2-7. අන්තග්ගාහිකාදිට්ඨි
අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතමෙහි පඤ්ඤාසාය ආකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති:
සස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතිහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති. ‘අසස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතිහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති. අන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා -පෙ- ‘අනන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා -පෙ- ‘තං ජීවං තං සරීරන්ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා -පෙ- ‘අඤ්ඤං ජීවං අඤ්ඤං සරීර’න්ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා -පෙ- හොති තථාගතො පරං මරණා’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා -පෙ- ‘න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති -පෙ- ‘හොති ච න ච හොති තථාගතො පරං මරණා’ති -පෙ- ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතිහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති.
‘සස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති -පෙ- ‘නෙව හොති න න හොති තථාගතො පරං මරණා’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති.
‘සස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති: ‘රූපං ලොකො චෙව සස්සතඤ්චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි, තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගා හිකා දිට්ඨි. දිට්ඨි න වත්ථු, වත්ථු න දිට්ඨි; අඤ්ඤා දිට්ඨි අඤ්ඤං වත්ථු; යා ච දිට්ඨි යඤ්ච වත්ථු. අයං පඨමා ‘සස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි. අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි -පෙ- ඉමානි සඤ්ඤොජනානි න ච දිට්ඨියො.
‘වෙදනා ලොකො චෙව සස්සතා චා’ති -පෙ- ‘සඤ්ඤා ලොකො චෙව සස්සතා චා’ති -පෙ- ‘සඤ්ඤා ලොකො චෙව සස්සතා චා’ති -පෙ- ‘සඞ්ඛාරා ලොකො චෙව සස්සතා චා’ති -පෙ- ‘විඤ්ඤාණං ලොකො චෙව සස්සතඤ්චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි, තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, දිට්ඨි න වත්ථු, වත්ථු න දිට්ඨි, අඤ්ඤා දිට්ඨි, අඤ්ඤං වත්ථු, යා ච දිට්ඨි යඤ්ච වත්ථු, අයං පඤ්චමී ‘සස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි -පෙ- ඉමානි සඤ්ඤොජනානි න ච දිට්ඨියො. ‘සස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති.
‘අසස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති: ‘රූපං ලොකො චෙව අසස්සතඤ්චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි, තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි -පෙ- අයං පඨමා අසස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි, මිච්ඡාදිට්ඨි දිට්ඨිවිපත්ති -පෙ- ඉමානි සඤ්ඤොජනානි න ච දිට්ඨියො.
‘වෙදනා ලොකො චෙව අසස්සතා චා’ති -පෙ- ‘සඤ්ඤා ලොකො චෙව අසස්සතො චා’ති -පෙ- ‘සඞ්ඛාරා ලොකො චෙව අසස්සතා චා’ති -පෙ- විඤ්ඤාණං ලොකො චෙව අසස්සතඤ්චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි. තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි -පෙ- ඉමානි සඤ්ඤොජනානි න ච දිට්ඨියො. ‘අසස්සතො ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා ඉමෙහි පඤ්චහාකාගෙහි අභිනිවෙසො හොති.
‘අන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති: ඉධෙකච්චො පරිත්තං ඔකාසං නීලකතො එරති, තස්ස එවං හොති: ‘අන්තවා අයං ලොකො පරිවටුමො’ති අන්තසඤ්ඤී හොති. ‘යං එරති, තං වත්ථු චෙව ලොකෙ ච, යෙන එරති, සො අත්තා චෙව ලොකො චා’නි අභිනිවෙසපරාමාසෙ දිට්ඨි, තාය දිට්ඨියා සො අන්තෙ ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, දිට්ඨි න වත්ථු, වත්ථු න දිට්ඨි, අඤ්ඤා දිට්ඨි, අඤ්ඤං වත්ථු, යා ච දිට්ඨි යඤ්ච වත්ථු, අයං පඨමා ‘අන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාදිට්ඨි, අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි -පෙ- ඉමානි සඤ්ඤොජනානි න ච දිට්ඨියො.
ඉධෙකච්චො පරිත්තං ඔකාසං පීතකතො එරති -පෙ- ලොහිතකතො එරති -පෙ- ඔදාතකතො එරති -පෙ- ඔභාසකතො ඵරති, තස්ස එවං හොති: ‘අන්තවා අයං ලොකො පරිවටුමො’ති අන්තසඤ්ඤී හොති. ‘යං ඵරති තං වත්ථු චෙව ලොකො ච, යෙන ඵරති, සො අත්තා චෙව ලොකො චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි. තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි -පෙ- ‘අන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති.
’අනන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා කතමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති: ඉධෙකච්චො විපුලං ඔකාසං නීලකතො එරති. තස්ස එවං හොති: ‘අනන්තවා අයං ලොකො අපරියන්තො’ති අනන්තසඤ්ඤී හොති. ‘යං එරති, තං වත්ථු චෙව ලොකො ච, යෙන එරති, සො අත්තා චෙව ලොකො චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි, තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි, දිට්ඨි න වත්ථු, වත්ථු න දිට්ඨි. අඤ්ඤා දිට්ඨි, අඤ්ඤං වත්ථු. යා ච දිට්ඨි යඤ්ච වත්ථු, අයං පඨමා ‘අනන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි. අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි මිච්ඡාදිට්ඨි -පෙ- ඉමානි සඤ්ඤොජනානි න ච දිට්ඨියො.
ඉධෙකච්චො විපුලං ඔකාසං පීතකතො එරති -පෙ- ලොහිතකතතො එරති -පෙ- ඔදාතකතො ඵරති -පෙ- ඔභාසකතො ඵරති, තස්ස එවං හොති. ‘අනන්තවා අයං ලොකො අපරියන්තො’ති අනත්තසඤ්ඤී හොති. ‘යං එරති, තං වත්ථු චෙව ලොකො ච, යෙන එරති, සො අත්තා චෙව ලොකො චා’ති අභිනිවෙසපරාමාසො දිට්ඨි, තාය දිට්ඨියා සො අන්තො ගහිතො’ති අන්තග්ගාහිකා දිට්ඨි -පෙ- ‘අනන්තවා ලොකො’ති අන්තග්ගාහිකාය දිට්ඨියා ඉමෙහි පඤ්චහාකාරෙහි අභිනිවෙසො හොති.