සළවග්ගස්ස පඨමෙ අදන්තාති අදමිතා. අගුත්තාති අගොපිතා. අරක්ඛිතාති න රක්ඛිතා. අසංවුතාති අපිහිතා. දුක්ඛාධිවාහා හොන්තීති නෙරයිකාදිභෙදං අධිකදුක්ඛං ආවහනකා හොන්ති. සුඛාධිවාහා හොන්තීති ඣානමග්ගඵලපභෙදං අධිකසුඛං ආවහනකා හොන්ති. අධිවහාතිපි පාඨො, එසෙවත්ථො.

සළෙවාති ඡ එව. අසංවුතො යත්ථ දුක්ඛං නිගච්ඡතීති යෙසු ආයතනෙසු සංවරවිරහිතො දුක්ඛං පාපුණාති. තෙසඤ්ච යෙ සංවරණං අවෙදිසුන්ති යෙ තෙසං ආයතනානං සංවරං වින්දිංසු පටිලභිංසු. විහරන්තානවස්සුතාති විහරන්ති අනවස්සුතා අතින්තා.

අසාදිතඤ්ච සාදුන්ති අස්සාදවන්තඤ්ච මධුරඤ්ච. ඵස්සද්වයං සුඛදුක්ඛෙ උපෙක්ඛෙති සුඛඵස්සඤ්ච දුක්ඛඵස්සඤ්චාති ඉදං ඵස්සද්වයං උපෙක්ඛෙ, උපෙක්ඛාමෙවෙත්ථ උප්පාදෙය්යාති අත්ථො. ඵස්සද්වයං සුඛදුක්ඛං උපෙක්ඛොති වා පාඨො, ඵස්සහෙතුකං සුඛදුක්ඛං උපෙක්ඛො, සුඛෙ අනුරොධං දුක්ඛෙ ච විරොධං අනුප්පාදෙන්තො උපෙක්ඛකො භවෙය්යාතිපි අත්ථො. අනානුරුද්ධො අවිරුද්ධො කෙනචීති කෙනචි සද්ධිං නෙව අනුරුද්ධො න විරුද්ධො භවෙය්ය.

පපඤ්චසඤ්ඤාති කිලෙසසඤ්ඤාය පපඤ්චසඤ්ඤා නාම හුත්වා. ඉතරීතරා නරාති ලාමකසත්තා පපඤ්චයන්තා උපයන්තීති පපඤ්චයමානා වට්ටං උපගච්ඡන්ති. සඤ්ඤිනොති සසඤ්ඤා සත්තා. මනොමයං ගෙහසිතඤ්ච සබ්බන්ති සබ්බමෙව පඤ්චකාමගුණගෙහනිස්සිතං මනොමයං විතක්කං. පනුජ්ජාති පනුදිත්වා නීහරිත්වා. නෙක්ඛම්මසිතං ඉරීයතීති දබ්බජාතිකො භික්ඛු නෙක්ඛම්මසිතං ඉරියෙන ඉරීයති.

ඡස්සු යදා සුභාවිතොති ඡසු ආරම්මණෙසු යදා සුට්ඨු භාවිතො. ඵුට්ඨස්ස චිත්තං න විකම්පතෙ ක්වචීති සුඛඵස්සෙන වා දුක්ඛඵස්සෙන වා ඵුට්ඨස්ස කිස්මිඤ්චි චිත්තං න කම්පති න වෙධති. භවත්ථ ජාතිමරණස්ස පාරගාති ජාතිමරණානං පාරං නිබ්බානං ගමකා හොථ.

දුතියෙ මාලුක්යපුත්තොති මාලුක්යබ්රාහ්මණියා පුත්තො. එත්ථාති එතස්මිං තව ඔවාදායාචනෙ. ඉමිනා ථෙරං අපසාදෙතිපි උස්සාදෙතිපි. කථං? අයං කිර දහරකාලෙ රූපාදීසු පමජ්ජිත්වා පච්ඡා මහල්ලකකාලෙ අරඤ්ඤවාසං පත්ථෙන්තො කම්මට්ඨානං යාචති. අථ භගවා “එත්ථ දහරෙ කිං වක්ඛාම? මාලුක්යපුත්තො විය තුම්හෙපි තරුණකාලෙ පමජ්ජිත්වා මහල්ලකකාලෙ අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මං කරෙය්යාථා”ති ඉමිනා අධිප්පායෙන භණන්තො ථෙරං අපසාදෙති නාම.

