දසමසික්ඛාපදෙ – ජාතා ච පථවී අජාතා ච පථවීති ඉමෙහි පදෙහි ජාතපථවිඤ්ච අජාතපථවිඤ්ච දස්සෙති. අප්පපාසාණාදීසු අප්පා පාසාණා එත්ථාති අප්පපාසාණාති එවමත්ථො දට්ඨබ්බො. තත්ථ මුට්ඨිප්පමාණතො උපරි පාසාණාති වෙදිතබ්බා, මුට්ඨිප්පමාණා සක්ඛරා. කථලාති කපාලඛණ්ඩානි. මරුම්බාති කටසක්ඛරා. වාලිකාති වාලුකායෙව. යෙභුය්යෙන පංසුකාති තීසු කොට්ඨාසෙසු ද්වෙ කොට්ඨාසා පංසු, එකො පාසාණාදීසු අඤ්ඤතරො. අදඩ්ඪාපීති උද්ධනපත්තපචනකුම්භකාරාවාපාදිවසෙන තථා තථා අදඩ්ඪා. සා පන විසුං නත්ථි, සුද්ධපංසුආදීසු අඤ්ඤතරාව වෙදිතබ්බා. යෙභුය්යෙනසක්ඛරාති බහුතරා සක්ඛරා. හත්ථිකුච්ඡියං කිර එකපච්ඡිපූරං ආහරාපෙත්වා දොණියං ධොවිත්වා පථවියා යෙභුය්යෙන සක්ඛරභාවං ඤත්වා සයං භික්ඛූ පොක්ඛරණිං ඛණිංසු. යානි පන මජ්ඣෙ “අප්පපංසු අප්පමත්තිකා”ති ද්වෙ පදානි, තානි යෙභුය්යෙනපාසාණාදිපඤ්චකමෙව පවිසන්ති තෙසංයෙව හි ද්වින්නං පභෙදදස්සනමෙතං. සයං ඛණති ආපත්ති පාචිත්තියස්සාති එත්ථ පහාරෙ පහාරෙ පාචිත්තියං වෙදිතබ්බං. සකිං ආණත්තො බහුකම්පි ඛණතීති සචෙපි සකලදිවසං ඛණති, ආණාපකස්ස එකංයෙව පාචිත්තියං. සචෙ පන කුසිතො හොති, පුනප්පුනං ආණාපෙතබ්බො. තං ආණාපෙත්වා ඛණාපෙන්තස්ස වාචාය වාචාය පාචිත්තියං. අයං තාව පාළිවණ්ණනා.

අයං පන පාළිමුත්තකවිනිච්ඡයො – “පොක්ඛරණිං ඛණා”ති වදති, වට්ටති. ඛතායෙව හි පොක්ඛරණී නාම හොති, තස්මා අයං කප්පියවොහාරො. එස නයො “වාපිං තළාකං ආවාටං ඛණා”තිආදීසුපි. “ඉමං ඔකාසං ඛණ, ඉමස්මිං ඔකාසෙ පොක්ඛරණිං ඛණා”ති වත්තුං පන න වට්ටති. “කන්දං ඛණ, මූලං ඛණා”ති අනියාමෙත්වා වත්තුං වට්ටති. “ඉමං වල්ලිං ඛණ, ඉමස්මිං ඔකාසෙ කන්දං වා මූලං වා ඛණා”ති වත්තුං න වට්ටති. පොක්ඛරණිං සොධෙන්තෙහි යො කුටෙහි උස්සිඤ්චිතුං සක්කා හොති තනුකකද්දමො, තං අපනෙතුං වට්ටති, බහලං න වට්ටති. ආතපෙන සුක්ඛකද්දමො ඵලති, තත්ර යො හෙට්ඨා පථවියා අසම්බද්ධො, තමෙව අපනෙතුං වට්ටති. උදකෙන ගතට්ඨානෙ උදකපප්පටකො නාම හොති, වාතප්පහාරෙන චලති, තං අපනෙතුං වට්ටති.

පොක්ඛරණීආදීනං තටං භිජ්ජිත්වා උදකසාමන්තා පතති, සචෙ ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨං, ඡින්දිතුං වා භින්දිතුං වා වට්ටති, චාතුමාසතො උද්ධං න වට්ටති. සචෙ පන උදකෙයෙව පතති, දෙවෙ අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨෙපි උදකෙයෙව උදකස්ස පතිතත්තා වට්ටති. පාසාණපිට්ඨියං සොණ්ඩිං ඛණන්ති, සචෙ තත්ථ පඨමමෙව සුඛුමරජං පතති, තඤ්චෙ දෙවෙන ඔවට්ඨං හොති, චාතුමාසච්චයෙන අකප්පියපථවීසඞ්ඛ්යං ගච්ඡති. උදකෙ පරියාදිණ්ණෙ සොණ්ඩිං සොධෙන්තෙහි තං විකොපෙතුං න වට්ටති. සචෙ පඨමමෙව උදකෙන පූරති, පච්ඡා රජං පතති, තං විකොපෙතුං වට්ටති. තත්ථ හි දෙවෙ වස්සන්තෙපි උදකෙයෙව උදකං පතතීති. පිට්ඨිපාසාණෙ සුඛුමරජං හොති, දෙවෙ ඵුසායන්තෙ අල්ලීයති, තම්පි චාතුමාසච්චයෙන විකොපෙතුං න වට්ටති. සචෙ පන අකතපබ්භාරෙ වම්මිකො උට්ඨිතො හොති, යථාසුඛං විකොපෙතුං වට්ටති. සචෙ අබ්භොකාසෙ උට්ඨහති, ඔමකචාතුමාසං ඔවට්ඨොයෙව වට්ටති. රුක්ඛාදීසු ආරුළ්හඋපචිකාමත්තිකායපි එසෙව නයො. ගණ්ඩුප්පාදගූථමූසිකුක්කරගොකණ්ටකාදීසුපි එසෙව නයො.

ගොකණ්ටකො නාම ගාවීනං ඛුරච්ඡින්නකද්දමො වුච්චති. සචෙ පන හෙට්ඨිමතලෙන භූමිසම්බන්ධො හොති, එකදිවසම්පි න වට්ටති. කසිතට්ඨානෙපි නඞ්ගලච්ඡින්නමත්තිකාපිණ්ඩං ගණ්හන්තස්ස එසෙව නයො. පුරාණසෙනාසනං හොති අච්ඡදනං වා විනට්ඨච්ඡදනං වා, අතිරෙකචාතුමාසං ඔවට්ඨං ජාතපථවීසඞ්ඛ්යමෙව ගච්ඡති. තතො අවසෙසං ඡදනිට්ඨකං වා ගොපානසීආදිකං උපකරණං වා “ඉට්ඨකං ගණ්හාමි ගොපනසිං භිත්තිපාදං පදරත්ථරණං පාසාණත්ථම්භං ගණ්හාමී”ති සඤ්ඤාය ගණ්හිතුං වට්ටති. තෙන සද්ධිං මත්තිකා පතති, අනාපත්ති. භිත්තිමත්තිකං ගණ්හන්තස්ස පන ආපත්ති. සචෙ යා යා අතින්තා තං තං ගණ්හාති, අනාපත්ති.