භික්ඛුපච්චත්ථිකචතුක්කභෙදවණ්ණනා
එවං සන්ථතචතුක්කභෙදං වත්වා ඉදානි යස්මා න කෙවලං මනුස්සිත්ථිආදිකෙ භික්ඛුස්ස එව සන්තිකෙ ආනෙන්ති. අථ ඛො භික්ඛුම්පි තාසං සන්තිකෙ ආනෙන්ති, තස්මා තප්පභෙදං දස්සෙන්තො “භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා සන්තිකෙ”ති ආදිනා නයෙන සබ්බානි තානි චතුක්කානි පුනපි නීහරිත්වා දස්සෙසි. තෙසු විනිච්ඡයො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකවසෙන චතුක්කභෙදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
රාජපච්චත්ථිකාදිචතුක්කභෙදකථා
යස්මා පන න භික්ඛුපච්චත්ථිකා එව එවං කරොන්ති, රාජපච්චත්ථිකාදයොපි කරොන්ති. තස්මා තම්පි පභෙදං දස්සෙන්තො “රාජපච්චත්ථිකා”තිආදිමාහ. තත්ථ රාජානො එව පච්චත්ථිකා රාජපච්චත්ථිකා. තෙ ච සයං ආනෙන්තාපි අඤ්ඤෙහි ආණාපෙන්තාපි ආනෙන්තියෙවාති වෙදිතබ්බා. චොරා එව පච්චත්ථිකා චොරපච්චත්ථිකා. ධුත්තාති මෙථුනුපසංහිතඛිඩ්ඩාපසුතා නාගරිකකෙරාටියපුරිසා, ඉත්ථිධුත්තසුරාධුත්තාදයො වා; ධුත්තා එව පච්චත්ථිකා ධුත්තපච්චත්ථිකා. ගන්ධන්ති හදයං වුච්චති, තං උප්පාටෙන්තීති උප්පලගන්ධා, උප්පලගන්ධා එව පච්චත්ථිකා උප්පලගන්ධපච්චත්ථිකා. එතෙ කිර න කසිවණිජ්ජාදීහි ජීවන්ති, පන්ථඝාතගාමඝාතාදීනි කත්වා පුත්තදාරං පොසෙන්ති. තෙ කම්මසිද්ධිං පත්ථයමානා දෙවතානං ආයාචෙත්වා තාසං බලිකම්මත්ථං මනුස්සානං හදයං උප්පාටෙන්ති. සබ්බකාලෙ ච මනුස්සා දුල්ලභා. භික්ඛූ පන අරඤ්ඤෙ විහරන්තා සුලභා හොන්ති. තෙ සීලවන්තං භික්ඛුං ගහෙත්වා “සීලවතො වධො නාම භාරියො හොතී”ති මඤ්ඤමානා තස්ස සීලවිනාසනත්ථං මනුස්සිත්ථිආදිකෙ වා ආනෙන්ති; තං වා තත්ථ නෙන්ති. අයමෙත්ථ විසෙසො. සෙසං වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. භික්ඛුපච්චත්ථිකවාරෙ වුත්තනයෙනෙව ච ඉමෙසු චතූසුපි වාරෙසු චතුක්කානි වෙදිතබ්බානි. පාළියං පන සංඛිත්තෙන වුත්තානි.
සබ්බාකාරෙන චතුක්කභෙදකථා නිට්ඨිතා.
ආපත්තානාපත්තිවාරවණ්ණනා
ඉදානි යං වුත්තං “මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්සා”තිආදි, එත්ථ අසම්මොහත්ථං “මග්ගෙන මග්ග”න්තිආදිමාහ. තත්ථ මග්ගෙන මග්ගන්ති ඉත්ථියා තීසු මග්ගෙසු අඤ්ඤතරෙන මග්ගෙන අත්තනො අඞ්ගජාතං පවෙසෙති අථ වා සම්භින්නෙසු ද්වීසු මග්ගෙසු පස්සාවමග්ගෙන වච්චමග්ගං වච්චමග්ගෙන වා පස්සාවමග්ගං පවෙසෙති. මග්ගෙන අමග්ගන්ති පස්සාවාදිමග්ගෙන පවෙසෙත්වා තස්ස සාමන්තා වණෙන නීහරති. අමග්ගෙන මග්ගන්ති මග්ගසාමන්තෙන වණෙන පවෙසෙත්වා මග්ගෙන නීහරති. අමග්ගෙන අමග්ගන්ති ද්වීසු සම්භින්නවණෙසු එකෙන වණෙන පවෙසෙත්වා දුතියෙන නීහරති. ඉමස්ස සුත්තස්ස අනුලොමවසෙන සබ්බත්ථ වණසඞ්ඛෙපෙ ථුල්ලච්චයං වෙදිතබ්බං.
ඉදානි යං පරතො වක්ඛති “අනාපත්ති අජානන්තස්ස අසාදියන්තස්සා”ති, තත්ථ අසම්මොහත්ථං “භික්ඛු සුත්තභික්ඛුම්හී”තිආදිමාහ. තත්රායං අධිප්පායො – යො පටිබුද්ධො සාදියති සො “සුත්තම්හි මයි එසො විප්පටිපජ්ජි, නාහං ජානාමී”ති න මුච්චති. උභො නාසෙතබ්බාති චෙත්ථ ද්වෙපි ලිඞ්ගනාසනෙන නාසෙතබ්බා. තත්ර දූසකස්ස පටිඤ්ඤාකරණං නත්ථි, දූසිතො පුච්ඡිත්වා පටිඤ්ඤාය නාසෙතබ්බො. සචෙ න සාදියති, න නාසෙතබ්බො. එස නයො සාමණෙරවාරෙපි.