තත්ථ අදිට්ඨෙ දිට්ඨසඤ්ඤිනොති අරහත්තෙ ඤාණචක්ඛුනා අදිට්ඨෙයෙව “දිට්ඨං අම්හෙහි අරහත්ත”න්ති දිට්ඨසඤ්ඤිනො හුත්වා. එස නයො අප්පත්තාදීසු. අයං පන විසෙසො – අප්පත්තෙති අත්තනො සන්තානෙ උප්පත්තිවසෙන අප්පත්තෙ. අනධිගතෙති මග්ගභාවනාය අනධිගතෙ; අප්පටිලද්ධෙතිපි අත්ථො. අසච්ඡිකතෙති අප්පටිවිද්ධෙ පච්චවෙක්ඛණවසෙන වා අප්පච්චක්ඛකතෙ. අධිමානෙනාති අධිගතමානෙන; “අධිගතා මය”න්ති එවං උප්පන්නමානෙනාති අත්ථො, අධිකමානෙන වා ථද්ධමානෙනාති අත්ථො. අඤ්ඤං බ්යාකරිංසූති අරහත්තං බ්යාකරිංසු; “පත්තං ආවුසො අම්හෙහි අරහත්තං, කතං කරණීය”න්ති භික්ඛූනං ආරොචෙසුං. තෙසං මග්ගෙන අප්පහීනකිලෙසත්තා කෙවලං සමථවිපස්සනාබලෙන වික්ඛම්භිතකිලෙසානං අපරෙන සමයෙන තථාරූපපච්චයසමායොගෙ රාගාය චිත්තං නමති; රාගත්ථාය නමතීති අත්ථො. එස නයො ඉතරෙසු.

තඤ්ච ඛො එතං අබ්බොහාරිකන්ති තඤ්ච ඛො එතං තෙසං අඤ්ඤබ්යාකරණං අබ්බොහාරිකං ආපත්තිපඤ්ඤාපනෙ වොහාරං න ගච්ඡති; ආපත්තියා අඞ්ගං න හොතීති අත්ථො.

කස්ස පනායං අධිමානො උප්පජ්ජති, කස්ස නුප්පජ්ජතීති? අරියසාවකස්ස තාව නුප්පජ්ජති සො හි මග්ගඵලනිබ්බානපහීනකිලෙසඅවසිට්ඨකිලෙසපච්චවෙක්ඛණෙන සඤ්ජාතසොමනස්සො අරියගුණපටිවෙධෙ නික්කඞ්ඛො. තස්මා සොතාපන්නාදීනං “අහං සකදාගාමී”තිආදිවසෙන අධිමානො නුප්පජ්ජති. දුස්සීලස්ස නුප්පජ්ජති, සො හි අරියගුණාධිගමෙ නිරාසොව. සීලවතොපි පරිච්චත්තකම්මට්ඨානස්ස නිද්දාරාමතාදිමනුයුත්තස්ස නුප්පජ්ජති. සුපරිසුද්ධසීලස්ස පන කම්මට්ඨානෙ අප්පමත්තස්ස නාමරූපං වවත්ථපෙත්වා පච්චයපරිග්ගහෙන විතිණ්ණකඞ්ඛස්ස තිලක්ඛණං ආරොපෙත්වා සඞ්ඛාරෙ සම්මසන්තස්ස ආරද්ධවිපස්සකස්ස උප්පජ්ජති, උප්පන්නො ච සුද්ධසමථලාභිං වා සුද්ධවිපස්සනාලාභිං වා අන්තරා ඨපෙති, සො හි දසපි වීසතිපි තිංසම්පි වස්සානි කිලෙසසමුදාචාරං අපස්සිත්වා “අහං සොතාපන්නො”ති වා “සකදාගාමී”ති වා “අනාගාමී”ති වා මඤ්ඤති. සමථවිපස්සනාලාභිං පන අරහත්තෙයෙව ඨපෙති. තස්ස හි සමාධිබලෙන කිලෙසා වික්ඛම්භිතා, විපස්සනාබලෙන සඞ්ඛාරා සුපරිග්ගහිතා, තස්මා සට්ඨිම්පි වස්සානි අසීතිම්පි වස්සානි වස්සසතම්පි කිලෙසා න සමුදාචරන්ති, ඛීණාසවස්සෙව චිත්තචාරො හොති. සො එවං දීඝරත්තං කිලෙසසමුදාචාරං අපස්සන්තො අන්තරා අඨත්වාව “අරහා අහ”න්ති මඤ්ඤතීති.

