අධිකරණවූපසමනසමථකථා
යාවතිකා ච භික්ඛූ කම්මප්පත්තාති එත්ථ චතුවග්ගකරණෙ කම්මෙ චත්තාරො, පඤ්චවග්ගකරණෙ පඤ්ච, දසවග්ගකරණෙ දස, වීසතිවග්ගකරණෙ වීසති භික්ඛූ කම්මප්පත්තාති වෙදිතබ්බා.
සුපරිග්ගහිතන්ති සුට්ඨු පරිග්ගහිතං කත්වා සම්පටිච්ඡිතබ්බං. සම්පටිච්ඡිත්වා ච පන “අජ්ජ භණ්ඩකං ධොවාම, අජ්ජ පත්තං පචාම, අජ්ජෙකො පලිබොධො අත්ථී”ති මානනිග්ගහත්ථාය කතිපාහං අතික්කාමෙතබ්බං.
අනන්තානි චෙව භස්සානි ජායන්තීති අපරිමාණානි ඉතො චිතො ච වචනානි උප්පජ්ජන්ති. “භාසානී”තිපි පාඨො, අයමෙවත්ථො. උබ්බාහිකාය සම්මන්නිතබ්බොති අපලොකෙත්වා වා සම්මන්නිතබ්බො පරතො වුත්තාය ඤත්තිදුතියාය වා කම්මවාචාය. එවං සම්මතෙහි පන භික්ඛූහි විසුං වා නිසීදිත්වා තස්සායෙව වා පරිසාය “අඤ්ඤෙහි අසම්මතෙහි න කිඤ්චි කථෙතබ්බ”න්ති සාවෙත්වා තං අධිකරණං විනිච්ඡිතබ්බං.
තත්රාස්සාති තස්සං පරිසති භවෙය්ය. නෙව සුත්තං ආගතන්ති න මාතිකා ආගතා. නො සුත්තවිභඞ්ගොති විනයොපි න පගුණො. බ්යඤ්ජනච්ඡායාය අත්ථං පටිබාහතීති බ්යඤ්ජනමත්තමෙව ගහෙත්වා අත්ථං පටිසෙධෙති. ජාතරූපරජතඛෙත්තවත්ථුපටිග්ගහණාදීසු විනයධරෙහි භික්ඛූහි ආපත්තියා කාරියමානෙ දිස්වා “කිං ඉමෙ ආපත්තියා කාරෙථ, ‘නනු ජාතරූපරජතපටිග්ගහණා පටිවිරතො හොතී’ති එවං සුත්තෙ පටිවිරතිමත්තමෙව වුත්තං, නත්ථි එත්ථ ආපත්තී”ති වදති. අපරො ධම්මකථිකො සුත්තස්ස ආගතත්තා ඔලම්බෙත්වා නිවාසෙන්තානං ආපත්තියා ආරොපියමානාය “කිං ඉමෙසං ආපත්තිං රොපෙථ, ‘නනු පරිමණ්ඩලං නිවාසෙස්සාමීති සික්ඛා කරණීයා’ති එවං සික්ඛාකරණමත්තමෙවෙත්ථ වුත්තං, නත්ථි එත්ථ ආපත්තී”ති වදති.
යථා බහුතරා භික්ඛූති එත්ථ එකෙනපි අධිකා බහුතරාව කො පන වාදො ද්වීහි තීහීති.
අධිකරණවූපසමනසමථකථා නිට්ඨිතා.
තිවිධසලාකග්ගාහකථා
සඤ්ඤත්තියාති සඤ්ඤාපනත්ථාය. ගූළ්හකන්තිආදීසු අලජ්ජුස්සන්නාය පරිසාය ගූළ්හකො සලාකග්ගාහො කාතබ්බො, ලජ්ජුස්සන්නාය පරිසාය විවටකො, බාලුස්සන්නාය සකණ්ණජප්පකො. වණ්ණාවණ්ණායො කත්වාති ධම්මවාදීනඤ්ච අධම්මවාදීනඤ්ච සලාකායො නිමිත්තසඤ්ඤං ආරොපෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං විසභාගා කාතබ්බා. තතො තා සබ්බාපි චීවරභොගෙ කත්වා වුත්තනයෙන ගාහෙතබ්බා. දුග්ගහොති පච්චුක්කඩ්ඪිතබ්බන්ති “දුග්ගහිතා සලාකායො”ති වත්වා පුන ගහෙත්වා යාවතතියං ගාහෙතබ්බා. සුග්ගහොති සාවෙතබ්බන්ති එකස්මිම්පි ධම්මවාදිම්හි අතිරෙකජාතෙ “සුග්ගහිතා සලාකායො”ති සාවෙතබ්බං. යථා ච තෙ ධම්මවාදිනො වදන්ති තථා තං අධිකරණං වූපසමෙතබ්බන්ති. අථ යාවතතියම්පි අධම්මවාදිනොව බහුතරා හොන්ති, අජ්ජ “අකාලො, ස්වෙ ජානිස්සාමා”ති වුට්ඨහිත්වා අලජ්ජීනං පක්ඛභෙදත්ථාය ධම්මවාදිපක්ඛං පරියෙසිත්වා පුනදිවසෙ සලාකග්ගාහො කාතබ්බො. අයං ගූළ්හකො සලාකග්ගාහො.
