වෙහාසට්ඨකථා
වෙහාසට්ඨෙ මඤ්චපීඨාදීසු ඨපිතං භණ්ඩං ආමාසං වා හොතු අනාමාසං වා, ථෙය්යචිත්තෙන ආමසන්තස්ස දුක්කටං. මඤ්චපීඨෙසු ඨපිතභණ්ඩෙසු පනෙත්ථ ථලට්ඨෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. අයං පන විසෙසො – සචෙ ඛලියා බද්ධසාටකො මඤ්චෙ වා පීඨෙ වා පත්ථටො මජ්ඣෙන මඤ්චතලං න ඵුසති, මඤ්චපාදෙව ඵුසති, තෙසං වසෙන ඨානං වෙදිතබ්බං. පාදානං උපරි ඵුට්ඨොකාසමෙව හි අතික්කමිතමත්තෙන තත්ථ පාරාජිකං හොති. සහ මඤ්චපීඨෙහි හරන්තස්ස පන මඤ්චපීඨපාදානං පතිට්ඨිතොකාසවසෙන ඨානං වෙදිතබ්බං.
චීවරවංසෙ වාති චීවරඨපනත්ථාය බන්ධිත්වා ඨපිතෙ වංසෙ වා කට්ඨදණ්ඩකෙ වා. තත්ථ සංහරිත්වා පාරතො අන්තං ඔරතො භොගං කත්වා ඨපිතචීවරස්ස පතිට්ඨිතොකාසෙන ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං, න සබ්බො චීවරවංසො. තස්මා ථෙය්යචිත්තෙන තං භොගෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්ස පාරතො වංසෙ පතිට්ඨිතොකාසං ඔරතො චීවරෙන වංසස්ස ඵුට්ඨප්පදෙසං අතික්කාමෙන්තස්ස එකද්වඞ්ගුලමත්තාකඩ්ඪනෙනෙව පාරාජිකං. අන්තෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪන්තස්සාපි එසෙව නයො. තත්ථෙව පන චීවරවංසෙ වාමතො වා දක්ඛිණතො වා සාරෙන්තස්ස වාමන්තෙන දක්ඛිණන්තට්ඨානං දක්ඛිණන්තෙන වා වාමන්තට්ඨානං අතික්කන්තමත්තෙ දසද්වාදසඞ්ගුලමත්තසාරණෙනෙව පාරාජිකං. උද්ධං උක්ඛිපන්තස්ස කෙසග්ගමත්තුක්ඛිපනෙන පාරාජිකං. චීවරවංසං ඵුසන්තං වා අඵුසන්තං වා රජ්ජුකෙන බන්ධිත්වා ඨපිතචීවරං මොචෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, මුත්තෙ පාරාජිකං. මුත්තමත්තමෙව හි තං “ඨානා චුත”න්ති සඞ්ඛ්යං ගච්ඡති. වංසෙ වෙඨෙත්වා ඨපිතං නිබ්බෙඨෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං, නිබ්බෙඨිතමත්තෙ පාරාජිකං. වලයං කත්වා ඨපිතෙ වලයං ඡින්දති වා මොචෙති වා එකං වා වංසකොටිං මොචෙත්වා නීහරති, ථුල්ලච්චයං . ඡින්නමත්තෙ මුත්තමත්තෙ නීහටමත්තෙ ච පාරාජිකං. තථා අකත්වාව චීවරවංසෙ ඉතො චිතො ච සාරෙති, රක්ඛති තාව. වලයස්ස හි සබ්බොපි චීවරවංසො ඨානං. කස්මා? තත්ථ සංසරණධම්මතාය. යදා පන නං හත්ථෙන ගහෙත්වා ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. පසාරෙත්වා ඨපිතස්ස පතිට්ඨිතොකාසෙන ඵුට්ඨොකාසොව ඨානං. තත්ථ සංහරිත්වා ඨපිතෙ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යං පන එකෙනන්තෙන භූමිං ඵුසිත්වා ඨිතං හොති, තස්ස චීවරවංසෙ ච භූමියඤ්ච පතිට්ඨිතොකාසවසෙන ද්වෙ ඨානානි. තත්ථ භූමියං එකෙනන්තෙන පතිට්ඨිතෙ අබද්ධසාටකෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. චීවරරජ්ජුයාපි අයමෙව විනිච්ඡයො.
