7.
අපාරා පරං ගච්ඡෙය්ය භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමං
මග්ගො සො පාරං ගමනාය තස්මා පාරායනං ඉති
අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්යාති: ‘අපාරං’ වුච්චති කිලෙසා ච ඛන්ධා ච අභිසඞ්ඛාරා ච ‘පාරං’ වුච්චති. අමතං නිබ්බානං -පෙ- තණ්හක්ඛයො විරාගො නිරොධො නිබ්බානං. අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්යාති: අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්ය, පාරං අධිගච්ඡෙය්ය, පාරං ඵස්සෙය්ය, පාරං සච්ඡිකරෙය්යාති ‘අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්ය.’
භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමන්ති: ‘මග්ගමුත්තමං’ වුච්චති අරියො අට්ඨඞ්ගිකො මග්ගො, සෙය්යථීදං: සම්මාදිට්ඨි -පෙ- සම්මාසමාධි. මග්ගමුත්තමන්ති: මග්ගං අග්ගං සෙට්ඨං විසෙට්ඨං පාමොක්ඛං උත්තමං පවරං. භාවෙන්තොති: භාවෙන්තො ආසෙවන්තො බහුලීකරොන්තොති ‘භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමං’.
මග්ගො සො පාරං ගමනායාති.
1. මග්ගො පත්ථො පථො පජ්ජො අඤ්ජසං වටුමායනං
නාවා උත්තරසෙතු ච කුල්ලො ච භිසි සඞ්කමො.
පාරං ගමනායාති: පාරං ගමනාය පාරං සම්පාපනාය පාරං සමනුපාපනාය ජරාමරණස්ස තරණායාති ‘මග්ගො සො පාරං ගමනාය. ‘
තස්මා පාරායනං ඉතීති: ‘තස්මා’ති තස්මා තංකාරණා තංහෙතු තප්පච්චයා තංනිදානා. ‘පාරං’ වුච්චති අමතං නිබ්බානං -පෙ- නිරොධො නිබ්බානං. ‘අයනං’ වුච්චති මග්ගො, ඉතී ති පදසන්ධි -පෙ- පදානුපුබ්බතාපෙතං ඉතී’ති. ‘තස්මා පාරායනං ‘ඉති’.
තෙනෙතං වුච්චති:
“අපාරා පාරං ගච්ඡෙය්ය භාවෙන්තො මග්ගමුත්තමං
මග්ගො සො පාරං ගමනාය තස්මා පරායනං ඉතීති.
8.
පාරායනමනුගායිස්සං (ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියො)
(යථා අද්දක්ඛි තථා අක්ඛාසි) විමලො භූරි මෙධසො
නික්කාමො නිබ්බනො නාගො කිස්ස හෙතු මුසා භණෙ.
පාරායනමනුගායිස්සන්ති: ගීතමනුගායිස්සං කථිතමනුකථයිස්සං, භණිතමනුභණිස්සං, ලපිතමනුලපිස්සං, භාසිතමනුභාසිස්සන්ති ‘පාරායනමනුගායිස්සං’.
ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියොති ‘ඉච්චා’ ති පදසන්ධි -පෙ- පදානුපුබ්බතාපෙතං ‘ඉච්චාති’. ආයස්මාති: පියවචනං ගරුවචනං සගාරවසප්පතිස්සාධිවචනමෙතං ‘ආයස්මා’ති. පිඞ්ගියොති: තස්ස ථෙරස්ස නාමං සඞ්ඛා සමඤ්ඤා පඤ්ඤත්ති වොහාරො නාමං නාමකම්මං නාමධෙය්යං නිරුත්ති බ්යඤ්ජනං අභිලාපොති ‘ඉච්චායස්මා පිඞ්ගියො’.
යථා අද්දක්ඛි තථා අක්ඛාසීති: යථා අද්දක්ඛි තථා අක්ඛාසි, ආචික්ඛි දෙසෙසි පඤ්ඤපෙසි පට්ඨපෙසි විවරි විභජි උත්තානීඅකාසි පකාසෙසි. ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා අනිච්චා’ති යථා අද්දක්ඛි තථා අක්ඛාසි ආචික්ඛි දෙසෙසි පඤ්ඤපෙසි පට්ඨපෙසි විවරි විභජි උත්තානී අකාසි පකාසෙසි. ‘සබ්බෙ සඞ්ඛාරා දුක්ඛාති -පෙ- යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං සබ්බං තං නිරොධධම්ම’න්ති යථා අද්දක්ඛි තථා අක්ඛාසි, ආචික්ඛි දෙසෙසි පඤ්ඤපෙසි පට්ඨපෙසි විවරි විභජි උත්තානීඅකාසි පකාසෙසීති ‘යථා අද්දක්ඛි තථා අක්ඛාසි’.
විමලො භූරි මෙධසොති: ‘විමලො’ති රාගො මලං, දොසො මලං, මොහො මලං, කොධො-උපනාහො -පෙ- සබ්බාකුසලාභිසංඛාරා මලා, තෙ මලා බුද්ධස්ස භගවතො පහීනා උච්ඡින්නමූලා තාලාවත්ථුකතා අනභාවකතා ආයතිං අනුප්පාදධම්මා. තස්මා බුද්ධො අචලො. විමලො, නිම්මලො, මලාපගතො, මලවිප්පහීනො මලවිප්පමුත්තො. සබ්බමලවීතිවත්තො. ‘භූරි’ වුච්චති පඨවී. භගවා තාය. පඨවිසමාය පඤ්ඤාය විපුලාය විත්ථතාය සමන්නාගතො. ‘මෙධා’ වුච්චති පඤ්ඤා, “යා පඤ්ඤා පජානනා -පෙ- අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි.” භගවා ඉමාය මෙධාය පඤ්ඤාය උපෙතො සමුපෙතො උපාගතො සමුපාගතො උප්පන්නො සම්පන්නො සමන්නාගතො තස්මා බුද්ධො සුමෙධසොති ‘විමලො භූරි මෙධසො.’