්, ලංකාණ්ඩුවේ ගරු සංස්කෘතිකාංශයේ අධිකාරීන්ටත් මහාභාණ්ඩ මුද්‍රණාලයේ කෘත්‍යවිධායක - සේවක මණ්ඩලයටත් මෙයින් ජනිත ධර්‍මදානමය පුණ්‍ය මහිමයෙන් සගමොක් සුව ලැබේවා යි ආශංසනය කරම්හ.
පරවාහැර වජිරඤාණ ස්ථවිර
ත්‍රිපිටකපරිවර්‍තන සංස්කාරක
මණ්ඩලයෙහි සම්පාදක.
ත්‍රිපිටක කාර්‍ය්‍යාලය, ධර්‍මදූතාශ්‍රම විද්‍යාලය,
සිරිවජිරඤාණ මාවත,
දෙමටගොඩ - කොළඹ.
සංඥාපනය
ග්‍රන්‍ථස්තුති:
“මජ්ඣිමපමාණසුත්තසඞ්ඛාතස්ස ඉධ මජ්ඣිමාගමවරස්ස, බුද්ධානුබුද්ධසංවණ්ණිතස්ස පරවාදමථනස්ස.”
විශුද්ධ බුද්ධින් ප්‍රසිද්ධ වූ අනුබුද්ධ බුද්ධඝොෂාචාර්‍ය්‍යයන් වහන්සේ මැදුම් සඟියෙහි ස්වරූප විභාග කරනුයේ ‘මජ්ඣිමපමාණ සුත්තසඞ්ඛාතස්ස’ යනාදීන් එයට ස්තොත්‍ර කෙරෙති. දීඝාගමාදීන් හා සසඳත්ම, මෙය මධ්‍යම ප්‍රමාණ සූත්‍රාන්ත විසින් සැදුම් ලද බව ද, බුද්ධානුබුද්ධයන් විසින් සංවර්ණිත බව ද පරවාද මථනය කරන බව ද එයින් පවසති. මෙහි බුද්ධානුබුද්ධසංවර්ණිත විසින් විහිත ස්තොත්‍රය සාමාන්‍යයෙන් දීඝාගමාදීන් කෙරෙහිදු යෙදෙයි. පරවාද මථන විසින් අදාළ ස්තොත්‍රාංශය මජ්ඣිමාගමයෙහි යෙදෙන විශේෂයෙකි. එයින් මජ්ඣිමාගමය වෙනෙයජනයන්ගේ දෘෂ්ටි විශුද්ධිසාධනයෙහි අත්‍යන්තයෙන් හිතකර බව පැවසිණ.
ග්‍රන්‍ථවිභාග:
අර්ත්‍ථකථාචාරීහු මෙහි පණ්ණාසක වශයෙන්දු, වර්‍ග වශයෙන්දු, සූත්‍ර වශයෙන්දු, පද වශයෙන්දු, අක්‍ෂර වශයෙන්දු, භාණවාර වශයෙන්දු, අනුසන්ධි වශයෙන්දු විස්තර විභාග කෙරෙති. මෙහි මූලපණ්ණාසකය, මජ්ඣිම පණ්ණාසකය, උපරිපණ්ණාසකය යි පණ්ණාසකයෝ තුන්දෙනෙක් වෙති. එක් එක් පණ්ණාසකයෙකැ පසක් පසක් බැගින් වර්ගයෝ පසළොස් දෙනෙක් වෙති. සූත්‍ර වශයෙන් සෙල සියක් හා අතිරෙක දෙදෙනෙකැයි සූත්‍රයෝ එක්සිය දෙපනස් දෙනෙක් ඇති. පද වශයෙන් අසූදහස් පන්සියතෙවිසි පද කෙනෙක් වෙති. අක්‍ෂර වශයෙන් සත්ලක්ෂ සතළිස් දහස් තෙපනස් අක්‍ෂර කෙනෙක් වෙති. භාණවාර වශයෙන් පිරිපුන් අසූබණවරක් හා අඩබණවරක් හා තෙවිසිපද කෙනෙක් ඇත. අනුසන්ධි (අර්ථානුගත අර්ථාවසාන) වශයෙන් පංචානුසන්ධි ය, අට්ඨානුසන්ධි ය, යථානුසන්ධි යැයි සැකෙවින් ත්‍රිවිධ අනුසන්ධි කෙනෙක් වෙති. විස්තර විසින් තුන්සියක් නවසිය අනුසන්ධි කෙනෙක් වෙති. මෙසේ පඤ්චාශත් ප්‍රමාණ ආදි වශයෙන් මෙහි විභාග දත්තේ ය.
