නිගමනවණ්ණනා
උද්දිට්ඨා ඛො…පෙ… එවමෙතං ධාරයාමීති එත්ථ පඨමං ආපත්ති එතෙසන්ති පඨමාපත්තිකා, පඨමං වීතික්කමක්ඛණෙයෙව ආපජ්ජිතබ්බාති අත්ථො. ඉතරෙ පන යථා තතියෙ චතුත්ථෙ ච දිවසෙ හොතීති ජරො “තතියකො චතුත්ථකො”ති ච වුච්චති; එවං යාවතතියෙ සමනුභාසනකම්මෙ හොන්තීති යාවතතියකාති වෙදිතබ්බා.
යාවතීහං ජානං පටිච්ඡාදෙතීති යත්තකානි අහානි ජානන්තො පටිච්ඡාදෙති, “අහං ඉත්ථන්නාමං ආපත්තිං ආපන්නො”ති සබ්රහ්මචාරීනං නාරොචෙති. තාවතීහන්ති තත්තකානි අහානි. අකාමා පරිවත්ථබ්බන්ති න කාමෙන, න වසෙන, අථ ඛො අකාමෙන අවසෙන පරිවාසං සමාදාය වත්ථබ්බං. උත්තරි ඡාරත්තන්ති පරිවාසතො උත්තරි ඡ රත්තියො. භික්ඛුමානත්තායාති භික්ඛූනං මානනභාවාය, ආරාධනත්ථායාති වුත්තං හොති. වීසතිසඞ්ඝො ගණො අස්සාති වීසතිගණො . තත්රාති යත්ර සබ්බන්තිමෙන පරිච්ඡෙදෙන වීසතිගණො භික්ඛුසඞ්ඝො අත්ථි තත්ර. අබ්භෙතබ්බොති අභිඑතබ්බො සම්පටිච්ඡිතබ්බො, අබ්භානකම්මවසෙන ඔසාරෙතබ්බොති වුත්තං හොති , අව්හාතබ්බොති වා අත්ථො. අනබ්භිතොති න අබ්භිතො, අසම්පටිච්ඡිතො, අකතබ්භානකම්මොති වුත්තං හොති, අනව්හාතොති වා අත්ථො. සාමීචීති අනුධම්මතා, ලොකුත්තරධම්මං අනුගතා ඔවාදානුසාසනී, සාමීචි ධම්මතාති වුත්තං හොති. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයමෙවාති.
සමන්තපාසාදිකාය විනයසංවණ්ණනාය තෙරසකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
අනියතකණ්ඩං
පඨමඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා
තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවාති පඨමඅනියතසික්ඛාපදං. තත්ථ කාලයුත්තං සමුල්ලපන්තොති කාලං සල්ලක්ඛෙත්වා යදා න අඤ්ඤො කොචි සමීපෙන ගච්ඡති වා ආගච්ඡති වා තදා තදනුරූපං “කච්චි න උක්කණ්ඨසි, න කිලමසි, න ඡාතාසී”තිආදිකං ගෙහස්සිතං කථං කථෙන්තො. කාලයුත්තං ධම්මං භණන්තොති කාලං සල්ලක්ඛෙත්වා යදා අඤ්ඤො කොචි සමීපෙන ගච්ඡති වා ආගච්ඡති වා තදා තදනුරූපං “උපොසථං කරෙය්යාසි, සලාකභත්තං දදෙය්යාසී”තිආදිකං ධම්මකථං කථෙන්තො.
බහූ ධීතරො ච පුත්තා ච අස්සාති බහුපුත්තා. තස්සා කිර දස පුත්තා දස ධීතරො අහෙසුං, බහූ නත්තාරො අස්සාති බහුනත්තා. යථෙව හි තස්සා එවමස්සා පුත්තධීතානම්පි වීසති වීසති දාරකා අහෙසුං, ඉති සා වීසුත්තරචතුසතපුත්තනත්තපරිවාරා අහොසි. අභිමඞ්ගලසම්මතාති උත්තමමඞ්ගලසම්මතා. යඤ්ඤෙසූති දානප්පදානෙසු. ඡණෙසූති ආවාහවිවාහමඞ්ගලාදීසු අන්තරුස්සවෙසු. උස්සවෙසූති ආසාළ්හීපවාරණනක්ඛත්තාදීසු මහුස්සවෙසු. පඨමං භොජෙන්තීති “ඉමෙපි දාරකා තයා සමානායුකා නිරොගා හොන්තූ”ති ආයාචන්තා පඨමංයෙව භොජෙන්ති, යෙපි සද්ධා හොන්ති පසන්නා, තෙපි භික්ඛූ භොජෙත්වා තදනන්තරං සබ්බපඨමං තංයෙව භොජෙන්ති. නාදියීති තස්සා වචනං න ආදියි, න ගණ්හි, න වා ආදරමකාසීති අත්ථො.
අලංකම්මනියෙති කම්මක්ඛමං කම්මයොග්ගන්ති කම්මනියං, අලං පරියත්තං කම්මනියභාවායාති අලංකම්මනියං, තස්මිං අලංකම්මනියෙ, යත්ථ අජ්ඣාචාරං කරොන්තා සක්කොන්ති, තං කම්මං කාතුං තාදිසෙති අත්ථො. තෙනෙවස්ස පදභාජනෙ වුත්තං – “සක්කා හොති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතු”න්ති, යත්ථ මෙථුනං ධම්මං සක්කා හොති පටිසෙවිතුන්ති වුත්තං හොති. නිසජ්ජං කප්පෙය්යාති නිසජ්ජං කරෙය්ය, නිසීදෙය්යාති අත්ථො. යස්මා පන නිසීදිත්වාව නිපජ්ජති, තෙනස්ස පදභාජනෙ උභයම්පි වුත්තං. තත්ථ උපනිසින්නොති උපගන්ත්වා නිසින්නො. එවං උපනිපන්නොපි වෙදිතබ්බො. භික්ඛු නිසින්නෙති භික්ඛුම්හි නිසින්නෙති අත්ථො. උභො වා නිසින්නාති ද්වෙපි අපච්ඡා අපුරිමං නිසින්නා. එත්ථ ච කිඤ්චාපි පාළියං “සොතස්ස රහො”ති ආගතං, චක්ඛුස්ස රහෙනෙව පන පරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. සචෙපි හි පිහිතකවාටස්ස ගබ්භස්ස ද්වාරෙ නිසින්නො විඤ්ඤූ පුරිසො හොති, නෙව අනාපත්තිං කරොති. අපිහිතකවාටස්ස පන ද්වාරෙ නිසින්නො අනාපත්තිං කරොති. න කෙවලඤ්ච ද්වාරෙ අන්තොද්වාදසහත්ථෙපි ඔකාසෙ නිසින්නො, සචෙ සචක්ඛුකො වික්ඛිත්තොපි නිද්දායන්තොපි අනාපත්තිං කරොති. සමීපෙ ඨිතොපි අන්ධො න කරොති, චක්ඛුමාපි නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තො න කරොති. ඉත්ථීනං පන සතම්පි අනාපත්තිං න කරොතියෙව.