යස්මා පන ථෙරො මහල්ලකකාලෙපි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මං කාතුකාමො, තස්මා භගවා “එත්ථ දහරෙ කිං වක්ඛාම? අයං අම්හාකං මාලුක්යපුත්තො මහල්ලකකාලෙපි අරඤ්ඤං පවිසිත්වා සමණධම්මං කත්තුකාමො කම්මට්ඨානං යාචති, තුම්හෙ නාම තරුණකාලෙපි වීරියං න කරොථා”ති ඉමිනා අධිප්පායෙන භණන්තො ථෙරං උස්සාදෙති නාම.

යත්ර හි නාමාති යො නාම. කිඤ්චාපාහන්ති කිඤ්චාපි “අහං මහල්ලකො”ති ඤාතං. යදි අහං මහල්ලකො, මහල්ලකො සමානොපි සක්ඛිස්සාමි සමණධම්මං කාතුං, දෙසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවාති අධිප්පායෙන මහල්ලකභාවං අනුග්ගණ්හන්තො ඔවාදඤ්ච පසංසන්තො එවමාහ.

අදිට්ඨා අදිට්ඨපුබ්බාති ඉමස්මිං අත්තභාවෙ අදිට්ඨා අතීතෙපි අදිට්ඨපුබ්බා. න ච පස්සසීති එතරහිපි න පස්සසි. න ච තෙ හොති පස්සෙය්යන්ති එවං සමන්නාහාරොපි තෙ යත්ථ නත්ථි, අපි නු තෙ තත්ථ ඡන්දාදයො උප්පජ්ජෙය්යුන්ති පුච්ඡති.

දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තන්ති රූපායතනෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං භවිස්සති. චක්ඛුවිඤ්ඤාණඤ්හි රූපෙ රූපමත්තමෙව පස්සති, න නිච්චාදිසභාවං, ඉති සෙසවිඤ්ඤාණෙහිපි මෙ එත්ථ දිට්ඨමත්තමෙව චිත්තං භවිස්සතීති අත්ථො. අථ වා දිට්ඨෙ දිට්ඨං නාම චක්ඛුවිඤ්ඤාණං, රූපෙ රූපවිජානනන්ති අත්ථො. මත්තාති පමාණං, දිට්ඨං මත්තා අස්සාති දිට්ඨමත්තං, චිත්තං, චක්ඛුවිඤ්ඤාණමත්තමෙව මෙ චිත්තං භවිස්සතීති අත්ථො.

ඉදං වුත්තං හොති – යථා ආපාථගතරූපෙ චක්ඛුවිඤ්ඤාණං න රජ්ජති න දුස්සති න මුය්හති, එවං රාගාදිවිරහෙන චක්ඛුවිඤ්ඤාණමත්තමෙව ජවනං භවිස්සති, චක්ඛුවිඤ්ඤාණපමාණෙනෙව ජවනං ඨපෙස්සාමීති. අථ වා දිට්ඨං නාම චක්ඛුවිඤ්ඤාණෙන දිට්ඨරූපං, දිට්ඨෙ දිට්ඨමත්තං නාම තත්ථෙව උප්පන්නං සම්පටිච්ඡනසන්තීරණවොට්ඨබ්බනසඞ්ඛාතං චිත්තත්තයං. යථා තං න රජ්ජති, න දුස්සති, න මුය්හති, එවං ආපාථගතෙ රූපෙ තෙනෙව සම්පටිච්ඡනාදිප්පමාණෙන ජවනං උප්පාදෙස්සාමි, නාහං තං පමාණං අතික්කමිත්වා රජ්ජනාදිවසෙන උප්පජ්ජිතුං දස්සාමීති අයමෙත්ථ අත්ථො. එසෙව නයො සුතමුතෙසු.