10. මණිචූළක සූත්ර වර්ණනාව
දස වැන්නෙහි - තං පරිසං එතදවොච = ඔහුට මෙසේ අදහස් විය. පැවිදිවන්නාවූ කුල පුත්රයෝ අඹු දරුවන් ද රන් රිදී (ආදී වස්තුව) ද අත්හැර දමා ම පැවිදි වෙති. යමක් අත්හැර දමා පැවිදි වූවාහු ද, එය ගැනීමට ඔවුන් හට නො හැක්කේය යන න්යායයෙහි පිහිටා “මා අය්යො” යන ආදී වදන් කීය. එකං සමෙතං මෙම පඤ්චකාම ගුණයන් කෙරෙහි ඇති ආශාව ශ්රමණ ධර්මයක් නොවේය, ශාක්ය පුත්ර (සර්වඥ) යන් වහන්සේගේ ධර්මයක් (ද) නොවේය යනුවෙන් ඒකාන්ත ලෙසම දරාගෙන සිටින්නෙහි ය.
කිණං = සෙනසුන වසන තණ පත් පරියෙසිතබ්බං ආවාස ගෘහයෙහි තෘණ ආවරණය හෝ උළු ආවරණය පලුදු වූ කල්හි, එය සකස් කළ අය වෙතට ගොස් “ඔබ විසින් කරවන ලද සෙනසුන වැස්සට තෙමෙන්නේය. එහි වාසය කළ නො හැක්කේය” යනුවෙන් කිව යුතුය. හැකි කම ඇති මනුෂ්යයෝ එය සකස් කරත්, හැකියාව නැති යුෂ්මත්හු වඩුවකු ගෙන්වාගෙන සකස් කර ගන්න යයි අපි ඔවුන් හට අවබෝධ කරවන්නෙමු යයි කියත්. මෙසේ කී කල්හි (පිළිසකර) කොට ඔවුන් හට කිව යුතුය. මනුෂ්යයෝ ඔවුනට දිය යුතු දෙය දෙති. යම් හෙයකින් ආවාසය සඳහා හිමිකරුවන් නො වෙත්නම් අන් අයට හෝ පිඬු පිණිස හැකි වේ. වතින් දැනුම් දී (පිලිසකර) කරන්නට වටනේය. මේ සඳහා “පරියෙසි තබ්බං” යයි කියන ලදී.
දා රුං = සෙනසුනෙහි යට ලී ආදිය පලුදු වන විට ඒ සඳහා යොදා ගන්නා දැව සකටං = ගෘහය (තුළ ඇති දේවල්) විකෘති කොට තනන තාවකාලික ගැලක් එය හුදෙක් ගැලක් පමණක්ම නොවේ. වෙනත් වෑ පොරෝ උදලු ආදී උපකරණ ද මෙසේ සපයා ගත යුතු වේ. පුරිසො = පුද්ගලයා අත්කමක් වශයෙන් පරීක්ෂා කළ යුතු වේ. යම් කිසි පුරුෂයකු හට ඇවැත්නි, අත්කමක් සිදුකොට දක්වන්නැයි කියා (සිටි කල්හි) දක්වන්නෙමි ස්වාමීනි” යි (පිළිතුරු) කී විට මේ මේ දෙය කරන්නැයි යම් කැමතිවන දෙයක් කියයි ද එය තනාදීම වටනේය. නත්වෙවාහං ගාමණි කෙනචි පරියායෙන = මම කිසියම් කරුණකින් රන් රිදී යන මේවා සැපයිය යුතුයයි නො කියමි.
11. භද්රක සූත්ර වර්ණනාව
එකොළොස් වැන්නෙහි - මල්ලෙසු = එනම් වූ ජන පදයෙහි වධෙන මරණයෙන් ජානියා = ධනය හීන වීමෙන්. අකාලිකෙන පත්තෙන = කල් පසු නො කොට පැමිණීමෙන්, කල් ඉක්මවීමක් නැතිව පැමිණීමෙන් යන අරුත් ඇත්තේ වේ. වීරවාසි නාම කුමාරො = ඔහුගේ මෙම නම ඇති පුත්රයා බහි ආවාසකෙ පටිවසති = නගරයෙන් පිටත කිසියම් ශිල්පයක් උගනිමින් වාසය කරයි. මේ සූත්රයේදී පවත්නාවූ දුක පිළිබඳව කියන ලදී.
