උදකට්ඨකථා
උදකට්ඨෙ – උදකෙ නික්ඛිත්තං හොතීති රාජභයාදිභීතෙහි උදකෙන අවිනස්සනධම්මෙසු තම්බලොහභාජනාදීසු සුප්පටිච්ඡන්නං කත්වා පොක්ඛරණීආදීසු අසන්දනකෙ උදකෙ නික්ඛිත්තං. තස්ස පතිට්ඨිතොකාසොයෙව ඨානං, න සබ්බං උදකං. ගච්ඡති වා ආපත්ති දුක්කටස්සාති අගම්භීරෙ උදකෙ පදසා ගච්ඡන්තස්ස පදවාරෙ පදවාරෙ දුක්කටං. ගම්භීරෙ හත්ථෙහි වා පාදෙහි වා පයොගං කරොන්තස්ස හත්ථවාරෙහි වා පදවාරෙහි වා පයොගෙ පයොගෙ දුක්කටං. එසෙව නයො කුම්භිගහණත්ථං නිමුජ්ජනුම්මුජ්ජනෙසු. සචෙ පන අන්තරා කිඤ්චි උදකසප්පං වා වාළමච්ඡං වා දිස්වා භීතො පලායති, අනාපත්ති. ආමසනාදීසු භූමිගතාය කුම්භියා වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො . අයං පන විසෙසො – තත්ථ භූමිං ඛණිත්වා කඩ්ඪති, ඉධ කද්දමෙ ඔසාරෙති. එවං ඡහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො හොති.
උප්පලාදීසු යස්මිං පුප්ඵෙ වත්ථුං පූරෙති, තස්මිං ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං. උප්පලජාතිකානඤ්චෙත්ථ යාව එකස්මිම්පි පස්සෙ වාකො න ඡිජ්ජති, තාව රක්ඛති. පදුමජාතිකානං පන දණ්ඩෙ ඡින්නෙ අබ්භන්තරෙ සුත්තං අච්ඡින්නම්පි න රක්ඛති. සාමිකෙහි ඡින්දිත්වා ඨපිතානි උප්පලාදීනි හොන්ති, යං වත්ථුං පූරෙති, තස්මිං උද්ධටෙ පාරාජිකං. හත්ථකබද්ධානි හොන්ති, යස්මිං හත්ථකෙ වත්ථු පූරති, තස්මිං උද්ධටෙ පාරාජිකං. භාරබද්ධානි හොන්ති, තං භාරං ඡන්නං ආකාරානං යෙන කෙනචි ආකාරෙන ඨානා චාවෙන්තස්ස භූමට්ඨකුම්භියං වුත්තනයෙන පාරාජිකං. දීඝනාළානි උප්පලාදීනි හොන්ති, පුප්ඵෙසු වා නාළෙසු වා වෙණිං කත්වා උදකපිට්ඨෙ රජ්ජුකෙසු තිණානි සන්ථරිත්වා ඨපෙන්ති වා බන්ධන්ති වා, තෙසං දීඝතො පුප්ඵග්ගෙන ච නාළන්තෙන ච තිරියං පරියන්තෙහි හෙට්ඨා පතිට්ඨිතොකාසෙන උද්ධං උපරි ඨිතස්ස පිට්ඨියාති ඡහාකාරෙහි ඨානා චාවනපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො.