අනභිජානන්ති න අභිජානං. යස්මා පනායං අනභිජානං සමුදාචරති, ස්වස්ස සන්තානෙ අනුප්පන්නො ඤාණෙන ච අසච්ඡිකතොති අභූතො හොති. තෙනස්ස පදභාජනෙ “අසන්තං අභූතං අසංවිජ්ජමාන”න්ති වත්වා “අජානන්තො අපස්සන්තො”ති වුත්තං .

උත්තරිමනුස්සධම්මන්ති උත්තරිමනුස්සානං ඣායීනඤ්චෙව අරියානඤ්ච ධම්මං. අත්තුපනායිකන්ති අත්තනි තං උපනෙති, අත්තානං වා තත්ථ උපනෙතීති අත්තුපනායිකො, තං අත්තුපනායිකං; එවං කත්වා සමුදාචරෙය්යාති සම්බන්ධො. පදභාජනෙ පන යස්මා උත්තරිමනුස්සධම්මො නාම ඣානං විමොක්ඛං සමාධි සමාපත්ති ඤාණදස්සනං…පෙ… සුඤ්ඤාගාරෙ අභිරතීති එවං ඣානාදයො අනෙකධම්මා වුත්තා. තස්මා තෙසං සබ්බෙසං වසෙන අත්තුපනායිකභාවං දස්සෙන්තො “තෙ වා කුසලෙ ධම්මෙ අත්තනි උපනෙතී”ති බහුවචනනිද්දෙසං අකාසි. තත්ථ “එතෙ ධම්මා මයි සන්දිස්සන්තී”ති සමුදාචරන්තො අත්තනි උපනෙති. “අහං එතෙසු සන්දිස්සාමී”ති සමුදාචරන්තො අත්තානං තෙසු උපනෙතීති වෙදිතබ්බො.

අලමරියඤාණදස්සනන්ති එත්ථ ලොකියලොකුත්තරා පඤ්ඤා ජානනට්ඨෙන ඤාණං, චක්ඛුනා දිට්ඨමිව ධම්මං පච්චක්ඛකරණතො දස්සනට්ඨෙන දස්සනන්ති ඤාණදස්සනං. අරියං විසුද්ධං උත්තමං ඤාණදස්සනන්ති අරියඤාණදස්සනං. අලං පරියත්තං කිලෙසවිද්ධංසනසමත්ථං අරියඤාණදස්සනමෙත්ථ, ඣානාදිභෙදෙ උත්තරිමනුස්සධම්මෙ අලං වා අරියඤාණදස්සනමස්සාති අලමරියඤාණදස්සනො, තං අලමරියඤාණදස්සනං උත්තරිමනුස්සධම්මන්ති එවං පදත්ථසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. තත්ථ යෙන ඤාණදස්සනෙන සො අලමරියඤාණදස්සනොති වුච්චති. තදෙව දස්සෙතුං “ඤාණන්ති තිස්සො විජ්ජා, දස්සනන්ති යං ඤාණං තං දස්සනං; යං දස්සනං තං ඤාණ”න්ති විජ්ජාසීසෙන පදභාජනං වුත්තං. මහග්ගතලොකුත්තරා පනෙත්ථ සබ්බාපි පඤ්ඤා “ඤාණ”න්ති වෙදිතබ්බා.

සමුදාචරෙය්යාති වුත්තප්පකාරමෙතං උත්තරිමනුස්සධම්මං අත්තුපනායිකං කත්වා ආරොචෙය්ය. ඉත්ථියා වාතිආදි පන ආරොචෙතබ්බපුග්ගලනිදස්සනං. එතෙසඤ්හි ආරොචිතෙ ආරොචිතං හොති න දෙවමාරබ්රහ්මානං, නාපි පෙතයක්ඛතිරච්ඡානගතානන්ති. ඉති ජානාමි ඉති පස්සාමීති සමුදාචරණාකාරනිදස්සනමෙතං. පදභාජනෙ පනස්ස “ජානාමහං එතෙ ධම්මෙ, පස්සාමහං එතෙ ධම්මෙ”ති ඉදං තෙසු ඣානාදීසු ධම්මෙසු ජානනපස්සනානං පවත්තිදීපනං, “අත්ථි ච මෙ එතෙ ධම්මා”තිආදි අත්තුපනායිකභාවදීපනං .