ග්‍රන්‍ථසම්පදා:
ධර්ම සංගීතියට නැගුණු පරිදි කෙවලදහම් ගෙනැ ආඥා - ව්‍යවහාර- පරමාර්‍ථදේශනා වශයෙන් බෙදූ කලත් ම, තෙල මජ්ඣිමාගම ව්‍යවහාර-දේශනායෙහි වැටෙයි. යථාපරාධ - යථානුලොම - යථාධම්මශාසන වශයෙන් බෙදූ කලත් ම, යථානුලොම ශාසනයෙහි වැටෙයි. සංවරණ-විමොචන - නාමරූප පරිච්ඡේද කථා වශයෙන් බෙදූ කලත්ම, දෘෂ්ටිවිමොචන කථායෙහි වැටෙයි. ත්‍රිවිධශික්ෂා වශයෙන් බෙදූ කලත්ම, කෙලෙසුන් නැගීම මැඩලන සමාධියට අයත් හෙයින් පර්‍ය්‍යුට්ඨාන ප්‍රහාණය කියනුවෙයි. ධර්ම - අර්‍ත්‍ථ - දේශනා - ප්‍රතිවෙධ වශයෙන් පරමගම්භීර ද වෙයි. සම්පත් වශයෙන් සම්පද්ගුණසම්පත් උද්දෙසනු වෙයි.
තවද, බුද්ධඝොෂාචාරීන් වහන්සේ මැදුම්සඟි අටුවායෙහි තෙල සඟිය ත්‍රිවිධ කල්‍යාණ ආයර්‍ය්‍යසේ දක්වති. එය “සබ්බධම්මමූලපරියායං වො භික්ඛවෙ දෙසිස්සාමී”යි ප්‍රාරබ්ධ වන හෙයින් ආදිකල්‍යාණ වන බව ද, අවසන්හි ඉන්ද්‍රියභාවනා සූත්‍රයෙහිදී ‘දෙසිතො අරියො භාවිතින්ද්‍රියො’යි වදාල වචන වශයෙන් පර්යාවසාන කල්‍යාණ වන බව ද, ආදි - අන්ත - සූත්‍රමධ්‍යයෙහි සූත්ත - ගෙය්‍යාදි නවාංග ඇතියෙන් මධ්‍ය කල්‍යාණ වන බව ද කියති.
ග්‍රන්‍ථශාඛා:
මෙසෙයින් ත්‍රිවිධ කල්‍යාණ වන මේ මැදුම් සඟිය ‘මහා විපස්සනා’ නමින් පුරාණාචාර්‍ය්‍යයන් විසින් හඳුන්වන බවද සඳහන් කොට මෙහි ආශය හකුලා ගෙනැ විශේෂ විභාවන කරන්නාහු ‘කුලපුත්‍රයනට දෘෂ්ටි-විශුද්ධිය පිණිස නය එලවන්නේ මැදුම් සඟිය’යි කියති. දෘෂ්ටිවිශුද්ධි නම් නාමරූපයන්ගේ යථාවදර්ශන වෙයි. ‘සත්ත්‍වයෙකැ, පුද්ගලයෙකැ’ යන සත්ත්‍ව සම්මොහය නස්නා සඳහා සූත්‍රාන්ත බිම්බිඳිමින් ‘නාමරූපමාත්‍ර වස්තුන් සත්‍වයෙක්, පුද්ගලයෙක් නැති’යි ව්‍යවස්ථා කරන යෝගීනට ප්‍රතීක්‍ෂා වන සූත්‍රාන්තයෝ මෙහි බොහෝහ.
