දුතියෙ නිබ්බානසප්පායන්ති නිබ්බානස්ස සප්පායං උපකාරපටිපදං. තතියාදීසුපි එසෙව නයො. පටිපාටියා පන චතූසුපි එතෙසු සුත්තෙසු සහ විපස්සනාය චත්තාරො මග්ගා කථිතා.

ඡට්ඨෙ අනන්තෙවාසිකන්ති අන්තො වසනකකිලෙසවිරහිතං. අනාචරියකන්ති ආචරණකකිලෙසවිරහිතං. අන්තස්ස වසන්තීති අන්තො අස්ස වසන්ති. තෙ නං සමුදාචරන්තීති තෙ එතං අධිභවන්ති අජ්ඣොත්ථරන්ති සික්ඛාපෙන්ති වා. “එවං වෙජ්ජකම්මං කරොහි, එවං දූතකම්ම”න්ති ඉති සික්ඛාපනසඞ්ඛාතෙන සමුදාචරණත්ථෙනස්ස තෙ ආචරියා නාම හොන්ති, තෙහි ආචරියෙහි සාචරියකොති වුච්චති. සෙසමෙත්ථ වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බං. සත්තමං හෙට්ඨා කථිතනයමෙව.

අට්ඨමෙ යං පරියායං ආගම්මාති යං කාරණං ආගම්ම. අඤ්ඤත්රෙව සද්ධායාති විනා සද්ධාය සද්ධං අපනෙත්වා. එත්ථ ච සද්ධාති න පච්චක්ඛා සද්ධා. යො පන පරස්ස එවං කිර එවං කිරාති කථෙන්තස්ස සුත්වා උප්පන්නො සද්දහනාකාරො, තං සන්ධායෙතං වුත්තං. රුචිආදීසුපි රුචාපෙත්වා ඛමාපෙත්වා අත්ථෙතන්ති ගහණාකාරො රුචි නාම, එවං කිර භවිස්සතීති අනුස්සවනං අනුස්සවො, නිසීදිත්වා එකං කාරණං චින්තෙන්තස්ස කාරණං උපට්ඨාති, එවං උපට්ඨිතස්ස අත්ථෙතන්ති ගහණං ආකාරපරිවිතක්කො නාම, කාරණවිතක්කොති අත්ථො. කාරණං චින්තෙන්තස්ස පාපිකා ලද්ධි උප්පජ්ජති, තං අත්ථෙසාති ගහණාකාරො දිට්ඨිනිජ්ඣානක්ඛන්ති නාම. අඤ්ඤං බ්යාකරෙය්යාති ඉමානි පඤ්ච ඨානානි මුඤ්චිත්වා අරහත්තං බ්යාකරෙය්ය. ඉමස්මිං සුත්තෙ සෙඛාසෙඛානං පච්චවෙක්ඛණා කථිතා.

නවමෙ ඉන්ද්රියසම්පන්නොති පරිපුණ්ණින්ද්රියො. තත්ථ යෙන ඡ ඉන්ද්රියානි සම්මසිත්වා අරහත්තං පත්තං, සො තෙහි නිබ්බිසෙවනෙහි ඉන්ද්රියෙහි සමන්නාගතත්තා, චක්ඛාදීනි වා ඡ ඉන්ද්රියානි සම්මසන්තස්ස උප්පන්නෙහි සද්ධාදීහි ඉන්ද්රියෙහි සමන්නාගතත්තා පරිපුණ්ණින්ද්රියො නාම හොති, තං සන්ධාය භගවා චක්ඛුන්ද්රියෙ චෙතිආදිනා නයෙන දෙසනං විත්ථාරෙත්වා එත්තාවතා ඛො භික්ඛු ඉන්ද්රියසම්පන්නො හොතීති ආහ. දසමං හෙට්ඨා වුත්තනයමෙවාති.

නන්දික්ඛයවග්ගස්ස පඨමෙ නන්දික්ඛයා රාගක්ඛයො, රාගක්ඛයා නන්දික්ඛයොති නන්දියා ච රාගස්ස ච අත්ථතො එකත්තා වුත්තං. සුවිමුත්තන්ති අරහත්තඵලවිමුත්තිවසෙන සුට්ඨු විමුත්තං. සෙසමෙත්ථ දුතියාදීසු ච උත්තානමෙව.

