නවමසික්ඛාපදෙ – දුට්ඨුල්ලා නාම ආපත්ති චත්තාරි ච පාරාජිකානි තෙරස ච සඞ්ඝාදිසෙසාති ඉමිස්සා පාළියා “පාරාජිකානි දුට්ඨුල්ලසද්දත්ථදස්සනත්ථං වුත්තානි, සඞ්ඝාදිසෙසං පන ඉධ අධිප්පෙත”න්ති අට්ඨකථාසු වුත්තං. තත්රායං විචාරණා – සචෙ පාරාජිකං ආරොචෙන්තස්ස පාචිත්තියං න භවෙය්ය, යථා සමානෙපි භික්ඛු-භික්ඛුනීනං උපසම්පන්නසද්දෙ යත්ථ භික්ඛුනී අනධිප්පෙතා හොති, තත්ථ භික්ඛුං ඨපෙත්වා අවසෙසො අනුපසම්පන්නොති වුච්චති; එවමිධ සමානෙපි පාරාජිකසඞ්ඝාදිසෙසානං දුට්ඨුල්ලසද්දෙ යදි පාරාජිකං අනධිප්පෙතං, “දුට්ඨුල්ලා නාම ආපත්ති තෙරස සඞ්ඝාදිසෙසා”ති එතදෙව වත්තබ්බං සියා. තත්ථ භවෙය්ය “යො පාරාජිකං ආපන්නො, සො භික්ඛුභාවතො චුතො, තස්මා තස්ස ආපත්තිං ආරොචෙන්තො දුක්කටං ආපජ්ජතී”ති. එවං සති අක්කොසන්තොපි දුක්කටං ආපජ්ජෙය්ය, පාචිත්තියමෙව ච ආපජ්ජති. වුත්තඤ්හෙතං – “අසුද්ධො හොති පුග්ගලො අඤ්ඤතරං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො, තඤ්චෙ අසුද්ධදිට්ඨි සමානො ඔකාසං කාරාපෙත්වා අක්කොසාධිප්පායො වදති, ආපත්ති ඔමසවාදස්සා”ති (පාරා· 389). එවං පාළියා විචාරියමානාය පාරාජිකං ආරොචෙන්තස්සාපි පාචිත්තියමෙව දිස්සති. කිඤ්චාපි දිස්සති, අථ ඛො සබ්බඅට්ඨකථාසු වුත්තත්තා අට්ඨකථාචරියාව එත්ථ පමාණං, න අඤ්ඤා විචාරණා. පුබ්බෙපි ච ආවොචුම්හ – “බුද්ධෙන ධම්මො විනයො ච වුත්තො, යො තස්ස පුත්තෙහි තථෙව ඤාතො”තිආදි (පාරා· අට්ඨ· 1.ගන්ථාරම්භකථා). අට්ඨකථාචරියා හි බුද්ධස්ස අධිප්පායං ජානන්ති.

ඉමිනාපි චෙතං පරියායෙන වෙදිතබ්බං. අඤ්ඤත්ර භික්ඛුසම්මුතියාති හි වුත්තං. භික්ඛුසම්මුතියා ච ආරොචනං ආයතිං සංවරත්ථාය පුන තථාරූපං ආපත්තිං අනාපජ්ජනත්ථාය භගවතා අනුඤ්ඤාතං, න තස්ස භික්ඛුනො අවණ්ණමත්තප්පකාසනත්ථාය, සාසනෙ චස්ස පතිට්ඨානිසෙධනත්ථාය , න ච පාරාජිකං ආපන්නස්ස පුන තථාරූපාය ආපත්තියා අනාපජ්ජනෙන භික්ඛුභාවො නාම අත්ථි. තස්මා “පාරාජිකානි දුට්ඨුල්ලසද්දත්ථදස්සනත්ථං වුත්තානි, සඞ්ඝාදිසෙසං පන ඉධාධිප්පෙත”න්ති යං අට්ඨකථාසු වුත්තං, තං සුවුත්තමෙව.

අත්ථි භික්ඛුසම්මුති ආපත්තිපරියන්තාතිආදීසු පන යා අයං භික්ඛුසම්මුති වුත්තා, සා න කත්ථචි ආගතා, ඉධ වුත්තත්තායෙව පන අභිණ්හාපත්තිකං භික්ඛුං දිස්වා එවමෙස පරෙසු හිරොත්තප්පෙනාපි ආයතිං සංවරං ආපජ්ජිස්සතීති තස්ස භික්ඛුනො හිතෙසිතාය තික්ඛත්තුං අපලොකෙත්වා සඞ්ඝෙන කාතබ්බාති වෙදිතබ්බාති.

අදුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං ආරොචෙති ආපත්ති දුක්කටස්සාති පඤ්චපි ආපත්තික්ඛන්ධෙ ආරොචෙන්තස්ස දුක්කටං. මහාපච්චරියං පන පාරාජිකං ආරොචෙන්තස්සාපි දුක්කටමෙව වුත්තං. අනුපසම්පන්නස්ස දුට්ඨුල්ලං වා අදුට්ඨුල්ලං වා අජ්ඣාචාරන්ති එත්ථ ආදිතො පඤ්ච සික්ඛාපදානි දුට්ඨුල්ලො නාම අජ්ඣාචාරො, සෙසානි අදුට්ඨුල්ලො. සුක්කවිස්සට්ඨිකායසංසග්ගදුට්ඨුල්ලඅත්තකාමා පනස්ස අජ්ඣාචාරො නාමාති වුත්තං.

වත්ථුං ආරොචෙතීති “අයං සුක්කවිස්සට්ඨිං ආපන්නො, දුට්ඨුල්ලං ආපන්නො, අත්තකාමං ආපන්නො” කායසංසග්ගං ආපන්නොති එවං වදන්තස්ස අනාපත්ති. ආපත්තිං ආරොචෙතීති එත්ථ “අයං පාරාජිකං ආපන්නො, සඞ්ඝාදිසෙසං ථුල්ලච්චයං පාචිත්තියං පාටිදෙසනීයං දුක්කටං දුබ්භාසිතං ආපන්නො”ති වදති අනාපත්ති. “අයං අසුචිං මොචෙත්වා සඞ්ඝාදිසෙසං ආපන්නො”තිආදිනා පන නයෙන වත්ථුනා සද්ධිං ආපත්තිං ඝටෙත්වා ආරොචෙන්තස්සෙව ආපත්ති. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව.

තිසමුට්ඨානං – කායචිත්තතො වාචාචිත්තතො කායවාචාචිත්තතො ච සමුට්ඨාති, කිරියං, සඤ්ඤාවිමොක්ඛං, සචිත්තකං, ලොකවජ්ජං, කායකම්මං, වචීකම්මං, අකුසලචිත්තං, දුක්ඛවෙදනන්ති.

දසමසික්ඛාපදෙ – ජාතා ච පථවී අජාතා ච පථවීති ඉමෙහි පදෙහි ජාතපථවිඤ්ච අජාතපථවිඤ්ච දස්සෙති. අප්පපාසාණාදීසු අප්පා පාසාණා එත්ථාති අප්පපාසාණාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. තත්ථ මුට්ඨිප්පමාණතො උපරි පාසාණාති වෙදිතබ්බා, මුට්ඨිප්පමාණා සක්ඛරා. කථලාති කපාලඛණ්ඩානි. මරුම්බාති කටසක්ඛරා. වාලිකාති වාලුකායෙව. යෙභුය්යෙන පංසුකාති තීසු කොට්ඨාසෙසු ද්වෙ කොට්ඨාසා පංසු, එකො පාසාණාදීසු අඤ්ඤතරො. අදඩ්ඪාපීති උද්ධනපත්තපචනකුම්භකාරාවාපාදිවසෙන තථා තථා අදඩ්ඪා. සා පන විසුං නත්ථි, සුද්ධපංසුආදීසු අඤ්ඤතරාව වෙදිතබ්බා. යෙභුය්යෙනසක්ඛරාති බහුතරා සක්ඛරා. හත්ථිකුච්ඡියං කිර එකපච්ඡිපූරං ආහරාපෙත්වා දොණියං ධොවිත්වා පථවියා යෙභුය්යෙන සක්ඛරභාවං ඤත්වා සයං භික්ඛූ පොක්ඛරණිං ඛණිංසු. යානි පන මජ්ඣෙ “අප්පපංසු අප්පමත්තිකා”ති ද්වෙ පදානි, තානි යෙභුය්යෙනපාසාණාදිපඤ්චකමෙව පවිසන්ති තෙසංයෙව හි ද්වින්නං පභෙදදස්සනමෙතං. සයං ඛණති ආපත්ති පාචිත්තියස්සාති එත්ථ පහාරෙ පහාරෙ පාචිත්තියං වෙදිතබ්බං. සකිං ආණත්තො බහුකම්පි ඛණතීති සචෙපි සකලදිවසං ඛණති, ආණාපකස්ස එකංයෙව පාචිත්තියං. සචෙ පන කුසිතො හොති, පුනප්පුනං ආණාපෙතබ්බො. තං ආණාපෙත්වා ඛණාපෙන්තස්ස වාචාය වාචාය පාචිත්තියං. අයං තාව පාළිවණ්ණනා.