යොපි උදකපිට්ඨියං ඨපිතපුප්ඵකලාපං උදකං චාලෙත්වා වීචිං උට්ඨාපෙත්වා කෙසග්ගමත්තම්පි යථාඨිතට්ඨානතො චාවෙති, පාරාජිකං. අථ පන පරිකප්පෙති “එත්ථ ගතං ගහෙස්සාමී”ති, රක්ඛති තාව; ගතට්ඨානෙ පන උද්ධරතො පාරාජිකං. උදකතො අච්චුග්ගතස්ස පුප්ඵස්ස සකලමුදකං ඨානං, තං උප්පාටෙත්වා උජුකං උද්ධරන්තස්ස නාළන්තෙ කෙසග්ගමත්තං උදකතො අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. පුප්ඵෙ ගහෙත්වා අපනාමෙත්වා ආකඩ්ඪන්තො උප්පාටෙති, න උදකං ඨානං, උප්පාටිතමත්තෙ පාරාජිකං. කලාපබද්ධානි පුප්ඵානි උදකට්ඨානෙ වා රුක්ඛෙ වා ගච්ඡෙ වා බන්ධිත්වා ඨපෙන්ති, බන්ධනං අමොචෙත්වා ඉතො චිතො ච කරොන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, බන්ධනෙ මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. පඨමං බන්ධනං මොචෙත්වා පච්ඡා හරති, එත්ථ ඡහාකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදොති ඉදං උභයං මහාපච්චරියාදීසු වුත්තං. පදුමිනියං පුප්ඵානි සහ පදුමිනිංයා ගණ්හිතුකාමස්ස පුප්ඵනාළෙහි ච පත්තනාළෙහි ච ඵුට්ඨඋදකවසෙන උද්ධඤ්චෙව තිරියඤ්ච ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො. තං පනස්ස පදුමිනිං අනුප්පාටෙත්වා පුප්ඵානි වා පත්තානි වා අත්තනො අභිමුඛං ආකඩ්ඪන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. උප්පාටිතමත්තෙ පාරාජිකං.
පුප්ඵපත්තනාළෙ ඨානතො අචාවෙත්වාපි පඨමං පදුමිනිං උප්පාටෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා පුප්ඵපත්තනාළෙසු ඨානා චාවිතෙසු පාරාජිකං. උප්පාටිතාය පදුමිනියා පුප්ඵං ගණ්හන්තො පන භණ්ඩං අග්ඝාපෙත්වා කාරෙතබ්බො. බහි ඨපිතෙ රාසිකතකලාපබද්ධභාරබද්ධපුප්ඵෙපි එසෙව නයො. භිසං වා මුළාලං වා යෙන වත්ථු පූරති, තං උප්පාටෙන්තස්ස පාරාජිකං. කද්දමෙ ඵුට්ඨොකාසවසෙන චෙත්ථ ඨානං පරිච්ඡින්දිතබ්බං. තානි උප්පාටෙන්තස්ස සුඛුමම්පි මූලං අච්ඡින්නං හොති, රක්ඛති තාව. භිසපබ්බෙ ජාතං පත්තං වා පුප්ඵං වා හොති, තම්පි රක්ඛතීති මහාඅට්ඨකථායමෙව වුත්තං. භිසගණ්ඨිම්හි පන කණ්ටකො හොති යොබ්බනප්පත්තානං මුඛපිළකා විය, අයං අදීඝත්තා න රක්ඛති. සෙසං උප්පලාදීසු වුත්තනයමෙව.
මච්ඡකච්ඡපානං සස්සාමිකානං වාපිආදීසු සකලමුදකං ඨානං. තස්මා යො පටිජග්ගනට්ඨානෙ සස්සාමිකං මච්ඡං බළිසෙන වා ජාලෙන වා කුමනෙන වා හත්ථෙන වා ගණ්හාති, තස්ස යෙන මච්ඡෙන වත්ථු පූරති, තස්මිං කෙසග්ගමත්තම්පි උදකතො උද්ධටමත්තෙ පාරාජිකං. කොචි මච්ඡො ගය්හමානො ඉතො චිතො ච ධාවති, ආකාසං වා උප්පතති, තීරෙ වා පතති, ආකාසෙ වා ඨිතං තීරෙ වා පතිතං ගණ්හතොපි පාරාජිකමෙව. කච්ඡපම්පි බහි ගොචරත්ථං ගතං ගණ්හතො එසෙව නයො. උදකට්ඨං පන උදකා මොචයතො පාරාජිකං.