අඞ්කුසකෙ ලග්ගෙත්වා ඨපිතභණ්ඩං පන භෙසජ්ජඝටො වා භෙසජ්ජත්ථවිකා වා සචෙ භිත්තිං වා භූමිං වා අඵුසිත්වා ඨපිතං ලග්ගනකං ඝංසන්තස්ස නීහරතො අඞ්කුසකොටිතො නික්ඛන්තමත්තෙ පාරාජිකං. ලග්ගනකං බද්ධං හොති, බුන්දෙන උක්ඛිපිත්වා ආකාසගතං කරොන්තස්ස අඞ්කුසකොටිතො අනික්ඛන්තෙපි පාරාජිකං. භිත්තිනිස්සිතං හොති, පඨමං අඞ්කුසකොටිතො නීහරති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා භිත්තිං මොචෙති, පාරාජිකං. පඨමං භිත්තිං මොචෙත්වා පච්ඡා අඞ්කුසතො නීහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. සචෙ පන භාරියං භණ්ඩං නීහරිතුං අසක්කොන්තො සයං භිත්තිනිස්සිතං කත්වා අඞ්කුසතො නීහරති, පුන භිත්තිං අමොචෙත්වාපි අඞ්කුසතො නීහටමත්තෙයෙව පාරාජිකං. අත්තනා කතට්ඨානඤ්හි ඨානං න හොති. භූමිං ඵුසිත්වා ඨිතස්ස පන ද්වෙ එව ඨානානි. තත්ථ වුත්තොයෙව විනිච්ඡයො . යං පන සික්කාය පක්ඛිපිත්වා ලග්ගිතං හොති, තං සික්කාතො නීහරන්තස්සාපි සහ සික්කාය අඞ්කුසතො නීහරන්තස්සාපි පාරාජිකං. භිත්තිභූමිසන්නිස්සිතවසෙන චෙත්ථ ඨානභෙදොපි වෙදිතබ්බො.
භිත්තිඛීලොති උජුකං කත්වා භිත්තියං ආකොටිතො වා තත්ථජාතකො එව වා; නාගදන්තො පන වඞ්කො ආකොටිතො එව. තෙසු ලග්ගෙත්වා ඨපිතං අඞ්කුසකෙ වුත්තනයෙනෙව විනිච්ඡිනිතබ්බං. ද්වීසු තීසු පන පටිපාටියා ඨිතෙසු ආරොපෙත්වා ඨපිතං කුන්තං වා භින්දිවාලං වා අග්ගෙ වා බුන්දෙ වා ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, එකමෙකස්ස ඵුට්ඨොකාසමත්තෙ අතික්කන්තෙ පාරාජිකං. ඵුට්ඨොකාසමත්තමෙව හි තෙසං ඨානං හොති, න සබ්බෙ ඛීලා වා නාගදන්තා වා. භිත්තිඅභිමුඛො ඨත්වා මජ්ඣෙ ගහෙත්වා ආකඩ්ඪති, ඔරිමන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං පාරිමන්තෙන අතික්කන්තමත්තෙ පාරාජිකං. පරතො පෙල්ලෙන්තස්සාපි එසෙව නයො. හත්ථෙන ගහෙත්වා උජුකං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තම්පි ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං. භිත්තිං නිස්සාය ඨපිතං භිත්තිං ඝංසන්තො ආකඩ්ඪති, අග්ගෙන ඵුට්ඨොකාසං බුන්දං, බුන්දෙන වා ඵුට්ඨොකාසං අග්ගං අතික්කාමෙන්තස්ස පාරාජිකං . භිත්තිඅභිමුඛො ඨත්වා ආකඩ්ඪන්තො එකෙනන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං අපරන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. උජුකං උක්ඛිපන්තො කෙසග්ගමත්තං ආකාසගතං කරොති, පාරාජිකං.
රුක්ඛෙ වා ලග්ගිතන්ති තාලරුක්ඛාදීසු ආරොපෙත්වා ලග්ගිතෙ අඞ්කුසකාදීසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. තත්ථජාතකං පන තාලපිණ්ඩිං චාලෙන්තස්ස ථුල්ලච්චයං. යස්මිං ඵලෙ පාරාජිකවත්ථු පූරති, තස්මිං බන්ධනා මුත්තමත්තෙ පාරාජිකං. පිණ්ඩිං ඡින්දති, පාරාජිකං. අග්ගෙන පණ්ණන්තරං ආරොපෙත්වා ඨපිතා ද්වෙ ඨානානි ලභති – ඨපිතට්ඨානඤ්ච වණ්ටට්ඨානඤ්ච; තත්ථ වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො. යො පන “ඡින්නමත්තා පතමානා සද්දං කරෙය්යා”ති භයෙන සයං අග්ගෙන පණ්ණන්තරං ආරොපෙත්වා ඡින්දති, ඡින්නමත්තෙ පාරාජිකං . අත්තනා කතට්ඨානඤ්හි ඨානං න හොති. එතෙන උපායෙන සබ්බරුක්ඛානං පුප්ඵඵලෙසු විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.