විභූතරූපසඤ්ඤිස්සාති ‘කතමා රූපසඤ්ඤා’: රූපාවචර සමාපත්තිං සමාපන්නස්ස වා උප්පන්නස්ස වා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරිස්ස වා සඤ්ඤා සඤ්ජානනා සඤ්ජානිතත්තං අයං රූපසඤ්ඤා. විභූතරූපසඤ්ඤිස්සාති: චතස්සො අරූපසමාපත්තියො පටිලද්ධස්ස රූපසඤ්ඤා විභූතා හොන්ති විගතා අතික්කන්තා සමතික්කන්තා වීතිවත්තාති ‘විභූතරූපසඤ්ඤිස්ස’.

සබ්බකායප්පහායිනොති සබ්බො තස්ස පටිසන්ධිකො රූපකායො පහීනො තදඞ්ගසමතික්කමා වික්ඛම්භනප්පහානෙන පහීනො තස්ස රූපකායොති ‘සබ්බකායප්පහායිනො’.

අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච නත්ථි කිඤ්චීති පස්සතොති: ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සමාපත්ති, කිංකාරණා ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්ති, යං විඤ්ඤාණඤ්චායතනසමාපත්තිං සතො සමාපජ්ජිත්වා තතො වුට්ඨහිත්වා තඤ්ඤෙව විඤ්ඤාණං අභාවොති විභාවොති අන්තරධාපෙති ‘නත්ථි කිඤ්චී’ති පස්සති. තංකාරණා ‘නත්ථි කිඤ්චීති ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තීති ‘අජ්ඣත්තඤ්ච බහිද්ධා ච නත්ථි කිඤ්චීති පස්සතො’.

ඤාණං සක්කානුපුච්ඡාමීති ‘සක්කා’ති සක්කො භගවා, සක්යකුලං පබ්බජිතොපි සක්කො, -පෙ- පහීනභයභෙරවො විගතලොමහංසොතිපි සක්කො, ‘ඤාණං සක්කානුපුච්ඡාමීති තස්ස ඤාණං පුච්ඡාමි’ කීදිසං කිංසණ්ඨිතං කිංපකාරං කිංපටිභාගං ඉච්ඡිතබ්බන්ති ‘ඤාණං සක්කානු පුච්ඡාමි.’

කථං නෙය්යො තථාවිධොති: කථං සො නෙතබ්බො විනෙතබ්බො අනුනෙතබ්බො පඤ්ඤාපෙතබ්බො නිජ්ඣාපෙතබ්බො පෙක්ඛෙතබ්බො පසාදෙතබ්බො, කථං තෙන උත්තරිං ඤාණං උප්පාදෙතබ්බං. තථාවිධොති තථාවිධො තාදිසො තස්සණ්ඨිතො තප්පකාරො තප්පටිභාගො, යො සො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනසමාපත්තිලාභීති ‘කථං නෙය්යො තථාවිධො’.

විඤ්ඤාණට්ඨිතියො සබ්බාති භගවා අභිසඞ්ඛාරවසෙන චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො ජානාති, පටිසන්ධිවසෙන සත්තවිඤ්ඤාණට්ඨිතියො ජානාති.

කථං භගවා අභිසංඛාරවසෙන චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො ජානාති: වුත්තං හෙතං භගවතා: “රූපූපයං වා භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨති රූපාරම්මණං රූපපතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජති, වෙදනූපයං වා භික්ඛවෙ -පෙ- සඤ්ඤූපයං වා භික්ඛවෙ -පෙ- සඞ්ඛාරූපයං වා භික්ඛවෙ, විඤ්ඤාණං තිට්ඨමානං තිට්ඨති සඞ්ඛාරාරම්මණං සඞ්ඛාරපතිට්ඨං නන්දූපසෙචනං වුද්ධිං විරූළ්හිං වෙපුල්ලං ආපජ්ජතී”ති. එවං භගවා අභිසඞ්ඛාරවසෙන චතස්සො විඤ්ඤාණට්ඨිතියො ජානාති.