12. රාසිය සූත්ර වර්ණනාව
දොළොස් වැන්නෙහි - රාසියො = එක් රැස්කොට ප්රශ්න විමසන ලද බැවින් “රාසියො” = යන මෙය ධර්ම සංගීති කාරක තෙරවරුන් විසින් (යොදා) ගන්නා ලද නාමයකි. තපස්සිං = තපස් බව හා ආශ්රිත වූ ලුඛජීවිං = රූක්ෂලෙස (හෙවත් සුඛ විහරණයෙන් තොරව ගත කරන ජීවිතයක් ඇති. අන්තා = කොටස් ගාමො = ග්රාම්ය වූ (හෙවත් පැවතීමෙන් පහත්) ගම්මො යනුවෙන් ද පාඨයක් වේ. ග්රාම (හෙවත් නො දියුණු ප්රදේශයන්හි) වාසීන්ගේ ධර්මයය යන අරුතයි. අත්ත කිලමථානුයොගො = තමාහට දුක් දීමේ යෙදෙන. සිරුරට දුක් ඇති කරවන යන අරුතයි
කුමක් හෙයින් මෙහිදී කාම සුඛල්ලිකානු යෝගය (හෙවත් කම් සුවයෙහි ඇලී සිටීම) ගන්නා ලද්දේද? කුමක් හෙයින් අත්ත කිලමථානු යෝගය (හෙවත් තමාට දුක්විඳීමෙහි යෙදීම) ගන්නා ලද්දේද? කුමක් හෙයින් මධ්යම ප්රතිපදාව ගන්නා ලද්දේද? කාම සුඛල්ලිකානුයෝගය වූ කලී කාමභෝගි ජනයාගේ දැකීම පිණිස ගන්නා ලදී. අත්තකිලමථානු යෝගය තපසෙහි යෙදුණ අයගේ දැකීම පිණිස ගන්නා ලදී. මධ්යම ප්රතිපදාව ඡරාඡීර්ණ නොවන ත්රිවිධ වස්තූන්ගේ දැක්වීම පිණිස ගන්නා ලදී. මේවා දැක්වීම මෙන් කිනම් ප්රයෝජනයක්ද යත් මේ අන්ත දෙක අත්හැර තථාගතයන් වහන්සේ මධ්යම ප්රතිපදාවෙන් සම්යක් සම්බුද්ධත්වයට පත් වූහ. උන්වහන්සේ කාමභෝගී වූ ද හැම දෙනම ගැරහීමට ලක් නොකරති, ප්රශංසා ද නොකරති. තපසෙහි යෙදෙන්නාවූ ද (අත්තකිලමථානුයෝගී) සියල්ලන් නො ගරහති, ප්රශංසා ද නොකරති. ගැරහිය යුත්තන් ම ගරහති. පැසසිය යුත්තන් ම පසසති. මේ අදහස පැහැදිලි කිරීම සඳහා (කාම සුඛල්ලිකානුයෝග, අත්ත කිලමථානුයෝග. මජ්ඣිම පටිපදා යන) මේවා දැක්වීමෙන් ප්රයෝජනයක් වේයයි දත යුතුය.
දැන් එම අදහස ප්රකාශ කරන සේක් “තයො ඛො මෙ ගාමණී කාම භොගිනො” (පින්වත් ග්රාමණී, මේ තිදෙනා වනාහී කාම භෝගීහු මය) යන ආදිය වදාළහ.
එහි - සාහසෙන = සාපරාධී (හෙවත් දුරදිග නොබලන) ක්රියාවකින්. න සංවිභජති - මිතුරන්, සහායකයන්, දැක පුරුදු අය, ආසන්න මිතුරන් යන මොවුන් විභාග නොකරයි.
න පුඤ්ඤානි කරොති = අනාගත භවයට හේතුවන පින් නොකරයි. ධම්මාධම්මෙන = ධර්මයෙන් සහ අධර්මයෙන් ඨානෙහි = කරුණුවලින් සච්ඡිකරොති තමා තවමින් අධික ලෙස තවමින් චතුරංග වීර්ය වශයෙන් හෝ ධුතාංග වශයෙන් හෝ කෙසේ නම් අවබෝධ කරගණීද? තිස්සො සන්දිට්ඨිකා නිජ්ජරා = මෙහි ත්රිවිධ ක්ලේශයන්ගේ පැවැත්ම පිණිස වන එකම මඟ “තිස්සො නිජ්ජරා” (හෙවත් තෙවැදෑරුම් නොදිරවීම්) යයි කියන ලදී.
13. පාටලිය සූත්ර වර්ණනාව
තෙළෙස්වැන්නෙහි - දුතෙය්යානි = දූත ක්රියාවන් සඳහා යොදා ගන්නා ලිපි හා වාචික පණිවුඩ පාණාතිපාතඤ්චාහං = මෙය කුමක් හෙයින් අරඹන ලද්දේද? හුදෙක් මෙපමණක් දන්නෙම් නොවෙමි. අන් දෙය ද මේ මේ දෙය ද දනිමියි සර්වඥභාවය දැක්වීම පිණිස අරඹන ලදී. සන්ති හි ගාමණි එකෙ සමණ බ්රාහ්මණ = සෙසු ශ්රමණ බ්රාහ්මණයන්ගේ ලබ්ධිය පෙන්වා එය ඉවත් කරවීම පිණිස මෙය අරඹන ලදී.