“සෙය්‍යථාපි ආවුසො! කට්ඨඤ්ච පටිච්ච වල්ලිඤ්ච පටිච්ච තිණඤ්ච පටිච්ච මත්තිකඤ්ච පටිච්ච ආකාසො පරිවාරිතො අගාරන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති, එවමෙව ඛො ආවුසො! අට්ඨිඤ්ච පටිච්ච නහාරුඤ්ච පටිච්ච මංසඤ්ච පටිච්ච චම්මඤ්ච පටිච්ච ආකාසො පරිවාරිතො රූපන්තෙව සඞ්ඛං ගච්ඡති.” යනාදි වශයෙන් මෙහි වදාල ඒ ඒ සූත්‍රොපදේශය සත්ත්වසංඥක සම්මොහය නස්නට ඉවහල් වෙයි. පඤ්චොපාදානස්කන්ධයෙහි එක් එක් ස්කන්ධයක් වෙත වෙත ගෙනැ ඇතිතතු පරීක්‍ෂා කොට බලත් ම ‘මම යැ, මාගෙ මෙවැ’යි ආත්මසාර වශයෙන් ග්‍රාහයට වස්තුභූත සත්‍වයෙක් නැත, නාමරූපමාත්‍ර මිස ය යි දක්නහුගේ දර්ශනය යථාභූතදර්ශන නම් වෙයි.
යමෙක් මෙ යථාදර්ශනය තබා ‘සත්ත්වයෙක් ඇති’යි ගන්නේ වේ නම්, හේ ඒ සත්ත්වයාගේ විනාශය හෝ අවිනාශය පනවන්නේ ය. එහි විනාශය පනවන්නේ උච්ඡේදදෘෂ්ටි වෙයි. අවිනාශය පනවන්නේ ශාශ්වතදෘෂ්ටි වෙයි. මෙ විපරීතග්‍රාහය බිඳනුව තාර්කිකනයෙන් නාමරූප පරිච්ඡේද කොට සත්ත්වසංඥා නසා අසම්මොහ භූමියෙහි සිටුමින් දෘෂ්ටිවිශුද්ධි සිද්ධ කලමනා වෙයි. මෙ සංස්කාර පරිච්ඡේදකත්‍වය ලබන්නට මජ්ඣිමාගම ම නය දෙන්නේය. මූලපරියාය සූත්‍රය, සබ්බාසව සූත්‍රය, හත්ථිපදොපම සූත්‍රය, ආදි සූත්‍රාන්ත අනුසාරයෙන් එ කරුණ මැනැවින් දත්තේ ය.
මෙසේ පරවාද වශයෙන් එන ශාශ්වතදෘෂ්ටි උච්ඡේදදෘෂ්ටි බිඳලන හෙයින් මෙය පරවාදමථනය යි කීම සචිත වෙයි. වච්ඡගොත්ත සූත්‍රයෙහි එන සූත්‍රික භාරද්වාජ බ්‍රාහ්මණාදීන්ගේ උදකාවගාහනාදි මිථ්‍යාමත ද, උපාලි සූත්‍රාදියෙහි සඳහන් වන අචේතනයන් චේතනයන් කොට ගෙනැ කායදණ්ඩාදිය පැනැවූ ඇතැම් කර්මවාදී ශාස්තෲන්ගේ විකල්ප විසඳීමෙන් පරසමයවාදීන්ගේ මිථ්‍යාවාද ද බිඳලූ සැටි මැදුම් සඟියෙහි වෙසෙසින් සඳහන් වන්නේ ය.
