උපනිධිකථා
උපනිධිම්හි – නාහං ගණ්හාමීති සම්පජානමුසාවාදෙපි අදින්නාදානස්ස පයොගත්තා දුක්කටං. “කිං තුම්හෙ භණථ? නෙවිදං මය්හං අනුරූපං, න තුම්හාක”න්තිආදීනි වදන්තස්සාපි දුක්කටමෙව. “රහො මයා එතස්ස හත්ථෙ ඨපිතං, න අඤ්ඤො කොචි ජානාති, ‘දස්සති නු ඛො මෙ නො’”ති සාමිකො විමතිං උප්පාදෙති, භික්ඛුස්ස ථුල්ලච්චයං. තස්ස ඵරුසාදිභාවං දිස්වා සාමිකො “න මය්හං දස්සතී”ති ධුරං නික්ඛිපති, තත්ර සචායං භික්ඛු “කිලමෙත්වා නං දස්සාමී”ති දානෙ සඋස්සාහො, රක්ඛති තාව. සචෙපි සො දානෙ නිරුස්සාහො, භණ්ඩස්සාමිකො පන ගහණෙ සඋස්සාහො , රක්ඛතෙව. යදි පන සො දානෙ නිරුස්සාහො භණ්ඩසාමිකොපි “න මය්හං දස්සතී”ති ධුරං නික්ඛිපති, එවං උභින්නං ධුරනික්ඛෙපෙන භික්ඛුනො පාරාජිකං . යදිපි මුඛෙන “දස්සාමී”ති වදති, චිත්තෙන පන අදාතුකාමො, එවම්පි සාමිකස්ස ධුරනික්ඛෙපෙ පාරාජිකං. තං පන උපනිධි නාම සඞ්ගොපනත්ථාය අත්තනො හත්ථෙ පරෙහි ඨපිතභණ්ඩං, අගුත්තදෙසතො ඨානා චාවෙත්වා ගුත්තට්ඨානෙ ඨපනත්ථාය හරතො අනාපත්ති. ථෙය්යචිත්තෙනපි ඨානා චාවෙන්තස්ස අවහාරො නත්ථි. කස්මා? අත්තනො හත්ථෙ නික්ඛිත්තත්තා, භණ්ඩදෙය්යං පන හොති. ථෙය්යචිත්තෙන පරිභුඤ්ජතොපි එසෙව නයො. තාවකාලිකග්ගහණෙපි තථෙව. ධම්මං චරන්තොතිආදි වුත්තනයමෙව. අයං තාව පාළිවණ්ණනා.
පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො පනෙත්ථ පත්තචතුක්කාදිවසෙන එවං වුත්තො – එකො කිර භික්ඛු පරස්ස මහග්ඝෙ පත්තෙ ලොභං උප්පාදෙත්වා තං හරිතුකාමො ඨපිතට්ඨානමස්ස සුට්ඨු සල්ලක්ඛෙත්වා අත්තනොපි පත්තං තස්සෙව සන්තිකෙ ඨපෙසි. සො පච්චූසසමයෙ ආගන්ත්වා ධම්මං වාචාපෙත්වා නිද්දායමානං මහාථෙරමාහ – “වන්දාමි, භන්තෙ”ති. “කො එසො”ති? “අහං, භන්තෙ, ආගන්තුකභික්ඛු, කාලස්සෙවම්හි ගන්තුකාමො, අසුකස්මිඤ්ච මෙ ඨානෙ ඊදිසෙන නාම අංසබද්ධකෙන ඊදිසාය පත්තත්ථවිකාය පත්තො ඨපිතො. සාධාහං, භන්තෙ, තං ලභෙය්ය”න්ති ථෙරො පවිසිත්වා තං ගණ්හි. උද්ධාරෙයෙව චොරස්ස පාරාජිකං. සචෙ ආගන්ත්වා “කොසි ත්වං අවෙලාය ආගතො”ති වුත්තො භීතො පලායති, පාරාජිකං පත්වාව පලායති. ථෙරස්ස පන සුද්ධචිත්තත්තා අනාපත්ති. ථෙරො “තං ගණ්හිස්සාමී”ති අඤ්ඤං ගණ්හි, එසෙව නයො. අයං පන අඤ්ඤං තාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති, මනුස්සවිග්ගහෙ ආණත්තසදිසවත්ථුස්මිං විය. කුරුන්දියං පන “පදවාරෙන කාරෙතබ්බො”ති වුත්තං, තං අතාදිසමෙව ගණ්හන්තෙ යුජ්ජති.
