උදකකථා
උදකෙ පන – භාජනගතන්ති උදකදුල්ලභකාලෙ උදකමණිකාදීසු භාජනෙසු සඞ්ගොපෙත්වා ඨපිතං; තං යස්මිං භාජනෙ ඨපිතං හොති, තං භාජනං ආවිඤ්ඡිත්වා වා ඡිද්දං කත්වා වා තත්ථ පොක්ඛරණීතළාකෙසු ච අත්තනො භාජනං පවෙසෙත්වා ගණ්හන්තස්ස සප්පිතෙලෙසු වුත්තනයෙන විනිච්ඡයො වෙදිතබ්බො.
මරියාදච්ඡෙදනෙ පන තත්ථ ජාතකභූතගාමෙන සද්ධිම්පි මරියාදං ඡින්දන්තස්ස අදින්නාදානපයොගත්තා දුක්කටං. තඤ්ච පන පහාරෙ පහාරෙ හොති. අන්තොඨත්වා බහිමුඛො ඡින්දන්තො බහි අන්තෙන කාරෙතබ්බො. බහි ඨත්වා අන්තොමුඛො ඡින්දන්තො අන්තොඅන්තෙන කාරෙතබ්බො. අන්තො ච බහි ච ඡින්දිත්වා මජ්ඣෙ ඨපෙත්වා තං ඡින්දන්තො මජ්ඣෙන කාරෙතබ්බො. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා ගාවො පක්කොසති, ගාමදාරකෙහි වා පක්කොසාපෙති, තා ආගන්ත්වා ඛුරෙහි මරියාදං ඡින්දන්ති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා ගාවො උදකෙ පවෙසෙති, ගාමදාරකෙහි වා පවෙසාපෙති, තාහි උට්ඨාපිතවීචියො මරියාදං භින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. ගාමදාරකෙ වා “උදකෙ කීළථා”ති වදති, කීළන්තෙ වා උත්රාසෙති, තෙහි උට්ඨාපිතවීචියොපි මරියාදං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති. අන්තොඋදකෙ ජාතරුක්ඛං ඡින්දති, අඤ්ඤෙන වා ඡින්දාපෙති, තෙනපි පතන්තෙන උට්ඨාපිතවීචියො මරියාදං ඡින්දිත්වා ගච්ඡන්ති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. මරියාදං දුබ්බලං කත්වා තළාකරක්ඛණත්ථාය තළාකතො නිබ්බහනඋදකං වා නිද්ධමනතුම්බං වා පිදහති, අඤ්ඤතො ගච්ඡන්තං වා උදකං යථා එත්ථ පවිසති, එවං පාළිං වා බන්ධති, මාතිකං වා උජුකං කරොති, තස්ස උපරිභාගෙ ඨිතං අත්තනො තළාකං වා භින්දති, උස්සන්නං උදකං මරියාදං ගහෙත්වා ගච්ඡති, තෙනෙව ඡින්නා හොති. සබ්බත්ථ නික්ඛන්තඋදකග්ඝානුරූපෙන අවහාරෙන කාරෙතබ්බො.
නිද්ධමනපනාළිං උග්ඝාටෙත්වා නීහරන්තස්සාපි එසෙව නයො. සචෙ පන තෙන මරියාදාය දුබ්බලාය කතාය අත්තනො ධම්මතාය ආගන්ත්වා වා අනාණත්තෙහි ගාමදාරකෙහි ආරොපිතා වා ගාවියො ඛුරෙහි මරියාදං භින්දන්ති, අත්තනොයෙව ධම්මතාය අනාණත්තෙහි වා ගාමදාරකෙහි උදකෙ පවෙසිතා වීචියො උට්ඨාපෙන්ති, ගාමදාරකා වා සයමෙව පවිසිත්වා කීළන්තා උට්ඨාපෙන්ති අන්තොඋදකෙ වා රුක්ඛො අඤ්ඤෙන ඡිජ්ජමානො පතිත්වා උට්ඨාපෙති, උට්ඨාපිතා වීචියො මරියාදං ඡින්දන්ති, සචෙපි මරියාදං දුබ්බලං කත්වා සුක්ඛතළාකස්ස උදකනිබ්බහනට්ඨානං වා උදකනිද්ධමනතුම්බං වා පිදහති, අඤ්ඤතො ගමනමග්ගෙ වා පාළිං බන්ධති, සුක්ඛමාතිකං වා උජුකං කරොති, පච්ඡා දෙවෙ වුට්ඨෙ උදකං ආගන්ත්වා මරියාදං භින්දති, සබ්බත්ථ භණ්ඩදෙය්යං.