පඤ්චමං සමාධිවිකලානං, ඡට්ඨං පටිසල්ලානවිකලානං චිත්තෙකග්ගතඤ්ච කායවිවෙකඤ්ච ලභන්තානං එතෙසං කම්මට්ඨානං ඵාතිං ගමිස්සතීති ඤත්වා කථිතං. තත්ථ ඔක්ඛායතීති (පච්චක්ඛායති) පඤ්ඤායති පාකටං හොති. ඉති ද්වීසුපි එතෙසු සහ විපස්සනාය චත්තාරො මග්ගා කථිතා.

සත්තමාදීසු තීසු ථෙරස්ස විමුත්තිපරිපාචනියා ධම්මාව කථිතා.

දසමාදීනි තීණි පාටියෙක්කෙන පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන වුත්තානි. තෙසං අත්ථො වුත්තනයෙනෙව වෙදිතබ්බොති.

තදනන්තරො සට්ඨිපෙය්යාලො නාම හොති, සො උත්තානත්ථොව. යානි පනෙත්ථ සට්ඨි සුත්තානි වුත්තානි, තානි “ඡන්දො පහාතබ්බො”ති එවං තස්ස තස්සෙව පදස්ස වසෙන බුජ්ඣනකානං අජ්ඣාසයවසෙන වුත්තානි. ඉති සබ්බානි තානි පාටියෙක්කෙන පුග්ගලජ්ඣාසයවසෙන කථිතානි. එකෙකසුත්තපරියොසානෙ චෙත්ථ සට්ඨි සට්ඨි භික්ඛූ අරහත්තං පත්තාති.

සමුද්දවග්ගස්ස පඨමෙ චක්ඛු, භික්ඛවෙ, පුරිසස්ස සමුද්දොති යදි දුප්පූරණට්ඨෙන යදි වා සමුද්දනට්ඨෙන සමුද්දො, චක්ඛුමෙව සමුද්දො. තස්ස හි පථවිතො යාව අකනිට්ඨබ්රහ්මලොකා නීලාදිආරම්මණං සමොසරන්තං පරිපුණ්ණභාවං කාතුං න සක්කොති, එවං දුප්පූරණට්ඨෙනපි සමුද්දො. චක්ඛු ච තෙසු තෙසු නීලාදීසු ආරම්මණෙසු සමුද්දති, අසංවුතං හුත්වා ඔසරමානං කිලෙසුප්පත්තියා කාරණභාවෙන සදොසගමනෙන ගච්ඡතීති සමුද්දනට්ඨෙනපි සමුද්දො. තස්ස රූපමයො වෙගොති සමුද්දස්ස අප්පමාණො ඌමිමයො වෙගො විය තස්සාපි චක්ඛුසමුද්දස්ස සමොසරන්තස්ස නීලාදිභෙදස්ස ආරම්මණස්ස වසෙන අප්පමෙය්යො රූපමයො වෙගො වෙදිතබ්බො. යො තං රූපමයං වෙගං සහතීති යො තං චක්ඛුසමුද්දෙ සමොසටං රූපමයං වෙගං, මනාපෙ රූපෙ රාගං, අමනාපෙ දොසං, අසමපෙක්ඛිතෙ මොහන්ති එවං රාගාදිකිලෙසෙ අනුප්පාදෙන්තො උපෙක්ඛකභාවෙන සහති.

සඌමින්තිආදීසු කිලෙසඌමීහි සඌමිං. කිලෙසාවට්ටෙහි සාවට්ටං. කිලෙසගාහෙහි සගාහං. කිලෙසරක්ඛසෙහි සරක්ඛසං. කොධූපායාසස්ස ච වසෙන සඌමිං. වුතඤ්හෙතං “ඌමිභයන්ති ඛො, භික්ඛවෙ, කොධූපායාසස්සෙතං අධිවචන”න්ති (ඉතිවු· 109; ම· නි· 2.162; අ· නි· 4.122). කාමගුණවසෙන සාවට්ටං. වුතඤ්හෙතං “ආවට්ටග්ගාහොති ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චන්නෙතං කාමගුණානං අධිවචන”න්ති (සං· නි· 4.241). මාතුගාමවසෙන සගාහං සරක්ඛසං. වුත්තඤ්හෙතං “ගාහරක්ඛසොති ඛො, භික්ඛවෙ, මාතුගාමස්සෙතං අධිවචන”න්ති (ඉතිවු· 109). සෙසවාරෙසුපි එසෙව නයො. සභයං දුත්තරං අච්චතරීති ඌමිභයෙන සභයං දුරතික්කමං අතික්කමි. ලොකන්තගූති සඞ්ඛාරලොකස්ස අන්තං ගතො. පාරගතොති වුච්චතීති නිබ්බානං ගතොති කථීයති.