තං මඤ්ඤමානො අත්තනො පත්තං ගණ්හිත්වා අදාසි, චොරස්ස සාමිකෙන දින්නත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටං. තං මඤ්ඤමානො චොරස්සෙව පත්තං ගණ්හිත්වා අදාසි, ඉධාපි චොරස්ස අත්තනො සන්තකත්තා පාරාජිකං නත්ථි, අසුද්ධචිත්තෙන පන ගහිතත්තා දුක්කටමෙව. සබ්බත්ථ ථෙරස්ස අනාපත්ති.
අපරො “පත්තං චොරෙස්සාමී”ති තථෙව නිද්දායමානං ථෙරං වන්දි. “කො අය”න්ති ච වුත්තෙ ‘අහං, භන්තෙ, ගිලානභික්ඛු, එකං තාව මෙ පත්තං දෙථ, ගාමද්වාරං ගන්ත්වා භෙසජ්ජං ආහරිස්සාමී”ති. ථෙරො “ඉධ ගිලානො නත්ථි, චොරො අයං භවිස්සතී”ති සල්ලක්ඛෙත්වා “ඉමං හරතූ”ති අත්තනො වෙරිභික්ඛුස්ස පත්තං නීහරිත්වා අදාසි, ද්වින්නම්පි උද්ධාරෙයෙව පාරාජිකං. “වෙරිභික්ඛුස්ස පත්තො”ති සඤ්ඤාය අඤ්ඤස්ස පත්තං උද්ධරන්තෙපි එසෙව නයො. සචෙ පන “වෙරිස්සාය”න්ති සඤ්ඤාය චොරස්සෙව පත්තං උද්ධරිත්වා දෙති, වුත්තනයෙනෙව ථෙරස්ස පාරාජිකං, චොරස්ස දුක්කටං. අථ “වෙරිස්සාය”න්ති මඤ්ඤමානො අත්තනො පත්තං දෙති, වුත්තනයෙනෙව උභින්නම්පි දුක්කටං.
එකො මහාථෙරො උපට්ඨාකං දහරභික්ඛුං “පත්තචීවරං ගණ්හ, අසුකං නාම ගාමං ගන්ත්වා පිණ්ඩාය චරිස්සාමා”ති ආහ. දහරො ගහෙත්වා ථෙරස්ස පච්ඡතො පච්ඡතො ගච්ඡන්තො ථෙය්යචිත්තං උප්පාදෙත්වා සචෙ සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරොති, පාරාජිකං නත්ථි. කස්මා? ආණත්තියා ගහිතත්තා. සචෙ පන මග්ගතො ඔක්කම්ම අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. අථ නිවත්තිත්වා විහාරාභිමුඛො පලායිත්වා විහාරං පවිසිත්වා ගච්ඡති, උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. අථාපි මහාථෙරස්ස නිවාසනපරිවත්තනට්ඨානතො ගාමාභිමුඛො පලායති, ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. යදි පන උභොපි පිණ්ඩාය චරිත්වා භුඤ්ජිත්වා වා ගහෙත්වා වා නික්ඛමන්ති, ථෙරො ච පුනපි තං වදති – “පත්තචීවරං ගණ්හ, විහාරං ගමිස්සාමා”ති. තත්ර චෙ සො පුරිමනයෙනෙව ථෙය්යචිත්තෙන සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරොති, රක්ඛති තාව. අටවිං පවිසති, පදවාරෙන කාරෙතබ්බො. නිවත්තිත්වා ගාමාභිමුඛො එව පලායති, ගාමූපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. පුරතො විහාරාභිමුඛො පලායිත්වා විහාරෙ අට්ඨත්වා අනිසීදිත්වා අවූපසන්තෙනෙව ථෙය්යචිත්තෙන ගච්ඡති, උපචාරාතික්කමෙ පාරාජිකං. යො පන අනාණත්තො ගණ්හාති, තස්ස සීසෙ භාරං ඛන්ධෙ කරණාදීසුපි පාරාජිකං. සෙසං පුරිමසදිසමෙව.