මෙකලැ කිසි අවිවෙකී කෙනෙකුන් දීඝ සූත්‍ර මැදුම් සඟියෙහි ඇතියෙන් ‘මජ්ඣිමනිකාය’ යනු අබද්ධ වන සේ කියනුදු විවිධ දෘෂ්ටි බිඳුමින් පරවාදමථනය කරන්නට පොහොසත් ධර්‍මප්‍රදේශ විස්තර වශයෙන් ගෙන ප්‍රමාණාංගී කොට දක්වන කල අඤ්ඤනිකායනට විරොධයෙක් නැත. ඒ ඒ නිකායට වෙන් කල සූත්‍රසඞ්ඛ්‍යා පරිගණනායෙහි දී ප්‍රමාණ වශයෙන් මධ්‍යමප්‍රමාණ සංඛ්‍යාශයෙක් මෙහි ඇත්නුයි එයිනුදු තෙල අන්වර්ථ වන්නේය.
බුද්ධශාසනක්ෂේත්‍රය:
පමණ විසින් බලත්ම, අප දිවයින කුඩා වුව ද, එය බුද්ධශාසනයෙහි සිද්ධික්ෂේත්‍රය විසින් සැලැකියැ හෙන්නේ ය. අද ලෝකයෙහි ප්‍රවචනපාලිය පවත්නේ එය ලක්දිව සිංහල මහා තෙරවරුන් ලියා තැබූ හෙයිනි. ඉදින් එදා ඔබ බුද්ධපරම්පරායෙන් ගෙන ආ තෙවලදහම මාතලේ අලුවිහාරයෙහි දී නො ලියූහු නම්, ලොව ත්‍රිපිටක පාළියෙක් නැත. හැම ත්‍රිපිටක අටුවායෙක් සිය බසින් නිරවුල් ව මෙහි පැවැතිණ. ස්ථවිරවාද සඞ්ඛ්‍යාත විභජ්ජවාදයෙහි සිද්ධක්‍ෂෙත්‍රය වන අනුරාධපුර මහා විහාරය සිංහලයන් විසින් ම ගොඩනංවනලද. බුදුන් පහළ වැ දහම් දෙසු දඹදිව් තෙලෙහි සිට ඒ බුදුන්ගේ දහම් නියෙසේ දක්නට බුද්ධඝොෂාචාර්‍ය්‍යන් වහන්සේ බඳු මහ පඬිවරුන් සිංහලදීපයට පැමිණීම ද සිංහලයන් කෙරෙහි පැවැති ධර්‍මඥානමහිමය දක්වන සාධකයෙකි.
සම්බුද්ධ ශාසනාහාරය නිඃශෙෂයෙන් සිංහල වර්ගයා කෙරෙහි රැඳිගත බව දැකැ එය උන් කෙරෙහි පිහිටුවනු සඳහා මෙහි වැඩි මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ සිංහලයන්ට පළමු මැ දෙසු දහම් වන චූලහත්ථිපදොපම-සූත්‍රය මෙ මැදුම්සඟියෙහි ඇතුළත් වෙයි. එයින් සිංහල ජාතිය බුද්ධශාසනයෙහි උපාසකත්වයට පැමිණි ද්වාරය මෙ මජ්ඣිමාගම යයි සලකන්නේය.
මජ්ඣිමභාණක පරම්පරාව:
ප්‍රථම සංගීතිතාවසානයෙහි මජ්ඣිමාගමය සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යගණයා හට දක්වා දුන ද, එය ඒ පරපුරෙහි වූ මජ්ඣිමභාණක සිංහල මහාතෙරවරුන් තමන් ම ලක් සඟදස් සෙයින් අත්‍යාදරයෙන් පුහුණුකල සේ පෙනේ. මූලපරියාය සූත්‍රයෙහි ඒ ඒ භූමි-පරිච්ඡේදයෙහි වැටෙන පැරැණි හෙළවාක්වලිනුදු දිවයිනෙහි අශොකාක්‍ෂර-යෙන් කෙටූ ලෙන් ලිපි රැසෙහි නොයෙක් තැනැ එන ‘මජිමබණක’ යන වචනයෙන්දු එබව හෙළි වෙයි. මෙරට පැරැණි ලෙන් ලිපි අතරැ ‘මජිම-බණක’යන සඳහත මිසැ ඉතිරි භාණකයන් ගෙන් කල සඳහනෙක් දුර්ලභ ද වෙයි. මෙ හැම කරුණින් හෙළිවන දූයෙක් ඇත: සිංහල මහාතෙරවරුන් ‘මජ්ඣිමාගමය සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය-ගණයා කෙරෙහි මතු නොවැ අප ද කෙරෙහි පවරා දුන් දායෙකැ’යි සිතුවාක් වැනි බවයි.
