වග්ගුමුදාතීරියභික්ඛුවත්ථුවණ්ණනා
තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා වෙසාලියං විහරති…පෙ… ගිහීනං කම්මන්තං අධිට්ඨෙමාති ගිහීනං ඛෙත්තෙසු චෙව ආරාමාදීසු ච කත්තබ්බකිච්චං අධිට්ඨාම; “එවං කාතබ්බං, එවං න කාතබ්බ”න්ති ආචික්ඛාම චෙව අනුසාසාම චාති වුත්තං හොති. දූතෙය්යන්ති දූතකම්මං. උත්තරිමනුස්සධම්මස්සාති මනුස්සෙ උත්තිණ්ණධම්මස්ස; මනුස්සෙ අතික්කමිත්වා බ්රහ්මත්තං වා නිබ්බානං වා පාපනකධම්මස්සාති අත්ථො. උත්තරිමනුස්සානං වා සෙට්ඨපුරිසානං ඣායීනඤ්ච අරියානඤ්ච ධම්මස්ස. අසුකො භික්ඛූතිආදීසු අත්තනා එවං මන්තයිත්වා පච්ඡා ගිහීනං භාසන්තා “බුද්ධරක්ඛිතො නාම භික්ඛු පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී, ධම්මරක්ඛිතො දුතියස්සා”ති එවං නාමවසෙනෙව වණ්ණං භාසිංසූති වෙදිතබ්බො. තත්ථ එසොයෙව ඛො ආවුසො සෙය්යොති කම්මන්තාධිට්ඨානං දූතෙය්යහරණඤ්ච බහුසපත්තං මහාසමාරම්භං න ච සමණසාරුප්පං. තතො පන උභයතොපි එසො එව සෙය්යො පාසංසතරො සුන්දරතරො යො අම්හාකං ගිහීනං අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස වණ්ණො භාසිතො. කිං වුත්තං හොති? ඉරියාපථං සණ්ඨපෙත්වා නිසින්නං වා චඞ්කමන්තං වා පුච්ඡන්තානං වා අපුච්ඡන්තානං වා ගිහීනං “අයං අසුකො නාම භික්ඛු පඨමස්ස ඣානස්ස ලාභී”ති එවමාදිනා නයෙන යො අම්හාකං අඤ්ඤෙන අඤ්ඤස්ස උත්තරිමනුස්සධම්මස්ස වණ්ණො භාසිතො භවිස්සති, එසො එව සෙය්යොති. අනාගතසම්බන්ධෙ පන අසති න එතෙහි සො තස්මිං ඛණෙ භාසිතොව යස්මා න යුජ්ජති, තස්මා අනාගතසම්බන්ධං කත්වා “යො එවං භාසිතො භවිස්සති, සො එව සෙය්යො”ති එවමෙත්ථ අත්ථො වෙදිතබ්බො. ලක්ඛණං පන සද්දසත්ථතො පරියෙසිතබ්බං.
වණ්ණවා අහෙසුන්ති අඤ්ඤොයෙව නෙසං අභිනවො සරීරවණ්ණො උප්පජ්ජි, තෙන වණ්ණෙන වණ්ණවන්තො අහෙසුං. පීණින්ද්රියාති පඤ්චහි පසාදෙහි අභිනිවිට්ඨොකාසස්ස පරිපුණ්ණත්තා මනච්ඡට්ඨානං ඉන්ද්රියානං අමිලාතභාවෙන පීණින්ද්රියා. පසන්නමුඛවණ්ණාති කිඤ්චාපි අවිසෙසෙන වණ්ණවන්තො සරීරවණ්ණතො පන නෙසං මුඛවණ්ණො අධිකතරං පසන්නො; අච්ඡො අනාවිලො පරිසුද්ධොති අත්ථො. විප්පසන්නඡවිවණ්ණාති යෙන ච තෙ මහාකණිකාරපුප්ඵාදිසදිසෙන වණ්ණෙන වණ්ණවන්තො, තාදිසො අඤ්ඤෙසම්පි මනුස්සානං වණ්ණො අත්ථි. යථා පන ඉමෙසං; එවං න තෙසං ඡවිවණ්ණො විප්පසන්නො. තෙන වුත්තං – “විප්පසන්නඡවිවණ්ණා”ති. ඉතිහ තෙ භික්ඛූ නෙව උද්දෙසං න පරිපුච්ඡං න කම්මට්ඨානං අනුයුඤ්ජන්තා. අථ ඛො කුහකතාය අභූතගුණසංවණ්ණනාය ලද්ධානි පණීතභොජනානි භුඤ්ජිත්වා යථාසුඛං නිද්දාරාමතං සඞ්ගණිකාරාමතඤ්ච අනුයුඤ්ජන්තා ඉමං සරීරසොභං පාපුණිංසු, යථා තං බාලා භන්තමිගප්පටිභාගාති.