යො පන නිදාඝෙ සුක්ඛවාපියා මරියාදං යාව තලං පාපෙත්වා ඡින්දති, පච්ඡා දෙවෙ වුට්ඨෙ ආගතාගතං උදකං පලායති, භණ්ඩදෙය්යං. යත්තකං තප්පච්චයා සස්සං උප්පජ්ජති, තතො පාදමත්තග්ඝනකම්පි අදෙන්තො සාමිකානං ධුරනික්ඛෙපෙන අස්සමණො හොති.
යං පන සබ්බසාධාරණං තළාකං හොති; තළාකෙ උදකස්ස සබ්බෙපි මනුස්සා ඉස්සරා. හෙට්ඨතො පනස්ස සස්සානි කරොන්ති, සස්සපාලනත්ථං තළාකතො මහාමාතිකා නික්ඛමිත්වා ඛෙත්තමජ්ඣෙන යාති, සාපි සදා සන්දනකාලෙ සබ්බසාධාරණා. තතො පන ඛුද්දකමාතිකා නීහරිත්වා අත්තනො අත්තනො කෙදාරෙසු උදකං පවෙසෙන්ති. තං අඤ්ඤෙසං ගහෙතුං න දෙන්ති. නිදාඝසමයෙව උදකෙ මන්දීභූතෙ වාරෙන උදකං දෙන්ති, යො උදකවාරෙ සම්පත්තෙ න ලභති, තස්ස සස්සානි මිලායන්ති; තස්මා අඤ්ඤෙසං වාරෙ අඤ්ඤො ගහෙතුං න ලභති. තත්ථ යො භික්ඛු පරෙසං ඛුද්දකමාතිකාතො වා කෙදාරතො වා උදකං ථෙය්යචිත්තෙන අත්තනො වා පරස්ස වා මාතිකං වා කෙදාරං වා පවෙසෙති, අටවිමුඛං වා වාහෙති, අවහාරො වස්ස හොති.
යොපි “චිරෙන මෙ උදකවාරො භවිස්සති, ඉදඤ්ච සස්සං මිලායතී”ති පරෙසං කෙදාරෙ පවිසන්තස්ස උදකස්ස පවිසනමග්ගං පිදහිත්වා අත්තනො කෙදාරං පවෙසෙති, අවහාරො එව. සචෙ පන තළාකතො අනිග්ගතෙ පරෙසං මාතිකාමුඛං අසම්පත්තෙව උදකෙ සුක්ඛමාතිකංයෙව යථා ආගච්ඡන්තං උදකං අඤ්ඤෙසං කෙදාරෙ අප්පවිසිත්වා අත්තනොයෙව කෙදාරං පවිසති, එවං තත්ථ තත්ථ බන්ධති. අනික්ඛන්තෙ බද්ධා සුබද්ධා, නික්ඛන්තෙ බද්ධා, භණ්ඩදෙය්යං. තළාකං ගන්ත්වා සයමෙව නිද්ධමනපනාළිං උග්ඝාටෙත්වා අත්තනො කෙදාරං පවෙසෙන්තස්සාපි නත්ථි අවහාරො. කස්මා? තළාකං නිස්සාය ඛෙත්තස්ස කතත්තා. කුරුන්දියාදීසු පන “අවහාරො”ති වුත්තං. තං “වත්ථුං කාලඤ්ච දෙසඤ්චා”ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන න සමෙති. තස්මා මහාඅට්ඨකථායං වුත්තමෙව යුත්තන්ති.