පුරාණපරිවර්තන:
අතීතයෙහි බුද්ධදාස මහරජහු දවස ධම්මකථික නම් ආගන්ධර මහ තෙර කෙනෙකුත් සූත්‍රාන්තයන් සිය බසින් අරවා තැබූ බව ඉතිහාස-යෙහි ප්‍රසිද්ධ වැ ඇත. එය බුද්ධඝොෂාචාරීන් වහන්සේ මෙරටට පැමිණෙන්නට පෙරැ ක්‍රිස්තු වර්‍ෂයෙන් සිවුවැනි ශතවර්‍ෂයෙහි සිදු වූ දූයෙකි. මැදුම් සඟියත් ඒ පරිවර්තනයෙහි ඇතුළත් වූවද අද ඒ ලිපි නැත. ධම්පියාඅටුවා ගැටපද සන්නයෙහි “මහ තෙරුන් කසයින් සමඳිවනැ සූතත් වියැබැස් කෙරෙමින්” යනාදී පාඨයෙක් එයි. කලින් කල ඒ ඒ ඇදුරන්ලෙහි තෙර-වරුන් සඟියෙහි සූත්‍රාන්ත ගෙනැ ව්‍යාඛ්‍යාන සැපයූ සේ එයින් පැවැසෙතුදු අද ඒ ලිපි ද නැත. අමාවතුර කරණ ගුරුළුගොමීන් සච්චක සූත්‍රාදිය ඇසිරි කොට කල පරිවර්තන කිහිපයෙක් අද ද ග්‍රන්ථාරූඪ වැ ඇත. මූල-පරියාය, සම්මාදිට්ඨි, මහාසීහනාද, වම්මික, රට්ඨපාල, සාළෙය්‍යක ආදි සූත්‍රාන්ත ගෙන වෙන වෙන කල පරිවර්තන බෙහෙවින් ඇත ද එ හැම සම්ප්‍රීතිගණයෙහි වැටෙනුයෙන් එහි හැඳින්විය යුතු විශේෂ දූයෙක් නො එයි.
පාඨශුද්ධි:
පාඨාන්තර විමසා බලත්ම, ග්‍රන්ථාරූඪ සබඳිනියතෙක් පාඨශුද්ධි මැනැවින් පැවැතිසෙයෙට සාධක කථා දක්නා ලැබේ. මහාසමය සූත්‍ර අටුවායෙන් සිය බසට ගත් තෙල මැකිය බලන්නේය:
“කෙලපවු වෙහෙරැ නාලෙනදොරැ තාරුකැ එක් දෙව් දුවක් වෙසෙයි. එක් ලදරැ පැවිජි කෙනෙක් ඇතුළ්වෙනැ හිඳැ මෙසුත පිරිවහති. දෙව් දූ අසා සමභරයෙහි මහත් කොට සාධුකාර දුනැ. ‘පැවිජ්ජෝ! තො කවරහු’යි කීහු. ‘වහන්සේ, මම දෙව්දුවම්හු’යි කීවැ. කුමට සාධුකාර දුන්නු’යි කීහු. ‘වහන්සේ, බුදුන් මහාසමයෙහි වැඩැ හිඳැ මෙසුත දෙසන දවස් ඇසීමි. දැන් අද ඇසීමි. බුදුන් වදාල නියායෙන් එක් අකුරකුදු නො පිරිහෙළා ගත් දැයැයි කීවැ.”
