ජන්තාඝරවත්තාදිකථා
ජන්තාඝරවත්තෙ – පරිභණ්ඩන්ති බහිජගති.
ආචමනවත්ථුස්මිං – සති උදකෙති එත්ථ සචෙ උදකං අත්ථි, පටිච්ඡන්නට්ඨානං පන නත්ථි, භාජනෙන නීහරිත්වා ආචමිතබ්බං. භාජනෙ අසති පත්තෙන නීහරිතබ්බං. පත්තෙපි අසති අසන්තං නාම හොති. “ඉදං අතිවිවටං පුරතො අඤ්ඤං උදකං භවිස්සතී”ති ගතස්ස උදකං අලභන්තස්සෙව භික්ඛාචාරවෙලා හොති, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං, භුඤ්ජිතුම්පි අනුමොදනම්පි කාතුං වට්ටති. ආගතපටිපාටියාති වච්චකුටියං පස්සාවට්ඨානෙ න්හානතිත්ථෙති තීසුපි ආගතපටිපාටියෙව පමාණං.
වච්චකුටිවත්තෙ – න දන්තකට්ඨං ඛාදන්තෙනාති අයං වච්චකුටියාපි අවච්චකුටියාපි සබ්බත්ථෙව පටික්ඛෙපො. න ඵරුසෙන කට්ඨෙනාති ඵාලිතකට්ඨෙන වා ඛරෙන වා ගණ්ඨිකෙන වා කණ්ටකෙන වා සුසිරෙන වා පූතිනා වා න අවලෙඛිතබ්බං. අවලෙඛනකට්ඨං පන අග්ගහෙත්වා පවිට්ඨස්ස ආපත්ති නත්ථි.
න ආචමනසරාවකෙති සබ්බසාධාරණට්ඨානං සන්ධායෙතං වුත්තං. තත්ර හි අඤ්ඤෙ අඤ්ඤෙ ආගච්ඡන්ති, තස්මා උදකං න සෙසෙතබ්බං. යං පන සඞ්ඝිකෙපි විහාරෙ එකදෙසෙ නිබද්ධගමනත්ථාය කතං ඨානං හොති පුග්ගලිකට්ඨානං වා, තස්මිං වට්ටති. විරෙචනං පිවිත්වා පුනප්පුනං පවිසන්තස්සාපි වට්ටතියෙව.
ඌහතාති ඌහදිතා; බහි වච්චමක්ඛිතාති අත්ථො. ධොවිතබ්බාති උදකං ආහරිත්වා ධොවිතබ්බා. උදකං අත්ථි, භාජනං නත්ථි, අසන්තං නාම හොති. භාජනං අත්ථි, උදකං නත්ථි, එතම්පි අසන්තං. උභයෙ පන අසති අසන්තමෙව, කට්ඨෙන වා කෙනචි වා පුඤ්ඡිත්වා ගන්තබ්බං. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානමෙවාති.
ජන්තාඝරවත්තාදිකථා නිට්ඨිතා.
වත්තක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකං
පාතිමොක්ඛුද්දෙසයාචනකථා
පාතිමොක්ඛට්ඨපනක්ඛන්ධකෙ – (නන්දිමුඛියා රත්තියාති අරුණුට්ඨිතකාලෙපි හි නන්දිමුඛා විය රත්ති ඛායති. තෙනාහ “නන්දිමුඛියා රත්තියා”ති. අන්තොපූතින්ති අත්තචිත්තසන්තානෙ කිලෙසපූතිභාවෙන අන්තොපූතිං. අවස්සුතන්ති කිලෙසවස්සනවසෙන අවස්සුතං. කසම්බුකජාතන්ති ආකිණ්ණදොසතාය සංකිලිට්ඨජාතං.) යාව බාහාගහණාපි නාමාති “අපරිසුද්ධා ආනන්ද පරිසා”ති වචනං සුත්වායෙව හි තෙන පක්කමිතබ්බං සියා, එවං අපක්කමිත්වා යාව බාහාගහණාපි නාම සො මොඝපුරිසො ආගමෙස්සති, අච්ඡරියමිදන්ති දස්සෙති.
න ආයතකෙනෙව පපාතොති න පඨමමෙව ගම්භීරො; අනුපුබ්බෙන ගම්භීරොති අත්ථො. ඨිතධම්මො වෙලං නාතිවත්තතීති වීචීනං ඔසක්කනකන්දරං මරියාදවෙලං නාතික්කමති. තීරං වාහෙතීති තීරතො අප්පෙති; උස්සාරෙතීති අත්ථො. අඤ්ඤාපටිවෙධොති අරහත්තප්පත්ති.
ඡන්නමතිවස්සතීති ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා පටිච්ඡාදෙන්තො අඤ්ඤං නවං ආපත්තිං ආපජ්ජති ඉදමෙතං සන්ධාය වුත්තං. විවටං නාතිවස්සතීති ආපත්තිං ආපජ්ජිත්වා විවරන්තො අඤ්ඤං නාපජ්ජති ඉදමෙතං සන්ධාය වුත්තං.