පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකෙ – (නන්දිමුඛියා රත්තියාති අරුණුට්ඨිතකාලෙපි හි නන්දිමුඛා විය රත්ති ඛායති. තෙනාහ “නන්දිමුඛියා රත්තියා”ති. අන්තොපූතින්ති අත්තචිත්තසන්තානෙ කිලෙසපූතිභාවෙන අන්තොපූතිං. අවස්සුතන්ති කිලෙසවස්සනවසෙන අවස්සුතං. කසම්බුකජාතන්ති ආකිණ්ණදොසතාය සංකිලිට්ඨජාතං.) යාව බාහාගහණාපි නාමාති “අපරිසුද්ධා ආනන්ද පරිසා”ති වචනං සුත්වායෙව හි තෙන පක්කමිතබ්බං සියා, එවං අපක්කමිත්වා යාව බාහාගහණාපි නාම සො මොඝපුරිසො ආගමෙස්සති, අච්ඡරියමිදන්ති දස්සෙති.

න ආයතකෙනෙව පපාතොති න පඨමමෙව ගම්භීරො; අනුපුබ්බෙන ගම්භීරොති අත්ථො. ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තතීති වීචීනං ඔසක්කනකන්දරං මරියාදවෙලං නාතික්කමති. තීරං වාහෙතීති තීරතො අප්පෙති; උස්සාරෙතීති අත්ථො. අඤ්ඤාපටිවෙධොති අරහත්තප්පත්ති.

ඡන්නමතිවස්සතීති ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙන්තො අඤ්ඤං නවං ආපත්තිං ආපජ්ජති ඉදමෙතං සන්ධාය වුත්තං. විවටං නාතිවස්සතීති ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා විවරන්තො අඤ්ඤං නාපජ්ජති ඉදමෙතං සන්ධාය වුත්තං.

ඨපිතං හොති පාතිමොක්ඛන්ති එත්ථ පුරෙ වා පච්ඡා වා ඨපිතම්පි අට්ඨපිතං හොති, ඛෙත්තෙ ඨපිතමෙව පන ඨපිතං නාම හොති. තස්මා “සුණාතු මෙ, භන්තෙ සඞ්ඝො, අජ්ජුපොසථො පන්නරසො, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්යා”ති එත්ථ යාව රෙ-කාරං භණති, තාව ඨපෙතබ්බං, ඉදඤ්හි ඛෙත්තං. ය්ය-කාරෙ පන වුත්තෙ ඨපෙන්තෙන පච්ඡා ඨපිතං නාම හොති. “සුණාතු මෙ”ති අනාරද්ධෙයෙව ඨපෙන්තෙන පුරෙ ඨපිතං හොති.

අමූලිකාය සීලවිපත්තියා පාතිමොක්ඛං ඨපෙති අකතායාති තෙන පුග්ගලෙන සා විපත්ති කතා වා හොතු අකතා වා, පාතිමොක්ඛට්ඨපනකස්ස සඤ්ඤාඅමූලිකවසෙන අමූලිකා හොති. කතාකතායාති කතඤ්ච අකතඤ්ච උභයං ගහෙත්වා වුත්තං.

ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙතීති කම්මං කොපෙතුකාමතාය සඞ්ඝස්ස කම්මෙ කරීයමානෙ නෙව ආගච්ඡති, න ඡන්දං දෙති, සම්මුඛීභූතොව පටික්කොසති, තෙන දුක්කටං ආපජ්ජති. ඉච්චස්සාපි සාපත්තිකස්සෙව පාතිමොක්ඛං ඨපිතං හොති. පච්චාදියතීති “පුන කාතබ්බං කම්ම”න්ති පච්චාදියති, තෙන උක්කොටනකෙන පාචිත්තියං ආපජ්ජති. ඉච්චස්සාපි සාපත්තිකස්සෙව පාතිමොක්ඛං ඨපිතං හොති.

යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහීති එත්ථ මග්ගෙනමග්ගපටිපාදනාදීසු ආකාරාදිසඤ්ඤා වෙදිතබ්බා. තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කායාති එත්ථ දිට්ඨඤ්ච සුතඤ්ච පාළියං ආගතමෙව. සචෙ පන තෙහි දිට්ඨසුතෙහි පරිසඞ්කං උප්පාදෙය්ය, තං සන්ධාය වුත්තං “තාය පරිසඞ්කායා”ති.

අත්තාදානං ආදාතුකාමෙනාති එත්ථ සාසනං සොධෙතුකාමො භික්ඛු යං අධිකරණං අත්තනා ආදියති, තං අත්තාදානන්ති වුච්චති. අකාලො ඉමං අත්තාදානං ආදාතුන්ති එත්ථ රාජභයං චොරභයං දුබ්භික්ඛභයං වස්සාරත්තොති අයං අකාලො, විපරීතො කාලො.

අභූතං ඉදං අත්තාදානන්ති අසන්තමිදං, මයා අධම්මො වා ධම්මොති, ධම්මො වා අධම්මොති, අවිනයො වා විනයොති, විනයො වා අවිනයොති, දුස්සීලො වා පුග්ගලො සීලවාති, සීලවා වා දුස්සීලොති ගහිතොති අත්ථො; විපරියායෙන භූතං වෙදිතබ්බං. අනත්ථසංහිතං ඉදං අත්තාදානන්ති එත්ථ යං ජීවිතන්තරායාය වා බ්රහ්මචරියන්තරායාය වා සංවත්තති, ඉදං අනත්ථසංහිතං, විපරීතං අත්ථසංහිතං නාම.