මෙහි පාඨශුද්ධිය පිණිසැ දෙවියන් සාධුකාර දුන්සේ කියනුයෙක් බුද්ධ-පාඨ වශයෙන් තෙවලා ගෙනැ ආ දවස් පාඨශුද්ධිය මැනැවින් වැටුණු බව පෙනේ. ගුරු වාසයෙහි දී මුඛපාඨ වශයෙන් හදාල හෙයින් අවුල් වන්නට කරුණෙක් නැත. ග්‍රන්ථාරූඪයෙක් පසු ලෙඛකයන්ගේ අනවධාන-යෙනුදු, දෙශාන්තරයෙහි දී හටගත් විෂමපාඨහෙතුයෙනුදු බෙහෙවින් අවුල්වැ ගිය තැන් මෙහිදු දක්නට ලැබේ. එහි නිමිලීකරණය අද දුෂ්කර වූ ක්‍රියාවෙකි. මෙහි අදොලිපි වශයෙන් බහාලූ පාඨශුද්ධියෙන් එය දත හැක්කෙය. විශේෂයෙන් මෙහි භාණකයන් ලියූ ‘වර්‍ගනාම උද්දානගාථා’ සලකා බලත්ම අවුල්වියවුලෙහි තතු කොතරම් වේ ද යනු දැනැ හැකියෙයි. පාඨශොධනය පිණිසැ මෙහි දැරූ උත්සාහය මෙ ග්‍රන්ථය හදාරන නුවණැතියනට මැනැවින් වැටහී යෙතැයි සිතම්හ.
පාළිපදප්‍රයොග:
පාළියෙහි බස විමසත්ම, එය බුද්ධකාලයෙහි ව්‍යවහාරපථයෙහි වැටුණු බසක් බව කියත සාධකයෝ බොහෝ වෙති. ‘වියඤ්ජනා, සුවම්, දුවේ, තුවං” ආදි තහසුසබ්බාන ශිථිලපද ද, “අච්චායං, එවං ව්‍යා ඛො (අපි ච අයං, එවං විය ඛො)” යනාදි ශතසබ්බාන යන්ති පද ද එයට දෙස් විසින් දැක්වියැ හෙයි. ප්‍රාකෘතගති ඇති පදයන්ගේ ප්‍රයොග ද නිකායාන්තර-වාසීන්ගේ වාක්ප්‍රයොග ද දෙගහණා පදවශයෙන් විකෘත වූ පදයන්ගේ ප්‍රයොග ද කිසි තැනෙකැ ඇත. “හෙජේ කාලි - කිං ජේ දිවා උට්ඨාසී” යි කකචූපම සූත්‍රාදියෙහි එන ‘ජේ’ යන පදය ප්‍රාකෘතික ගති ඇති සේ පෙනේ. බුද්ධකාලයෙහි පැවැති ලෝක චාරිත්‍ර විධි අනුවැ සිව්වැදෑරුම් දයගණ-යෙක් වෙයි. ‘අනෙත්‍යාරාත, ධනක්කිත’ ආදි වශයෙන් අටුවායෙහි එය සඳහන් කෙරෙති. මෙහි ‘ජාත’ යනු සියගෙහි මැ පරම්පරාවශයෙන් එන දසයාට ද වැ රුසිය කුස උපන් දරු වෙයි සේ නම් ‘ජාතදාස’යි. එහි කෙල්ල ‘ජාතා’ නමු. එහි සම්බුද්ධි රූපය ‘ජාතෙ’ යි වියැයුතුය. ප්‍රාකෘත-ධර්ම වශයෙන් ‘ජාට’යි සිද්ධ වැ සංගීතා විසින් ‘ජේ’ යි දෘඪාමාන්ත්‍රණපද-සිද්ධිය සැලකියැ හෙන්තේය. නිශබ්දායෙහි නිර්විශෙෂ ආමන්ත්‍රණනිපාත වශයෙන් කිව ද තෙල පදය ජාතද්‍යාසමන්ත්‍රණයෙහි