සකණ්ණජප්පකෙ පන ගහිතෙ වත්තබ්බොති එත්ථ සචෙ සඞ්ඝත්ථෙරො අධම්මවාදිසලාකං ගණ්හාති, සො එවං අවබොධෙතබ්බො – “භන්තෙ, තුම්හෙ මහල්ලකා වයොඅනුප්පත්තා, තුම්හාකං එතං න යුත්තං, අයං පන ධම්මවාදිසලාකා”ති අස්ස ඉතරා සලාකා දස්සෙතබ්බා. සචෙ සො තං ගණ්හාති, දාතබ්බා. අථ නෙව අවබුජ්ඣති, තතො “මා කස්සචි ආරොචෙහී”ති වත්තබ්බො. සෙසං වුත්තනයමෙව. විවටකො විවටත්ථොයෙව.
තිවිධසලාකග්ගාහකථා නිට්ඨිතා.
තස්සපාපියසිකාවිනයකථා
පාරාජිකසාමන්තං වාති එත්ථ මෙථුනධම්මෙ පාරාජිකසාමන්තං නාම දුක්කටං හොති. අදින්නාදානාදීසු ථුල්ලච්චයං. නිබ්බෙඨෙන්තන්ති “න සරාමී”ති වචනෙන නිබ්බෙඨයමානං. අතිවෙඨෙතීති “ඉඞ්ඝායස්මා”තිආදිවචනෙහි අතිවෙඨියති. සරාමි ඛො අහං ආවුසොති පාරාජිකපටිච්ඡාදනත්ථාය එවං පටිජානාති. පුන තෙන අතිවෙඨියමානො “සරාමි ඛො”ති පටිඤ්ඤං දත්වා “ඉදානි මං නාසෙස්සන්තී”ති භයෙන “දවාය මෙ”තිආදිමාහ. එතස්ස තස්සපාපියසිකාකම්මං කාතබ්බං. සචෙ සීලවා භවිස්සති, වත්තං පරිපූරෙත්වා පටිප්පස්සද්ධිං ලභති, නො චෙ තථා නාසිතකොව භවිස්සති. සෙසං සබ්බත්ථ උත්තානත්ථමෙවාති.
තස්සපාපියසිකාවිනයකථා නිට්ඨිතා.
සමථක්ඛන්ධකවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකං
ඛුද්දකවත්ථුකථා
ඛුද්දකවත්ථුක්ඛන්ධකෙ – මල්ලමුට්ඨිකාති මුට්ඨිකමල්ලා. ගාමමුද්දවාති ඡවිරාගමණ්ඩනානුයුත්තා නාගරිකමනුස්සා. ගාමමොද්දවාතිපි පාඨො; එසෙවත්ථො. ථම්භෙති න්හානතිත්ථෙ නිඛණිත්වා ඨපිතත්ථම්භෙ.
කුට්ටෙති ඉට්ඨකාසිලාදාරුකුට්ටානං අඤ්ඤතරස්මිං. අට්ටානෙ න්හායන්තීති එත්ථ අට්ටානං නාම රුක්ඛං ඵලකං විය තච්ඡෙත්වා අට්ඨපදාකාරෙන රාජියො ඡින්දිත්වා න්හානතිත්ථෙ නිඛණන්ති, තත්ථ චුණ්ණානි ආකිරිත්වා මනුස්සා කායං ඝංසන්ති. ගන්ධබ්බහත්ථකෙනාති න්හානතිත්ථෙ ඨපිතෙන දාරුමයහත්ථෙන, තෙන කිර චුණ්ණානි ගහෙත්වා මනුස්සා සරීරං ඝංසන්ති . කුරුවින්දකසුත්තියාති කුරුවින්දකපාසාණචුණ්ණානි ලාඛාය බන්ධිත්වා කතගුළිකකලාපකො වුච්චති, තං උභොසු අන්තෙසු ගහෙත්වා සරීරං ඝංසන්ති. විග්ගය්හ පරිකම්මං කාරාපෙන්තීති අඤ්ඤමඤ්ඤං සරීරෙන සරීරං ඝංසන්ති. මල්ලකං නාම මකරදන්තකෙ ඡින්දිත්වා මල්ලකමූලසණ්ඨානෙන කතං මල්ලකන්ති වුච්චති, ඉදං ගිලානස්සාපි න වට්ටති.