ධම්මිකපාතිමොක්ඛට්ඨපනකථා
යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහීති එත්ථ මග්ගෙනමග්ගපටිපාදනාදීසු ආකාරාදිසඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කායාති එත්ථ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්ච පාළියං ආගතමෙව. සචෙ පන තෙහි දිට්ඨසුතෙහි පරිසඞ්කං උප්පාදෙය්ය, තං සන්ධාය වුත්තං “තාය පරිසඞ්කායා”ති.
ධම්මිකපාතිමොක්ඛට්ඨපනකථා නිට්ඨිතා.
අත්තාදානඅඞ්ගකථා
අත්තාදානං ආදාතුකාමෙනාති එත්ථ සාසනං සොධෙතුකාමො භික්ඛු යං අධිකරණං අත්තනා ආදියති, තං අත්තාදානන්ති වුච්චති. අකාලො ඉමං අත්තාදානං ආදාතුන්ති එත්ථ රාජභයං චොරභයං දුබ්භික්ඛභයං වස්සාරත්තොති අයං අකාලො, විපරීතො කාලො.
අභූතං ඉදං අත්තාදානන්ති අසන්තමිදං, මයා අධම්මො වා ධම්මොති, ධම්මො වා අධම්මොති, අවිනයො වා විනයොති, විනයො වා අවිනයොති, දුස්සීලො වා පුග්ගලො සීලවාති, සීලවා වා දුස්සීලොති ගහිතොති අත්ථො; විපරියායෙන භූතං වෙදිතබ්බං. අනත්ථසංහිතං ඉදං අත්තාදානන්ති එත්ථ යං ජීවිතන්තරායාය වා බ්රහ්මචරියන්තරායාය වා සංවත්තති, ඉදං අනත්ථසංහිතං, විපරීතං අත්ථසංහිතං නාම.
න ලභිස්සාමි සන්දිට්ඨෙ සම්භත්තෙ භික්ඛූති අප්පෙකදා හි රාජභයාදීසු එවරූපා අත්තනො පක්ඛස්ස උපත්ථම්භකා භික්ඛූ ලද්ධුං න සක්කා හොන්ති, තං සන්ධාය වුත්තං “න ලභිස්සාමී”ති . අප්පෙකදා පන ඛෙමසුභික්ඛාදීසු ලද්ධුං සක්කා හොන්ති, තං සන්ධාය “ලභිස්සාමී”ති වුත්තං.
භවිස්සති සඞ්ඝස්ස තතොනිදානං භණ්ඩනන්ති කොසම්බකානං විය භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො ච භවිස්සතීති. පච්ඡාපි අවිප්පටිසාරකරං භවිස්සතීති සුභද්දං වුඩ්ඪපබ්බජිතං නිග්ගහෙත්වා පඤ්චසතිකසඞ්ගීතිං කරොන්තස්ස මහාකස්සපත්ථෙරස්සෙව, දසවත්ථුකෙ අධිකරණෙ දසභික්ඛුසහස්සානි නිග්ගහෙත්වා සත්තසතිකසඞ්ගීතිං කරොන්තස්ස ආයස්මතො යසස්සෙව, සට්ඨිභික්ඛුසහස්සානි නිග්ගහෙත්වා සහස්සිකසඞ්ගීතිං කරොන්තස්ස මොග්ගලිපුත්තතිස්සත්ථෙරස්සෙව ච පච්ඡා සමනුස්සරණකරණං හොති, සාසනස්ස ච විගතුපක්කිලෙසචන්දිමසූරියසස්සිරිකතාය සංවත්තති.
අත්තාදානඅඞ්ගකථා නිට්ඨිතා.
චොදකෙනපච්චවෙක්ඛිතබ්බධම්මකථා
අච්ඡිද්දෙන අප්පටිමංසෙනාතිආදීසු යෙන ගහට්ඨපබ්බජිතෙසු යො කොචි පහටො වා හොති, ගිහීනං ගණ්ඩඵාලනාදීනි වෙජ්ජකම්මානි වා කතානි, තස්ස කායසමාචාරො උපචිකාහි ඛායිතතාලපණ්ණමිව ඡිද්දො ච පටිමාසිතුං යත්ථ කත්ථචි ගහෙත්වා ආකඩ්ඪිතුං සක්කුණෙය්යතාය සප්පටිමංසො ච හොති, විපරීතො අච්ඡිද්දො අප්පටිමංසොති වෙදිතබ්බොති. වචීසමාචාරො පන මුසාවාදඔමසවාදපෙසුඤ්ඤඅමූලකානුද්ධංසනාදීහි ඡිද්දො ච සප්පටිමංසො ච හොති, විපරීතො අච්ඡිද්දො අප්පටිමංසො.
මෙත්තං නු ඛො මෙ චිත්තන්ති පලිබොධෙ ඡින්දිත්වා කම්මට්ඨානභාවනානුයොගෙන අධිගතං මෙත්තචිත්තං. අනාඝාතන්ති ආඝාතවිරහිතං, වික්ඛම්භනවසෙන විහතාඝාතන්ති අත්ථො. ඉදං පනාවුසො කත්ථ වුත්තං භගවතාති ඉදං සික්ඛාපදං කතරස්මිං නගරෙ වුත්තන්ති අත්ථො.
චොදකෙනපච්චවෙක්ඛිතබ්බධම්මකථා නිට්ඨිතා.
චොදකෙනඋපට්ඨාපෙතබ්බකථා
කාලෙන වක්ඛාමීතිආදීසු එකො එකං ඔකාසං කාරෙත්වා චොදෙන්තො කාලෙන වදති නාම. සඞ්ඝමජ්ඣගණමජ්ඣසලාකග්ගයාගුඅග්ගවිතක්කමාළකභික්ඛාචාරමග්ගආසනසාලාදීසු උපට්ඨාකෙහි පරිවාරිතක්ඛණෙ වා චොදෙන්තො අකාලෙන වදති නාම. තච්ඡෙන වදන්තො භූතෙන වදති නාම. “අම්භො මහල්ලක, පරිසාවචර, පංසුකූලික, ධම්මකථික, පතිරූපං තව ඉද”න්ති වදන්තො ඵරුසෙන වදති නාම. කාරණනිස්සිතං පන කත්වා “භන්තෙ මහල්ලකත්ථ, පරිසාවචරා, පංසුකූලිකා, ධම්මකථිකත්ථ, පතිරූපං තුම්හාකං ඉද”න්ති වදන්තො සණ්හෙන වදති නාම. කාරණනිස්සිතං කත්වා වදන්තො අත්ථසංහිතෙන වදති නාම. මෙත්තචිත්තො වක්ඛාමි නො දොසන්තරොති මෙත්තචිත්තං උපට්ඨපෙත්වා වක්ඛාමි, න දුට්ඨචිත්තො හුත්වා.