ආකාසට්ඨකථා
ආකාසට්ඨෙ මොරස්ස ඡහි ආකාරෙහි ඨානපරිච්ඡෙදො වෙදිතබ්බො – පුරතො මුඛතුණ්ඩකෙන, පච්ඡතො කලාපග්ගෙන, උභයපස්සෙසු පක්ඛපරියන්තෙහි, අධො පාදනඛසිඛාය, උද්ධං සිඛග්ගෙනාති. භික්ඛු “සස්සාමිකං ආකාසට්ඨං මොරං ගහෙස්සාමී”ති පුරතො වා තිට්ඨති, හත්ථං වා පසාරෙති, මොරො ආකාසෙයෙව පක්ඛෙ චාරෙති, වාතං ගාහාපෙත්වා ගමනං උපච්ඡින්දිත්වා තිට්ඨති. තස්ස භික්ඛුනො දුක්කටං. තං අඵන්දෙන්තො හත්ථෙන ආමසති, දුක්කටමෙව. ඨානා අචාවෙන්තො ඵන්දාපෙති, ථුල්ලච්චයං. හත්ථෙන පන ගහෙත්වා වා අග්ගහෙත්වා වා මුඛතුණ්ඩකෙන ඵුට්ඨොකාසං කලාපග්ගං, කලාපග්ගෙන වා ඵුට්ඨොකාසං මුඛතුණ්ඩකං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථා වාමපක්ඛපරියන්තෙන ඵුට්ඨොකාසං දක්ඛිණපක්ඛපරියන්තං, දක්ඛිණපක්ඛපරියන්තෙන වා ඵුට්ඨොකාසං වාමපක්ඛපරියන්තං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. තථා පාදනඛසිඛාය ඵුට්ඨොකාසං සිඛග්ගං, සිඛග්ගෙන වා ඵුට්ඨොකාසං පාදනඛසිඛං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං.
ආකාසෙන ගච්ඡන්තො මොරො සීසාදීසු යස්මිං අඞ්ගෙ නිලීයති, තං තස්ස ඨානං. තස්මා තං හත්ථෙ නිලීනං ඉතො චිතො ච කරොන්තොපි ඵන්දාපෙතියෙව, යදි පන ඉතරෙන හත්ථෙන ගහෙත්වා ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං . ඉතරං හත්ථං උපනෙති, මොරො සයමෙව උඩ්ඩෙත්වා තත්ථ නිලීයති, අනාපත්ති . අඞ්ගෙ නිලීනභාවං ඤත්වා ථෙය්යචිත්තෙන එකං පදවාරං ගච්ඡති, ථුල්ලච්චයං. දුතියෙ පාරාජිකං.
භූමියං ඨිතමොරො ද්වින්නං වා පාදානං කලාපස්ස ච වසෙන තීණි ඨානානි ලභති. තං උක්ඛිපන්තස්ස යාව එකම්පි ඨානං පථවිං ඵුසති, තාව ථුල්ලච්චයං. කෙසග්ගමත්තම්පි පථවියා මොචිතමත්තෙ පාරාජිකං. පඤ්ජරෙ ඨිතං සහ පඤ්ජරෙන උද්ධරති, පාරාජිකං. යදි පන පාදං න අග්ඝති, සබ්බත්ථ අග්ඝවසෙන කාතබ්බං. අන්තොවත්ථුම්හි චරන්තං මොරං ථෙය්යචිත්තෙන පදසා බහිවත්ථුං නීහරන්තො ද්වාරපරිච්ඡෙදං අතික්කාමෙති, පාරාජිකං. වජෙ ඨිතබලීබද්දස්ස හි වජො විය අන්තොවත්ථු තස්ස ඨානං. හත්ථෙන පන ගහෙත්වා අන්තොවත්ථුස්මිම්පි ආකාසගතං කරොන්තස්ස පාරාජිකමෙව. අන්තොගාමෙ චරන්තම්පි ගාමපරික්ඛෙපං අතික්කාමෙන්තස්ස පාරාජිකං . සයමෙව නික්ඛමිත්වා ගාමූපචාරෙ වා වත්ථූපචාරෙ වා චරන්තං පන ථෙය්යචිත්තො කට්ඨෙන වා කථලාය වා උත්රාසෙත්වා අටවිමුඛං කරොති, මොරො උඩ්ඩෙත්වා අන්තොගාමෙ වා අන්තොවත්ථුම්හි වා ඡදනපිට්ඨෙ වා නිලීයති, රක්ඛති. සචෙ පන අටවිමුඛෙ උඩ්ඩෙති වා ගච්ඡති වා “අටවිං පවෙසෙත්වා ගහෙස්සාමී”ති පරිකප්පෙ අසති පථවිතො කෙසග්ගමත්තම්පි උඩ්ඩිතමත්තෙ වා දුතියපදවාරෙ වා පාරාජිකං. කස්මා? යස්මා ගාමතො නික්ඛන්තස්ස ඨිතට්ඨානමෙව ඨානං හොති. කපිඤ්ජරාදීසුපි අයමෙව විනිච්ඡයො.
සාටකං වාති වාතවෙගුක්ඛිත්තං පථවිතලෙ පත්ථරිත්වා ඨපිතමිව ආකාසෙන ගච්ඡන්තං ඛලිබද්ධං සාටකං අභිමුඛාගතං හත්ථෙන එකස්මිං අන්තෙ ගණ්හාති, ඉතො චිතො ච ඨානං අවිකොපෙන්තොයෙව ගමනුපච්ඡෙදෙ දුක්කටං. ඨානාචාවනං අකරොන්තො චාලෙති, ඵන්දාපනෙ ථුල්ලච්චයං. ඨානා චාවෙති, පාරාජිකං. ඨානපරිච්ඡෙදො චස්ස මොරස්සෙව ඡහි ආකාරෙහි වෙදිතබ්බො.
අබද්ධසාටකො පන එකස්මිං අන්තෙ ගහිතමත්තෙව දුතියෙනන්තෙන පතිත්වා භූමියං පතිට්ඨාති, තස්ස ද්වෙ ඨානානි හොන්ති – හත්ථො චෙව භූමි ච. තං යථාගහිතමෙව පඨමං ගහිතොකාසප්පදෙසතො චාලෙති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා භූමිතො දුතියහත්ථෙන වා පාදෙන වා උක්ඛිපති, පාරාජිකං. පඨමං වා භූමිතො උද්ධරති, ථුල්ලච්චයං. පච්ඡා ගහිතොකාසප්පදෙසතො චාවෙති, පාරාජිකං. ගහණං වා අමුඤ්චන්තො උජුකමෙව හත්ථං ඔනාමෙත්වා භූමිගතං කත්වා තෙනෙව හත්ථෙන උක්ඛිපති, පාරාජිකං. වෙඨනෙපි අයමෙව විනිච්ඡයො.