20. යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා - තෙසං හෙතුං තථාගතො ආහ,
තෙසං ච යො නිරොධො - එවං වාදී මහාසමණො’ති.
තෙසං ච යො නිරොධො - එවං වාදී මහාසමණො’ති.
හෙතුප්පභවා ධම්මා දුක්ඛං, හෙතු සමුදයො, යං භගවතො වචනං අයං මග්ගො, තෙසං යො නිරොධො, අයං නිරොධො.
යෙ හි කෙචි සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු අස්සාදානුපස්සිනො විහරන්ති, කිලෙසා තණ්හා පවඩ්ඪති තණ්හාපච්චයා උපාදානං. -පෙ- එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. තත්ථ යං සංයොජනං, අයං සමුදයො. යෙ සංයොජනීයා ධම්මා යෙ ච සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, ඉදං දුක්ඛං. යා සංයොජනියෙසු ධම්මෙසු ආදීනවානුපස්සනා, අයං මග්ගො. පරිමුච්චති ජාතියා ජරාය ව්යාධීහි මරණෙන සොකෙහි පරිදෙවෙහි, යාව උපායාසෙහි. ඉදං නිබ්බානං.
ඉමානි චත්තාරි සච්චානි.
තත්ථ කතමා අනුපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු:
21. අත්ථඞ්ගතස්ස න පමාණමත්ථි (උපසීවාති භගවා)
යෙන නං වජ්ජු තං තස්ස නත්ථි,
සබ්බෙසු ධම්මෙසු සමූහතෙසු
සමූහතා වාදපථා’පි සබ්බෙව’ති.
යෙන නං වජ්ජු තං තස්ස නත්ථි,
සබ්බෙසු ධම්මෙසු සමූහතෙසු
සමූහතා වාදපථා’පි සබ්බෙව’ති.
‘සංයුත්තකෙ ගොධික සුත්තං.’
අයං අනුපාදිසෙසා නිබ්බානධාතු.
ඉමානි අසාධාරණානි සුත්තානි, යහිං යහිං සච්චානි නිද්දිට්ඨානි, තහිං තහිං සච්චලක්ඛණතො ඔතාරෙත්වා අපරිමාණෙහි බ්යඤ්ජනෙහි සො අත්ථෙ පරියෙසිතබ්බො. තත්ථ අත්ථානුපරිවත්තිබ්යඤ්ජනෙන පුන බ්යඤ්ජනානුපරිවත්තිඅත්ථෙන තස්ස එකමෙකස්ස අපරිමාණානි බ්යඤ්ජනානි ඉමෙහි සුත්තෙහි යථානික්ඛිත්තෙහි චත්තාරි අරියසච්චානි නිද්දිසිතබ්බානි. පඤ්චනිකායෙ අනුපවිට්ඨාහි ගාථාහි ගාථා අනුමිනිතබ්බා. බ්යාකරණෙහි බ්යාකරණං. ඉමානි අසාධාරණානි සුත්තානි.
තෙසං ඉමා උද්දානගාථා:
(1) යමෙකරත්තිං පඨමං - අට්ඨදානූපපත්තියො,
අචරිත්වා බ්රහ්මචරියං - පඤ්ච පුබ්බනිමිත්තත්තං.
අචරිත්වා බ්රහ්මචරියං - පඤ්ච පුබ්බනිමිත්තත්තං.
(2) සාමං තෙන කුතො රාජ - තයො ගිලානකාපි’ච,
යථා’පි කුම්භකාරස්ස - මමායිතොදකප්පනං.
යථා’පි කුම්භකාරස්ස - මමායිතොදකප්පනං.
(3) ඉධ සොචති පෙච්ච සොචති - තීණි දුච්චරිතානි ච,
කාමෙසු ගිද්ධා පසුතා - යාච තිස්සො විපත්තියො.
කාමෙසු ගිද්ධා පසුතා - යාච තිස්සො විපත්තියො.
(4) සතං ආසි අයොසඞ්කූ - පරිළාහො මහත්තරො,
සඞ්කප්පෙහි පරෙතො සො - තපනීයා දුවෙ තථා.
සඞ්කප්පෙහි පරෙතො සො - තපනීයා දුවෙ තථා.
(5) කම්මාරානං යථා උක්කා - තයො අග්ගී පකාසිතා,
අයතො මලමුප්පන්නං - අබ්භක්ඛානං තථාගතෙ.
අයතො මලමුප්පන්නං - අබ්භක්ඛානං තථාගතෙ.
(6) සුපිනෙන යථාපි සංගතං - තිවිධං දෙවානුසාසනං,
තිස්සො ච මාරධීතරො - සල්ලවිද්ධො’ව රුප්පති.
තිස්සො ච මාරධීතරො - සල්ලවිද්ධො’ව රුප්පති.
(7) චක්ඛු සොතං ච ඝානං ච - පඤ්චක්ඛන්ධා පකාසිතා,
අප්පං වත ජීවිතං ඉදං - අය්යකා මෙ මහල්ලිකා.
අප්පං වත ජීවිතං ඉදං - අය්යකා මෙ මහල්ලිකා.
(8) සබ්බෙ සත්තා මරිස්සන්ති - උපපත්ති චුතී ව’යං,
කාමෙසු සත්තා සංයුත්තා - චත්තාරො පනාසවා.
කාමෙසු සත්තා සංයුත්තා - චත්තාරො පනාසවා.
(9) යම්හි න මායා වසති - ද්වෙමා චෙතොවිමුත්තියො,
එසො’ච මග්ගො නත්ථඤ්ඤො - බොජ්ඣඞ්ගා ච සුදෙසිතා.
එසො’ච මග්ගො නත්ථඤ්ඤො - බොජ්ඣඞ්ගා ච සුදෙසිතා.
(10) යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා - සංයොජනානුපස්සිනො,
අත්ථඞ්ගතස්ස න පමාණමත්ථි - ගොධිකො පරිනිබ්බුතො.
අත්ථඞ්ගතස්ස න පමාණමත්ථි - ගොධිකො පරිනිබ්බුතො.
ඉමා දස තෙසං උද්දානගාථා.
තත්ථිමානි සාධාරණානි සුත්තානි, යෙසු සුත්තෙසු සාධාරණානි සච්චානි දෙසිතානි අනුලොමම්පි පටිලොමම්පි වොමිස්සකම්පි තත්ථ අයං ආදි:
22. අවිජ්ජාය නිවුතො ලොකො (අජිතාති භගවා,)
විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසති,
ජප්පාභිලෙපනං බ්රූමි - දුක්ඛමස්ස මහබ්භයං.
විවිච්ඡා පමාදා නප්පකාසති,
ජප්පාභිලෙපනං බ්රූමි - දුක්ඛමස්ස මහබ්භයං.
තත්ථ යා අවිජ්ජා ච විවිච්ඡා ච අයං සමුදයො. යං මහබ්භයං ඉදං දුක්ඛං. ඉමානි ද්වෙ සච්චානි දුක්ඛං ච සමුදයො ච.
“සංයොජනං සංයොජනීයා ච ධම්මා”ති සංයුත්තකෙ චිත්ත සංයුත්තකෙසු බ්යාකරණං.
තත්ථ යං සංයොජනං, අයං සමුදයො. යෙ සංයොජනියා ධම්මා ඉදං දුක්ඛං, ඉමානි ද්වෙ සච්චානි: දුක්ඛං ච සමුදයො ච.