ම රැස වෙයි. ප්‍රාකෘත-යෙහිදු ‘ජේ’යි නිපාතපදයක් කිව ද ඒ පදපූරණයෙහි ම වෙයි. සකුයෙහි මෙ රූපය නොලැබේ. මෙබඳු ප්‍රාකෘතපද මෙ සඟියෙහිදු එයි. මෙ ද පාළියෙහි භාෂාව ව්‍යවහාරභාෂා වන හෙයින් සිද්ධසේ සලකම්හ. ‘උක්කූට පඤ්ඤාස ආථීවසතෙ, පරිබ්බාජකසතෙ, නාගාවාසසතෙ, විසේ ඉන්ද්‍රියසතෙ” යි සඤ්ඤක සූත්‍රාදියෙහි එන වාක්‍යප්‍රදෙශ සමයාන්තරවාසීන්ගේ වාක්ප්‍රයොග විසින් සලකන්නේය. ‘කං පවුත්තං’ යනු පිණිසැ ‘සෙ පවුත්තෙ’ කියා ද, ‘තං හිතනං’ යනු පිණිසැ ‘සෙ හිතෙන’ කියාද ‘තං වත්තං’ යනු පිණිසැ ‘සෙ වත්තෙ’ කියාදැයි ‘ත’ ශබ්දයාගේ ‘සෙ’ යන රූපයෙක් මෙහිදු පෙනේ. එය කලිවලිංගයෙහි වැටෙන්නාක් සෙයින් මැ පුංලිංගයෙහිදු වැටේ. සුභෙත සුඛවාරණණ්ණකඛරලොපො, විපරීතතා ච යන ශබ්ද නීති සූත්‍රයෙහිදී ‘ථසො, සො, එකො’ යනු ‘ථසෙ, සෙ, එකෙ’ යි විපර්ය්‍යාස වතසේ දැක්වූහ. මෙහි ‘සෙ’ යනු පුංලිංගනිර්දෙශවශයෙන් කියති ‘ත’ ශබ්දයාගේ රූපොත්පාතයෙයෙහි දී තෙල රූපය දෙශාන්තරභේද වශයෙන් එන විපර්ය්‍යාසරූප වත් මුත් මෞලීකරූප නොවනුවෙන් කච්චායන, මොග්ග-ල්ලායන දෙක්හි අනුඥාත නොසේ සලකම්හ.
ශබ්දනීතිකාරයන් පාළියෙහි ආගම හකාරයක් කියා ‘හෙවඤ්හි’ යනාදි පද උදාහරණ කරතුදු කච්චායනාදියෙහි එවන් උපදෙශයක් නො එයි. ඒ පද කථාවස්තු යෙහි එන කාලාන්තරසඤ්ජාත වූ උච්චාරණ විකෘති-රූප වත් මුත් පාළියෙහි එන මෞලිකශබ්දධර්‍ම නොවන සෙයිනි. ‘ත’ ශබ්දයාගේ රූපොත්පාතයෙහිදී ද කච්චායනාදියෙහි ‘සෙ’ යනු සංගෘහීත නොවනුවෙන් තෙල හේතුගෙනයැ එසෙයින්මැ සැලකිය හෙයි. මෞලිකා-රූප නොවනුවුදු ‘සෙය්‍යථිදං’ යනාදි පද අවයව විසින් බිඳගනුත් හොත් පාළියෙහිමැ දක්නා ලැබෙන ‘සෙ’ යනු මැ ගෙනැ නිෂපත්ති දක් විය හැකියැ. ශබ්දනීතිකාරයෝ “අථ ජනාවරියා සෙය්‍යථීදනති ඔකාරස්ස එකා-රත්තම්පිච්ඡන්ති. පාඨන්තරං තෙති දිස්සති. භවිස්සති. මයං පන න පස්සාම”යි පැරැණියන් ‘සො යථා’යි පද බිඳ ඔකාරයට එකාර කොට ‘සෙය්‍යථා’යි සිද්ධි කියතුදු තමන් එබඳු පාඨාන්තරයක් නො දුටුයේ සඳහන් කෙරෙති.