වග්ගුමුදාතීරියාති වග්ගුමුදාතීරවාසිනො. කච්චි භික්ඛවෙ ඛමනීයන්ති භික්ඛවෙ කච්චි තුම්හාකං ඉදං චතුචක්කං නවද්වාරං සරීරයන්තං ඛමනීයං සක්කා ඛමිතුං සහිතුං පරිහරිතුං න කිඤ්චි දුක්ඛං උප්පාදෙතීති. කච්චි යාපනීයන්ති කච්චි සබ්බකිච්චෙසු යාපෙතුං ගමෙතුං සක්කා, න කිඤ්චි අන්තරායං දස්සෙතීති. කුච්ඡි පරිකන්තොති කුච්ඡි පරිකන්තිතො වරං භවෙය්ය; “පරිකත්තො”තිපි පාඨො යුජ්ජති. එවං වග්ගුමුදාතීරියෙ අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා ඉදානි යස්මා තෙහි කතකම්මං චොරකම්මං හොති, තස්මා ආයතිං අඤ්ඤෙසම්පි එවරූපස්ස කම්මස්ස අකරණත්ථං අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි.
ආමන්තෙත්වා ච පන “පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ මහාචොරා”තිආදිමාහ. තත්ථ සන්තො සංවිජ්ජමානාති අත්ථි චෙව උපලබ්භන්ති චාති වුත්තං හොති. ඉධාති ඉමස්මිං සත්තලොකෙ. එවං හොතීති එවං පුබ්බභාගෙ ඉච්ඡා උප්පජ්ජති. කුදාස්සු නාමාහන්ති එත්ථ සුඉති නිපාතො; කුදා නාමාති අත්ථො. සො අපරෙන සමයෙනාති සො පුබ්බභාගෙ එවං චින්තෙත්වා අනුක්කමෙන පරිසං වඩ්ඪෙන්තො පන්ථදූහනකම්මං පච්චන්තිමගාමවිලොපන්ති එවමාදීනි කත්වා වෙපුල්ලප්පත්තපරිසො හුත්වා ගාමෙපි අගාමෙ, ජනපදෙපි අජනපදෙ කරොන්තො හනන්තො ඝාතෙන්තො ඡින්දන්තො ඡෙදාපෙන්තො පචන්තො පාචෙන්තො.
ඉති බාහිරකමහාචොරං දස්සෙත්වා තෙන සදිසෙ සාසනෙ පඤ්ච මහාචොරෙ දස්සෙතුං “එවමෙව ඛො”තිආදිමාහ. තත්ථ පාපභික්ඛුනොති අඤ්ඤෙසු ඨානෙසු මූලච්ඡින්නො පාරාජිකප්පත්තො “පාපභික්ඛූ”ති වුච්චති. ඉධ පන පාරාජිකං අනාපන්නො ඉච්ඡාචාරෙ ඨිතො ඛුද්දානුඛුද්දකානි සික්ඛාපදානි මද්දිත්වා විචරන්තො “පාපභික්ඛූ”ති අධිප්පෙතො. තස්සාපි බාහිරකචොරස්ස විය පුබ්බභාගෙ එවං හොති – “කුදාස්සු නාමාහං…පෙ… පරික්ඛාරාන”න්ති. තත්ථ සක්කතොති සක්කාරප්පත්තො. ගරුකතොති ගරුකාරප්පත්තො. මානිතොති මනසා පියායිතො. පූජිතොති චතුපච්චයාභිහාරපූජාය පූජිතො. අපචිතොති අපචිතිප්පත්තො. තත්ථ යස්ස චත්තාරො පච්චයෙ සක්කරිත්වා සුට්ඨු අභිසඞ්ඛතෙ පණීතපණීතෙ කත්වා දෙන්ති, සො සක්කතො. යස්මිං ගරුභාවං පච්චුපෙත්වා දෙන්ති, සො ගරුකතො. යං මනසා පියායන්ති, සො මානිතො. යස්ස සබ්බම්පෙතං කරොන්ති, සො පූජිතො. යස්ස අභිවාදනපච්චුට්ඨානඅඤ්ජලිකම්මාදිවසෙන පරමනිපච්චකාරං කරොන්ති, සො අපචිතො. ඉමස්ස ච පන සබ්බම්පි ඉමං ලොකාමිසං පත්ථයමානස්ස එවං හොති.